Panagdappat ti 17 a pamilia sadiay Mindanao

Kolum: Mannurot

Ni Danny Antalan

(Umuna a paset)

 

 

Pebrero 18, 1952 idi naaramid ti diaspora wenno panagdappat ti sangapulo ket pito a pamilia manipud iti Ilocos Sur idiay Mindanao.  Iti uneg ti maysa a lawas, naglayagda manipud ditoy amianan tapno agturongda idiay abagatan.

Maysa kadakuada ni Salvador Ambatan, Sr. Naipasngay idi Setiembre 27, 1928, agtawen laeng ni Tata Badong (kas birngasna) idi limmuasda nga agpa-Mindanao.  Kaduana ti pamiliana, ti asawana a ni Edelina Baoit Ambatan, ken dadduma pay a kailianna iti Barangay Bugui, Suysuyan, ken Carcarabasa,  Lidlidda, Ilocos Sur.  Naggapu dagiti dadduma iti Banayoyo, Ilocos Sur.  Adda pay kaduada manipud iti Tayum ken Luba iti Abra, ken Pasuquin, Ilocos Norte.

Napinget ti pakinakem da Tata Badong a mapan makigasanggasat sadiay Mindanao. Umuna, narigat ti panagbiagda iti Ilokos. Sangsangkapirit ti daga a sukayenda agsipud ta kabambantayan ti yanda. Nakuna ni Tata Badong iti nakemna: no ditoyda laeng sangapamilia, saanda a lumung-aw manipud iti kinapanglaw.

Maikadua, pinatured ida ti nadamagda a  maidiaya kadagiti mapan agdappat iti Mindanao:  adda maiwaras a daga kadagiti siasinoman a kayatna ti agdappat idiay North Cotabato, partikular idiay Metalam ken Cabakan.

Isu nga iti dayta nga aldaw, Pebrero 18, nagrubuat ti pamilia ni Tata Badong ken dagiti 16 pay a pamilia, imetda ti dakkel a namnama a masarakanda ti naranraniag a masakbayan iti panagdappatda iti Abagatan. Manipud ditoy Ilocos Sur,  nagluganda ti Maria de Leon Bus  nga agturong iti Manila. Lima a pisos laeng ti plete kadagidi a tiempo manipud Ilocos Sur agingga iti siudad.

Idi makadanonda iti Manila, nagturongda idiay Pier 4, North Harbor.  Dita a nagluganda iti barko a Torchhead Leafy Boat, nagpleteda ti P33.75.  Makadomingo a naglayagda iti mangliwengliweng a taaw.  Di met ketdi parikut ti taraon ta adda met balonda.

Namimpat a nagsardeng ti barko, umuna idiay Cebu, maikadua iti Dumaguete, maikatlo idiay Zamboanga, ken maikapat ken maudi, iti pantalan a nagdissaaganda nga agturong iti North Cotabato, ti lugar a mangikarkari iti narabraber a panagbiag.

Kinuna ni Tata Badong nga idi dimsaagda iti pantalan, sineknan iti nadumaduma a rikna: naragsakda ta nakadanondan iti lugar a pagdappatanda. Ngem  adda tibnokna nga amak agsipud ta dida ammo no ania a klase ti biag iti sangbayanda.

Addadan iti Mindanao.  Ditoydan nga agbiag—posible iti tungpal biag—ditoydan nga imuli ti masakbayan dagiti ubbingda, ditoydan nga agbiag iti inaldaw kas paset iti panagbiagda.

Adda immun-una ngem isuda a nagdappat ditoy abagatan idi 1951: da Francisco Ambatan ken Eulalio Bigiean.

Kadagidi a tiempo, napintas a pagdappatan ti Metalam, North Cotabato.  Nalawa ken natanap daytoy a lugar.  Ditoy a deppaar a biagenda ti pamiliada.

Kukua dagiti umili  a Muslim ti simmangbayanda a lugar. Partikular kadagiti mangmanmanman ditoy a lugar da Datu Mamaluba ken Datu Kusaen.

Saan laeng a dayta, adun dagiti nadatngan da Tata Badong a padada a nakigasanggasat nga agdappat ditoy a lugar kas dagiti Ilonggo, Cebuano, ken wen, Ilokano.  Malaksid laeng kadagiti nasangpetanda ditoyen a Muslim.

Iti grupo da Tata Badong, nagsidalus iti umaenda. Kinuna ni Tata Badong a natuok ti aguma tapno adda sukayenda a daga. Saan laeng a dagiti pan-aw ti masapul a pag-utenda.  Nakarkaro a problemada dagiti kalantangan ken duduogan a kayo.  Peligro a tumbaenda a dagus dagiti kayo, nangruna ta awan pay idi dagiti chainsaw ken dadduma pay a ramit a pagpukan ken pangwaknit kadagiti kaykayo.

Bangsalanda ti kayo.  Unaenda a palangpangan ti tuktokna, in-inutenda nga arbasan—manipud tuktok agingga iti puon.

Kinuna ni Tata Badong nga abutenna ti makalawas sakbay a mapukanda ti maysa a kayo.

(Adda tuloyna)