Panagminas iti igid ti baybay: Aliaw kadagiti bumarangay. (Maikatlo a paset)

Ni Jobert M. Pacnis.

 

Napno iti iriag ti gymnasium a nakaangayan ti asemblea.

“Narigat dayta panagminas,” kinuna ni Sangguniang Bayan Member Janet Lacuanan, chairman ti Committee on Environment and Natural Resources. “Kasdatay’ la inukomen dagiti ganggannaet no kasta.”

Kinunana pay a pinadagsenda ti resolusion nga inaramidda ta innayonda ti pannakaipawil ti panageksplor kadagiti natural a rekursos ti ili.

Maipalagip nga iti Resolution #54 ti ili idi 2005, awan daytoy a pasetna. Pannakaipawil laeng ti panagminas ti naisaad. Ket ita, uray laeng panagala kadagiti sample a darat, maipariten.

Inggunamgunam pay ni Konsehal Lacuanan a kada bario, adda koma dutokan ti kapitan nga agbantay iti igid ti baybay tapno saan a makastrek dagiti agpangpanggep nga agminas.

Iti met panagsarita daydi Konsehal Ricky delos Santos, sinaritana ti kapadasan ti maysa nga opisial iti ili ti Tagudin, Ilocos Sur nga adda resortna a binisitada idi 2005. Kinuna daytoy opisial kadakuada nga agarup 100 metro idi ti kaadayo ti resortda iti madildilpatan ti dalluyon ngem gapu iti panagminas iti ilida kadagiti napalpalabas a dekada, arigna alaenen ti baybay ti resortna. Ta awanen ti saripda ti baybay iti panagkusukosna ta naawanen dagiti mineral a salaknib manipud iti panaggidday.

“Daytoy a magnetite a kayatda a minasen,” kinuna ni SB delos Santos, “makuna a binder ta isu ti mamagtitipkel kadagiti darat tapno di itayab ti angin nga ipabagatan a manggabur kadagiti bangkagtayo. Kas nasao payen ni Father Cortez, natural a gasagasan wenno filter daytoy tapno saan a sumrek ti apgad kadagiti danum nga in-inumentayo. Oras a naikkat dagitoy a saripda, saan a di bumurong a malak-amtay’ met ti malaklak-am ita ti ili ti Allacapan (maysa nga ili iti daya nga abagatan ti Ballesteros) a no sadino ket umapgad ti danumda. Ta apay? Wen, a, ta sumrek kadakuada ti danum-apgad no kasta nga agdinakkel ti Karayan Cagayan. Nababa ngamin ti paset ti Bulala ken Linao, Aparri a sumrekan ti danum-baybay gapu iti napasamak a panagminas idi nasapa a paset ti ‘70s.

Linagip ni SB delos Santos nga idi adda dalan nga agpa-Linao (barangay ti Aparri iti daya ti ili ti Ballesteros; panglintegan daytoy a mapan iti ili ti Aparri) iti asideg ti parola. Rumiet daytoy a kabakiran ken adayo iti kadaratan. Ngem awanen dayta a dalan ta linamuten ti baybay agraman ti parola ken ti kamposanto. Awan duadua, kuna dagiti agindeg, a bunga daytoy ti panagminas iti lugarda idi dekada 70 a kaadda ti taga-PNOC (Philippine National Oil Company) a nagbukibok idi.

“Kayatko a damagen kadakayo, kakailian,” kinuna ni Bise Mayor Vincent Go Unite idi madanon ti batangna nga agsarita. “Asino ngamin, aya, ti addaan karbengan a mangproseso iti permiso dagiti bukatot a mayat nga agminas?”

Ulimek.

“Natibker ti pakinakem dagitoy a bukatot,” intuloy ti maikadua nga ama ti ili ken kaingungot ti mayora, “ta addan linteg nga ipagpannakkelda ken nakaalada payen iti permiso iti kangatuan. Isu daytoy ti RA 7942. Ngem saan a gapu ta addan daytoy a linteg, awanen ti labantayo kadakuada. Adda met ti linteg a pagsangsanggirantayo… daytoy ti adda iti local code, ti RA 7160 a naipatungpal idi Enero 1, 1992. Iti seksion 2, nalawag a kunana a no adda man maaramid a pannakadebelop ti maysa a lugar, masapul a mapasamak ti konsultasion kadagiti agindeg dayta pakaipakatan ti proyekto. Ket ti nakakaskas-ang, pulos nga awan man laeng ti konsultasion a napasamak. Maitag-ay koma ti sapasap nga interes saan a kas itoy a panggepda a bukodda laeng a pagimbagan ti kitkitaenda.

“No ipagarupyo, Kakailian, nga inikkanmi ida iti permiso, saan! Kinapudnona, itay pay laeng napan a tawen, nangaramidkami manen iti nadagdagsen a resolusion a mangipawil ti ania man a pannakaeksplor, panagminas wenno pannakabukibok ti kinabaknang nga adda kadatayo. Isu dayta resolusion a naiwaras kadakayo. Makita dita babana ti pammaneknek a naawat ti Bureau of Mines and Geoscience dayta a resolusion idi pay Nobiembre 15. Ngem… no apay a naikkan latta dagita a bukatot iti permiso nga agminas!

“Kamaudiananna, kayatko nga agkaykaysatayo tapno malapdan daytoy nangisit a panggep dagiti bukatot. Papanawentay’ ida no umayda ditoy. Addaantay amin iti bileg. Ditay’ la ket dangdangran ida tapno didatayo bueltaan!”

Iti panangibisik met ni Fr. Cortez iti kapanunotanna, sinaritana ti maysa a barangay iti Aparri a nakasagana a makirupak kadagiti sumrek iti sakupda. Adda sidadaan a lugan a mangbalangan iti lugan dagiti aggandat a sumrek. Buklen ti 300 agingga iti 400 a tattao dagiti nagtagipang-or nga agbanbantay. Iti met Camalaniugan, umir-irteng met ti rikna dagiti umili tapno ilabanda ti karbenganda. Idinto nga iti Lal-lo, agarup 325 a pamilia ti direkta a maapektaran no di mapasardeng ti pannakairugin ti panagminas. Linuna ni Fr. Cortez a mangaramid met ti Simbaan iti addang tapno maisardengen daytoy nangisit a panggep babaen ti pannakaangay ti prayer rally iti Camalaniugan kadaytoy Agosto 21.

(Adda tuloyna)