Panagminas iti igid ti baybay: Aliaw kadagiti bumarangay

Ni Jobert M. Pacnis.

 

Nagdanag amin a taga-Ballesteros, maysa kadagiti ili ti probinsia ti Cagayan a masarakan iti igid ti baybay— lauden ti Aparri, idi agwaras ti damag a pannakariing manen ti panggep a pannakaminas dagiti igid ti baybay ti probinsia.

Namunganay daytoy idi adda natiliwan (ni Kapitan Ma. Christina Alonzo ti Brgy. Centro East ti dadaulo pay la ti barangay idi) a napan nagala iti sample ti darat iti baybay a masakupan ti barangay kadayta nga Agosto 8, 2008.

Ti nasakit, awan pulos pammalubos ti konseho ti barangay ken uray ti munisipio iti nasao nga eksplorasion. Kinuyog pay dagiti pannakabagi ti linteg dagiti nasao a natiliw a kas pannakasalaknibda. Segun iti report, imbaon kano ida ti Bureau of Mines and Geoscience tapno kuyogenda dagiti egeksplor.

Ngem gapu ta natibker ti pagtaktakderan dagiti umili, impaaresto ida ni Kapitan Alonzo tapno maipamatmat kadagiti aggandat a mangdadael iti pagbiagan dagiti agindeg a saan a mapurar dagiti Ballesterian iti sileng ti pirak.

Maipalagip nga adda damag idi 2005 a pannakaminas ti igid ti baybay ti ili. Iti napasamak a public hearing kadayta nga Agosto 5, sikakaysa dagiti umili a nangipakita ti panangtubngarda itoy a panggep. Awan ngarud ti nabalinan dagiti nagaplay a babassit (Small Scale) ken dadakkel (Large Scale) a kompania wenno tao nga agminas iti magnetite iti igid ti baybay.

Gapu itoy a napasamak, napasardeng met dagiti nangrugin a mangminas iti ili ti Sanchez Mira ken Pamplona ta nagbalin a nagsarminganda ti panagkaykaysa dagiti umili ti Ballesteros.

Daytoy a magnetite, isu ‘tay nangisit a kasla bisil laeng ti kadakkel ken agakaba ti maysa iti maysa sentimetro. Adda met dagiti kasla tapok laeng ken dagiti agdagsen iti sangatonelada iti maysa a pedaso. Maar-aramat daytoy a kas kangrunaan a ramen iti panagaramid iti landok.

Gapu kadagiti nagbasakbasak iti ili, inkeddeng ni Kapitana Alonzo nga angayen ti maysa nga asemblea, iti pannakibadang dagiti agturay ti ili iti panangidaulo ni Mayora Valen Vidad Unite (di nakadar-ay ta adda napateg a tinamingna) tapno maiparang daytoy dakkel a parikut a saan laeng nga iti Ballesteros ti maseknan no di ket amin nga ili iti igid ti baybay manipud Cagayan agingga iti Pangasinan.

Kadayta ngarud nga Agosto 17, napasamak ti asemblea iti malem. No kasano kaadu ti timmabuno idi Agosto 5, 2005, ad-adu manen ita ta saanen nga asi-asi daytoy a parikut. Addan iggem dagiti ganggannaet a permiso tapno bukibokenda ti nakaparsuaan. Pagpampannakkel dagitoy ti RA 7942 wenno ti Philippine Mining Act of 1995 a naipatungpal babaen ti Administrative Order 23, series of 1995.

Kinapudnona, nangrugin ti panagminas kadagiti ili ti Aparri, Camalaniugan, ken Lal-lo ditoy Cagayan. Tallo dagitoy nga ili iti dayaen ti Ballesteros.

Iti nasao nga asemblea, pormal a narugian babaen ti napasnek a kararag iti panangidaulo ni Rev. Fr. Rogelio Cortez ti Simbaan Katoliko Romano. “Apo, tulongannakami tapno daytoy natural a sagutmo ket masalaknibanmi,” kinunana.

Simmaruno ti pannakakanta ti Nailian nga Aweng, Himno Ballesteros ken Himno Cagayano iti panangidaulo ni Sir Eduard Pascua ti Ballesteros National High School (BNHS). Napnuan rikna ti pannakaipatayab dagitoy nga aweng ta kas man la maysa a gameng ti ili Ballesteros ken ti sibubukel a probinsia a masapul a salua-dan tapno dinto madadael iti masakbayan.

Iti panagsarita ni Kapitana Alonzo, inestoriana ti panang-tiliwda kadagiti nagpanggep nga ageksplor wenno agala iti sample nga awan man la ti pammalubos dagiti agindeg. Idinto nga ibagbagana day-toy, maipakpakita iti sango, babaen ti projector, dagiti ladawan dagiti napan iti baybay nagbasakbasak. Nai-pakita ditoy ti agbambantay nga armado kasta metten ti nalawa ken nauneg nga abut a nagalaandan iti sample a kinumpiskar met ti konseho ti barangay nga isu met ti nai-presentar iti asemblea.

“Agridamtayo koma, Ka-kailian,” kinuna ni Kapitan Alonzo. “Ket sakbay a datayo ti lemmesenda, ilemmestay’ idan iti baybay no agbasak-basakda ditoy!”

(Adda tuloyna)