Panagminas iti igid ti baybay: Aliaw kadagiti bumarangay. (Maudi a paset)

Ni Jobert M. Pacnis

 

MAR. 26. ALIAW 3.

“Addan a talaga ti exploration permit a naited kadagiti ganggannaet,” kinuna met ni Sir Napoleon Cortez, retirado a head teacher ken pangulo iti Simbaan. “Ngem dina kayat a sawen nga agulimektay’ lattan. Agkaykaysatayo! Kiddawek koma iti nadayaw a biang dagiti agtuturaytayo a maikkan koma iti plakard iti pagserkan ti ili agingga iti baybayna a mangipaduyakyak ti isusupiattayo kadaytoy a panagminas!”

A dagus met a tinung-edan dagiti maseknan. Narugian a dagus ti nasao a suhestion.

Saan met a nagpaudi ni Atty. Jessie Usita, maysa kadagiti bokal ti maikadua a distrito ti Cagayan nga akinsakup iti Ballesteros a nakaikamanganna metten. Sinaritana ti ipapanna a maymaysa iti Dodan, Aparri ket ditoy a nariknana ti sasainnek dagiti agindeg. Ti ikkisda a maisardeng koman ti nangrugin a panagminas iti ilida.

“Gapu ta agkaykaysatayo ditoy Ballesteros, awan ngarud ti kalabantayo,” kinunana pay.

Dir-i ti limtaw.

Inlawlawag ni SP Usita no asino dagiti adda kalintegan a mangted iti permiso kadagiti agminas. Iti benneg ti Small Scale Mining (dagitay mapan laeng a 20 ektaria ti sakupna a minasen), kunana, ti opisina ti gobernador. Ngem iti Large Scale Mining (nga isu ti adda ita a mangbukibok iti baybay manipud Cagayan agingga iti Pangasinan), ti opisina ti Bureau of Mines and Geoscience. Ngem ketdi, sakbay a maited ti nasao a permiso, kas nakuna itayen, masapul ti naynay a konsultasion kadagiti maapektaran a lumugar ken ti panangendorso dagiti agtuturay kadayta a disso. Social acceptability a makuna. Ngem ti dakes, awan amin dagitoy. Kas pammaneknek ti kopia ti resolusion nga inawat ti opisina ti Bureau of Mines and Geoscience itay pay napan a tawen. No apay a naikkan lattan dagiti ganggannaet iti permiso!

Iti panaggibus ti sarita ni SP Usita, kinunana a mangaramidda iti resolusion a mangsupusop iti resolusion ti ili tapno matungdayen daytoy a pagam-amkan dagiti maseknan.

Imbisik met ni Roman Christopher Arellano, maysa (idi) a 4th year student ti BNHS, ti kapanunotanna. Imbinsabinsana ti maipapan iti soil decompaction wenno panaglukay ti daga a mangibunga iti panaggidday. A daytoy a panaggidday, parnuayenna ti panangala ti baybay iti agarup 10 agingga iti 15 metro a daga manipud iti igid iti tinawen. No mapasamak dayta ta awanen ti magnetite a kas binder ti daga, saan nga adayo a mapukaw iti mapa ti Ballesteros iti masanguanan.

Iti met biang ti polisia, impatalged ti hepe (idi) a ni Apo Alex delos Santos ti suportada iti karirikna dagiti umili. Kinapudnona, addan koordinasionda kadagiti kapitan iti tunggal barangay. Konektadodan babaen ti text messaging tapno nalaklaka ti panagrespondeda no adda madi a mapaspasamak.

“Kailian, turongenyo latta koma dagiti opisialesyo no adda madlawyo a sabali,” kinunana. “Isuda dagiti force multiplier ti polisia tapno maipaay kadakayo ti serbisio nga im-impenyo.”

Kuna met ni Sir Demetrio Bayani, mannursuro iti Northern Cagayan Colleges Foundation, Inc. (NCCFI) ken nagpaay iti Fisheries manipud idi 1979 agingga iti agdama, a ti pannakaminas ti baybay, parnuayenna ti pannakarsuod ti datar ti baybay a pakaigapuan ti pannakadadael dagiti coral reef a taeng dagiti ikan. Naunday a panawen ti urayen tapno maisubli ti dati a balanse ti ekosistem iti baybay. Kinapudnona, ita pay laeng, mapan laengen a 20 porsiento ti adda a marine life nga adda iti sakup ti Babuyan channel. Ket no di malapdan daytoy a panagminas, di bumurong nga awanton ti makalapan nga ikan.

Saan met a di dimmar-ay dagiti adda iti likudan ti naimpasnekan a pannakailaban ti kalintegan dagiti taga-Ballesteros. Adda dita ni Dr. Lazaro Ramos, dati a bokal a patanor ti ili, Atty. Antonino Aquilizan, retirado a hues, a sidadaan a mangipaay a libre ti serbisiona para iti pagimbagan ti sapasap. Adda met ni Dra. Estrella P. Fernandez, pasado a bokal a patanor met laeng ti ili ken akinkukua ti NCCFI.

Iti pannakawara ti tallaong, nupay impatalged dagiti agtuturay ken tumunggal maysa ti panagkaykaysa, di latta napukaw dayta nga aliaw nga agum-umok iti barukong ti tunggal maysa. Kasanonton nga agpayso?

Ti ketdi sigurado: dinto mapurar iti pirak ti asino man a taga-Ballesteros tapno ibbatanda ti prinsipioda! Napatpateg kadakuada ti nakayanakanda ngem ti ania man a balitok!

ITA, naaweng manen ti damag a serkendan dagiti nabatbati nga ili a di pay nakaisayangkatan ti panagminas. kinapudnona, addada manen dagiti nagpagnapagna iti kadaratan ti Ballesteros, iti pay met panangbayabay ti Bureau of Mines and Geoscience, tapno isurbeyda.

Ngem ketdi, sitatalinaed latta dagiti umili a sikakayammet para iti pannakatagiben ti nakaparsuaan. Ilabanda ti kalinteganda nga agbiag. Aglalo kadagitoy a panawen dagiti didigra. Nakadadanag dagiti aluyo. No mapukaw dagiti pantok a kangrunaan a salaknib ti ili iti isasagpat dagiti dalluyon, kasanonto payen ti masakbayan?

Isu a mangnamnama latta amin nga umili a sitatalinaed a natibker dagiti opisialesda para iti pagimbagan ti sapasap.#