Footer

Panagminas, mangipaay kultural a dislokasion kadagiti katutubo

Komentario ni Melvin Bandonil

     Nagsasaruno dagiti indigenous cultural summit a naangay iti bulan ti Setiembre kas panagsakbay iti selebrasion ti Indigenous People’s Month idi Oktubre 13 ken 14 sadiay Manila. Iti Luzon, naisayangkat ti summit idi Setiembre 9-10 iti Baguio City, Setiembre 16-17 iti Mindanao ken Setiembre 23-24 para iti Visayas. Naangay dagiti indigenous cultural summit tapno masolbar dagiti parikut iti economic and cultural dislocation dagiti tribal ken indigenous people (IP) gapu iti panagminas.

Maymaysa ti arungaing dagiti IPs: rinabngis ti Republic Act 7942 wenno ti Philippine Mining Act of 1995 ti kalinteganda iti lugar a nakaiyanakanda ken tinawidda pay kadagiti appoda. Naagawanda iti kalintegan kadagiti dagdagada.

Nasurok a dua a dosena dagiti naikkan iti kabarbaro nga exploration permit iti sibubukel a pagilian. Saan laeng a dagiti kabambantayan ti inaplayan dagitoy nga agminminas no di pay uray dagiti igid ti kabaybayan – manipud iti Ilocos Sur agingga iti Cagayan, iti Zambales ken dadduma pay a paset ti makinlaud a Luzon, iti Visayas ken Mindanao.

Kadagiti ngamin komunidad dagiti tribal ken IPs ti kayat a minasen dagitoy a kompania nga agminminas. Dayta RA 7942 ti pagbatbatayanda a kalintegan nga agminas kadagiti balitok ken dadduma pay a mineral deposits kadagiti kabambantayan. Ti magnetite met ti kalikaguman ti mining exploration kadagiti igid ti kabaybayan.

Ta ania ngamin aya dagiti rason a pagkedkedan ti panagminas? Dagitoyda: mapapanaw dagiti tribal ken IPs iti lugarda; agpeggad a maungaw ti kinabaknang ti indigenous culture; masabidongan ti lugar a pagminasan ken dagiti karayan; madadael dagiti mangroves ken corral reefs; bumassit ti apit gapu iti pannakadadael ti agrikultura; ken madadael ti biodiversity ti pagilian.

Kadagiti igid ti baybay, ti panagminas iti magnetite  ti puntiria, kas iti mapaspasamak iti Botolan, Zambales; iti San Vicente, Ilocos Sur ken Buguey, Cagayan ken iti Visayas. Saan a rumbeng a maminas ti magnetite ta agserserbi a kas pagpadagsen ken sarapa ti darat tapno saan a maiyanud; daytoy ti agserbi pay a kas sagatan ti daga tapno saan nga agsalado wenno agapgad ti danum iti takdang. No maawan daytoy kadagiti kadaratan, mapunas metten ti lugar iti mapa.

Napaliiw kadagiti agminminas a ganggannaet a nainget a sursurotenda dagiti pagannurotan ti panagminas iti pagilianda a best practices and standards of international mining. Ngem ditoy pagiliantayo, saanda a sursuroten dayta ta agpatinggada laeng iti publisidad. Iti maysa pay a pagdaksanna, saan nga iti lugar a mismo a pagminasanda ti pagbayadanda iti buis. Maipan met iti ballasiw taaw dagiti maminas. Mapaspasamak ti pannakarabngis ti kalintegan dagiti umili kadagiti kukuada.

(Adda tuloyna)