Editorial: Panagannad ken panagkalma iti pangta ti 2019-nCoV | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Panagannad ken panagkalma iti pangta ti 2019-nCoV

AGTALINAED koma a naannad ken nakalma dagiti Pilipino iti panagraira ti 2019 Novel Coronavirusa maibilangen a global outbreak ta addan kadagiti 28 a pagilian pakairamanan iti Pilipinas.

Indeklaran ni World Health Organization Director General Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus a ti nCoV kas Global Public Health Emergency of International Concerns tapno malapdan ti panagraira daytoy kabarbaro a virus a nangkettelen iti adu a biag.

Iti sangalubongan, agarupen a 34,886 dagiti nagpositibo iti nCoV, ken nasuroken a 800 dagiti natay. Kaaduanna kadagiti naakaran ken natay ket sadiay China.

Iti Pilipinas, iti kaudian a report manipud iti Department of Health, addan tallo a positibo a naakaran iti nCoV pakairamanan ti maysa a natay. Amin dagitoy a nakompirmaran a positibo iti nCoV iti Pilipinas ket Chinese nationals ken naggapuda sadiay Wuhan, Hubei, China a nagtaudan ken epicenter iti dayta a virus. Manipud iti 23, umad-adun iti inaldaw dagiti Patients Under Investigation wenno dagiti maim-imbestigaran a mabalin a positibo iti virus.

Ti lalaki a Chinese national a natay gapu iti nCoV ket maibilang nga umuna a kaso iti pimmusay gapu iti dayta a virus iti ruar ti China. Dayta ti pagamakan ti gobierno ken dagiti umili ta ti biktima ket nagbiahe iti Pilipinas manipud Hong Kong ken napan iti nagduduma a lugar ti napananna iti pagilian. Madaman ti panagimbestigar ti DOH ken maseknan nga ahensia dagiti napananna a lugar ti biktima ken dagiti tattao a nakapulapolna a mabalin a naakaran iti virus tapno ma-quarantine ken maobserbar a nasayat ti kasasaad ti salun-atda. Dagiti agpositibo iti virus ket nakaquarantine-da kadagiti pasilidad ti DOH.

Binilinen ni Interior and Local Government Secretary Eduardo Año dagiti opisial dagiti lokal a gobierno ken Philippine National Police iti panangisayangkatda kadagiti preventive measures iti panagraira iti virus. Namandar ti PNP a dagiti PUI a saanna a kayat iti maeksamen ken dagiti agpositibo a saanna a kayat ti maquarantine ket pilitenda nga ipan kadagiti DOH facilities tapno malapdan ti panagraira ti virus.

Nadagsen a problema ita ket ti kaadu dagiti Chinese nationals iti Pilipinas nangruna kadagiti agpapaay kadagiti Philippine Online Games Operations nangruna sadiay Metro Manila. Sadiay Parañaque City ken Pasay City nga ayan dagiti nagadu a POGO ket nangiwayaten dagiti city government kadagiti preventive measures tapno ma-monitor dagiti Chinese nationals nga agtatrabaho kadagiti POGO.

Iti kaadda dagiti Chinese nationals a nangisangpet iti nCoV iti Pilipinas ket nagpataud iti amak kadagiti Pilipino a nasinged a makilangen wenno makipulapol kadakuada gapu iti amakda a maakaran iti virus. Ipapan dagiti Chinese nga adu nga umili ti mariek wenno mabuteng kadakuada ta masuspetsa a virus carrier-da. Nagapila dagiti Chines Filipino iti publiko a saanda koma a maitugtuggod wenno ma-descriminate ta saanda met a basol no sadiay China ti nagtaudan ti nCoV. 

Immandaren ni Presidente Rodrigo Duterte ti travel ban iti iseserrek iti pagilian dagiti eroplano manipud Wuhan, ken dagiti agturong sadiay China a nakaapektaran dagiti adu nga agbiahe koma kadagiti sabali a pagilian. Mapawilan metten a bumaba kadagiti Puerto dagiti nakalugan kadagiti dumaong a barko ken cruise ship a naggapu sadiay China ken kadagiti teritoriona. 

Kinanselar wenno insanud metten ti Department of Education dagiti adu a regular a pasken kadagiti public schools ken uray dagiti athletic competitions tapno malapdan ti possible a pannakaakar iti nCoV dagiti DepEd personnel ken dagiti estudiante.

Iti sango ti pammasingked ni Health Secretary Francisco III nga ar-aramiden ti gobierno ti Pilipinas iti pannakitinnulong ti World Health Organization a malapdan ti panagraira ti nCoV ket adu latta dagiti agdandanag a Pilipino gapu ti panagraira dagiti palso a damag wenno fake news maipapan iti panagwaras dayta a virus iti Pilipinas.

Agdandanag la ngaruden dagiti adu a Pilipino ket ad-adda pay a madegdegan ti panagamakda gapu kadagiti adu a palso nga impormasion maipapan iti virus a maipabpablaak wenno maipadpadamag iti social media. Naipakadawyanen nga adu nga internet users dagiti saandan nga ammuen wenno i-verify ti kredibilidad dagiti sources-da a pakaigapuan ti panagamak dagiti adu nga umili.

Gapu iti amak a maakaran dagiti umili, nagganaren dagiti face masks aglalo ti N95 ken makamaten ti supply. Iti daytoy a panawen ti buteng ket ginundawayan met dagiti komersiante a saan a mapnek iti maganansiada a nangipatayok iti presio dagiti lakoda a face masks. Gapu iti amak a maakaran ket gatangen met lattan dagiti umili uray napalaus ti nginana.

Nagbalakad dagiti health officials a kadagitoy a panawen a makamat ti supply ti face mask ket maikkan koma iti prioridad a makagatang wenno agusar dagiti doktor, nars ken dagiti agpapaay kadagiti ospital ken agag-agas iti sakit. Imbalakadda a dagiti face masks ket mausar laeng iti saan a nasursurok ngem walo nga oras, ket saanen a mabalin nga iyulit pay nga aramaten ta napeggad.

Naipadamag a maysa a Pilipino nga agtatrabaho iti cruise ship a dimmagas sadiay Hong Kong ti nakompirmaran a positibo iti virus. Maysa isuna kadagiti nasurok a 500 a Pilipino a nakalugan iti cruise ship. Ti Pilipino ken dagiti dadduma pay a positibo iti virus ken naglugan iti cruise ship ket na-quarantine-da sadiay Japan.

Kadawyan laeng nga agamak dagiti Pilipino iti pannakaakar iti nCoV ngem saanda koma a papaksiat iti buteng ken paallilaw kadagiti peke a damag ken impormasion tapno saan a madegdegan ti butengda. Laglagipenda nga ad-adu pay laeng dagiti naakaran iti Severe Acute Respiratory Disease (SARS) a nagraira idi 2002 – 2003 sadiay China ken dadduma a pagilian, ngem nagtalinaed a kalmado dagiti Pilipino agingga a nalapdan ti panagraira ti SARS iti lubong. Saan la ketdi a baybay-an dagiti Pilipino dagiti bagida ken sumurotda kadagiti health advisories ti gobierno, ken danggayan ti panagkararag iti Dios, agkulpanto ti panagraira ti virus.

Iti panangsango dagiti nagduduma a nasion iti panagraira ti nCoV, kasapulan ti panagtitimpuyog dagiti gobierno dagiti maseknan a pagilian tapno malapdan ti panagraira daytoy a virus.