Panagrambak dagiti Kristiano iti panawen ti Paskua

NANGRUGIN ti napaut a panagrambak iti sangalubongan dagiti Krisitiano nangruna dagiti Katoliko iti tiempo ti Paskua wenno Adviento, panawen a panangilagip ti pannakaipasngay ti Mesias a ni Niño Jesus.

Mabigbig ti Pilipinas a kapautan ken karagsakan iti panagrambak iti Panawen ti Paskua. No sumreken ti bulan ti Setiembre, addan dagiti mangrugi nga agpatokar iti kanta ti Paskua. Mangrugin nga adda dagiti agarkos kadagiti pasdek ken establisimiento ti negosio a mangiyanninaw ti nakaron a pannakakomersialismo iti daytoy a narelihiosuan a tiempo.

Iti kalendario ti Iglesia Katolika, mangrugi laeng ti Tiempo ti Adviento iti Domingo kalpasan ti aldaw ti panagrambak ti Solemnidad ni Kristo nga Ari iti Nobiembre. Agpatingga ti panawen ti Paskua iti Aldaw ti Epifania wenno nalatlatak nga isasarungkar dagiti tallo a masirib iti naipasngay a Mesias. Marambakan ti Efipania iti umuna nga aldaw ti Domingo iti Enero iti sumaruno a tawen.

Rambakan pay ti Simbaan Katolika ti Disiembre 8 kas Piesta ni Immaculada Concepcion, ken ti Enero 1 wenno Baro a Tawen kas Aldaw ti Panagbalin nga Ina ni Maria a nangipasngay ken ni Niño Jesus.

Mairaman kadagiti naisangsangayan a wagas ti pannakarambak ti Paskua iti Pilipinas ket ti pannakaangay ti Simbang Gabi wenno Misa de Gallo wenno Misa Aguinaldo, agsasaruno a Misa iti siam a rabii wenno parbangon a kaaduanna ket mangrugi iti Disiembre 16 agingga iti tengnga ti rabii ti Disiembre 24, a Bisperas ti Aldaw ti Paskua.

Daytoy a tradision dagiti Katoliko iti Panawen ti Paskua ket maisaysayangkat kadagiti dadduma pay a pagilian a sigud a kolonia ti España kas sadiay Mexico (sigud a New Spain ti naganna) ken kadagiti nagduduma a pagilian iti South America a kaaduanna nga umili ket Katoliko.

Natawid met daytoy a tradision dagiti Pilipino kadagiti misionero a nangisangpet ti Kristianismo iti Pilipinas manipud pay idi maika-15 a siglo.

Ti Misa iti rabii a Bisperas ti Paskua ket immuna nga insurat ti managan iti Egeria, maysa a babai a taga-Galicia iti España a napan nag-pilgrimage sadiay Israel idi Tawen 381–384 a nakakitaanna kadagiti nagkauna a Katoliko sadiay Jerusalem iti wagas ti panangrambakda iti misterio ti Paskua babaen ti panagbihiliada agingga iit tengnga ti rabii (midnight vigil) sadiay Bethlehem. Sarunuen dayta ti panagprusisionda a nakasilaw (torchlight procession) sadiay Jerusalem, a maigibus iti parbangon sadiay Church of the Resurrection at dawn.

Kalpasan ti kagudua ti siglo, inyetnag ni Papa Sixto III, ti pannakaiwayat ti Midnight Mass kalpasan ti panagtaraok ti kawitan iti kasla groto ti sukogna nga oratorio iti Basilica of Santa Maria Maggiore sadiay Roma, Italia. Idi a panawen, ibilang dagiti nagkauna a Romano a ti panagtaraok ti kawitan ti rugi ti parbangon wenno baro nga aldaw.

