Panagkaykaysa kabayatan dagiti didigra ken pandemia

MAMINSAN pay a makarit ti pagpatinggaan iti kinatibker dagiti Pilipino kadagiti adu a a didigra a sumangsangbay iti pagilian kabayatan ti pandemia ti Coronavirus Disease 2019.

Nagrigaten ti kasasaad dagiti a naapektaran kadagiti agsasaruno a bagyo kadagitoy a bulan a mapaspasungadan pay ti panawen ti Paskua. Nagsaemen kadagiti Pilipino a napukawan iti kapamilia ken pagtaengan kabayatan ti iduduprak ni Super Typhoon Rolly iti pagilian a nangdidigra iti Southern Luzon.

Segun iti PAGASA, ni Bagyo Rolly ti kapigsaan a simmangbay pay laeng iti Pilipinas ita a tawen ta dimmanon iti Signal No. 5. Iti sentrona ket addaan iti kapegges ti angin a 225 kilometer per hour. Nakapkapsut bassit ngem ni Super Typhoon Yolanda a nangduprak ti Eastern Visayas idi Nobiembre 8, 2013 a nangggudas kadagiti agarup 6,000 a biag ta addaan iti kapegges ti angin a 235 KPH.

Napakaruan a nadidigra dagiti probinsia ti Catanduanes nga immuna a simmangladan ni Bagyo Rolly, simmaruno ti Albay, Camarines Sur ken dadduma pay a probinsia iti Bicol Region ken Southern Luzon.

Iti pakauna a report ti NDRMMCl, addan 16 a natay kabayatan ti bagyo ket posible a manayonan pay. Binilionnen ti gatad dagiti nadadael a pasdek ken imprastraktura dagiti nadadael, kasta pay dagiti naperdi iti benneg ti agrikultura. Naduprak pay dagiti adu a pasilidad ti elektrisidad ken komunikasion a nangpukaw ti koriente ken signal ti telepono.

 Nadadael dagiti rinibu a balay, ket adu a pagtaengan dagiti agdudupudop ken marigrigatan kadagiti evacuation centers, a gapu iti saanen a masusurot ti social distancing iti kaadu dagiti nagpaing.

Kalpasan ti panag-aerial survey ni Presidente Rodrigo Duterte sadiay Bicol Region iti namsaakan ti bagyo, immandarnan ti pannakaipaay dagiti ayuda kadagiti naapektaran ti bagyo, ken nadaras a pannakaisubli ti serbisio ti komunikasion ken elektrisidad. Imbilinna pay ti imbestigasion iti report ti illegal a panagminas iti asideg ti Mayon Volcano sadiay Albay a nangpakaro ti epekto ti bagyo a nangdidigra kadagiti agindeg iti asideg ti bulkan.

Napakaruan met ti Albay gapu ti panagayus ti lahar manipud iti Mayon Volcano ket nagadu dagiti nagaburan ken nalayus a pagtaengan ken kataltalonan. Iti pannakadadael dagiti dandanin maapit a pagay ket maapektaran ti supply ti lokal a produkto nga irik ta ti Bicol Region ti paggappuan iti adu a bagas.

Adu dagiti nalayus sadiay probinsia ti Quezon, Batangas, Laguna ken Cavite gapu iti kapigsa tit udo nga imbuyat ni Bagyo Rolly. Adu dagiti nalapunos a lugar a saan a sigud a nalaylayus kadagiti naglabas a tawen. Napalanas met ngaminen dagiti kabambantayan ken kataltalonan ta nagbalindan a subdibision ken kabalbalayan.

Kalaksidan dagiti nagduduma nga ahensia ti gobierno a mangipapaay iti ayuda kadagiti biktima ti bagyo, napinget dagiti adda iti pribado a sektor kas ti Philippine Red Cross ken dadduma pay a civic and religious organizations.

Nakalkaldaang ta simmangbay ni Bagyo Rolly iti Pilipinas kalpasan ti isasaplit ni Bagyo Pepito a nangibati met laeng iti didigra iti nagduduma a probinsia iti Luzon kangrunaanna dagiti dumna iti Pacific Ocean, sadiay Aurora, Isabela ken Cagayan. Adu dagiti dinadael ni Bagyo Pepito nga imprastraktura ken iti benneg ti agrikultura. Simmangbay met ni Bagyo Siony a nangdalapus iti paset ti Cagayan, Batanes ken Ilocos Norte.

Nakaro ti epekto dagiti agsasaruno a bagyo a mangdiddidigra ti Pilipinas kabayatan a marigrigatanen ti gobierno a mangsango ti pandemia gapu ta nadaleben ti ekonomia.

 Imbes nga aramaten koma ti gobierno dagiti adu a pondo para iti Covid 19 response, ken ipaay nga ayuda kadagiti biktima ti virus ket, mausaren a pangtulong kadagiti biktima ti bagyo.

Marigatan unayen dagiti adu nga umili nangruna dagiti napanglaw ta agrurutapen dagiti sumangbay a problema a mangpadagsen ti panagbiagda. Adu dagiti naawanan iti trabaho ken pagsapulan gapu iti Covid 19 ken community quarantine sada pay nabiktima kadagiti nagsasaruno a kalamida.

 Marigatanen ti gobierno a mangsaranay kadagiti adu nga umili gapu ti kinakirangen ti pondo ket kapilitan nga umutang latta ti administrasion. Manipud idi Marso a nangrugi ti community quarantine ket naturogen ti ekonomia ti pagilian ken bassiten ti makolekta a buis a pagtaudan ti pondo ti gobierno.

Nakaladladingit met a kabayatan ti pandemia ken dagiti agsasaruno a didigra a mangparigat kadagiti umili ket agtutultuloy latta dagiti alegasion ti kurapsion kadagiti nagduduma nga ahensia. Immandaren ni Presidente Duterte iti Department of Justice nga imbestigaren ken pilaanda iti kaso dagiti kurap nga opisial iti Department of Public Works and Higways, Bureau of Customs ken dadduma pay nga ahensia a karaman kadagiti kaudian a kontrobersia. Naidarumen dagiti opisial ken agpapaay iti PhilHealth ken Bureau of Immigration a naakusaran iti kurapsion. Ngem addanto ngata pagbanagan dagitoy a kaso?

 Nakasaysayang dagiti nagadu a pondo a maitulong koma kadagiti umili ken mausar kadagiti napateg a proyekto para ti sapasap a pagsayaatan ket taktakawen laeng dagiti rinuker nga agpapaay iti gobierno.   Iti sango dagiti agsasaruno a didigra bayat ti pandemia, tumpuar latta ti kinamanagtulong, kinamanagayat ken kinamanangaasi dagiti adu a Pilipino babaen ti panangsaranayda kadagiti naapektaran iti iduduprak dagiti bagyo. Uray iti tiempo ti pandemia ken nakaro a didigra, agtaltalinaed ti kinatibker dagiti Pilipino a mangsango kadagiti pannubok ta sitatalekda iti Dios.