Idi 1587, ni Diego de Soria, ti mangidaulo a monghe iti kombento ni San Agustin Acolman iti Mexico (New Spain) ket nagpetision iti Santo Papa a mapalubosanda a mangisayangkat iti Misa iti ruar ti simbaan tapno ad-adu dagiti makadar-ay iti pannakarambak ti Eukaristia sakbay ti Aldaw ti Paskua.

Idi Agosto 1587, pinatgan ni Papa Sixto V ti petision ni Diego de Soria a mangiwayat iti Misa iti ruar ti Simbaan iti parbangon manipud iti Disiembre 16 agingga iti Disiembre 24 kagiddan ti panagrambak ti piesta dagiti Indiano a nagkauna a puli ken agindeg iti Mexico. Naawagan dagita a Misa iti “Misa Aguinaldo” wenno “Christmas Gift Mass.”

In-inut ti panagsaknap ti Misa Aguinaldo iti ruar ti simbaan sadiay Mexico babaen kadagiti Agustino agingga a nayallawat kadagiti Katoliko a pagilian a sinakup dagiti Kastila, pakairamanan ti Pilipinas. Dagiti Agustino a misionero ti nangisangpet ti pannakaiwayat ti Misa Aguinaldo wenno Misa de Gallo iti pagilian nga agingga ita ket agtultuloy pay laeng nga ar-aramiden dagiti Pilipino a Katoliko kas paset ti naespirituan a panagsagsagana iti kaaldawan ti Paskua.

Adu dagiti mamati a no maileppasda dagiti siam nga agsasaruno a Misa Aguinaldo wenno Misa de Gallo a kaibatoganna iti Misa Novena ket mapatgan dagiti dawat ken kararagda. Dayta ti gapu nga uray no nalamiis ti rabii wenno parbangon iti Panawen ti Paskua ket adu a deboto dagiti mangikagumaan a mangileppas ti siam a rabii a Misa.

Iti pannakamarisen ti nakaro a komersialismo iti panawen ti Paskua ket naapektaran metten uray ti pannakaisayangkat dagiti Misa Aguinaldo. Kadagiti naglabas a tawen, addan dagiti maang-angay a “Simbang Gabi” kadagiti commercial malls a paborito a pappapanan dagiti Pilipino nangruna kadagiti marabian a mapan ag-shopping kadagiti regalo ken kasapulanda. Ngen dinillaw ni Cardinal Luis Tagle ti pannakaangay ti Misa kadagiti shopping malls malaksid kadagiti addaan iti kapilia. Adu a lider ti Simbaan ti mangublag ti pannakaisayangkat ti Misa kadagiti lugar a pagdudupudopan dagiti tattao a saan met a mapan agdaydayaw iti Dios ti kangrunaan a panggepda kas kadagiti malls ken dadduma pay a pagtagilakuan ta marimbawan ti kaipapanan ti Nasantuan a Eukaristia.

Iti laksid ti kinamodernon ti panawen ken napnuanen iti kinakomersialismo ti panagrambak ti Panawen ti Paskua, saan latta a mapukaw dagiti naipakadawyanen a wagas ti panangselebrar iti daytoy a tiempo a panangilagip ti pannakaipasngay ni Niño Jesus, ti bugbugtong nga Anak ti Dios a nagbalin a Tao ken nagtutuok ken natay iti krus tapno ispalenna iti basol ti sangalubongan.

Ti panagrambak dagiti Pilipino iti Paskua ket saan laeng nga agpatingga iti Misa, Christmas party ken padaya, panagawat iti bonus ken sagut, ken panagsisinnukat iti regalo. Ti grasia ti Paskua ket saan laeng a para kadagiti Kristiano ngem uray pay kadagiti sabali ti pammatina a mairanud kadagiti adu a bendision ken parabur ti Dios.

Agtultuloy ti espiritu ti Paskua kadagiti tattao nangruna kadagiti Kristiano iti sangalubongan babaen ti panangiyanninaw ti mangliwengliweng nga ayat ti Dios iti tao babaen ti panagbibinnuray iti ayat, bendision ken grasia ni Kristo. ●