Panagsagana iti bagyo iti tiempo ti pandemia

NAGDAGSEN a pannubok kadagiti Pilipino a biktima ti panangbasnot ti napigsa a Bagyo Ambo kabayatan ti panagsagsagabada iti nakaro a rigat gapu iti community quarantine tapno malapdan ti panagraira ti Coronavirus Disease 2019.

Sinaplit ni Bagyo Ambo (Typhoon Vongfong) ti Eastern Visayas, Southern Luzon, Metro Manila ken paset ti Norhern Luzon. Napakaruan iti didigra ti nalawa a paset ti Samar ken Bicol Region. Maibasar iti report ti National Disaster Risk Reduction Management Council, dumanon iti nasurok a 1.5 billion pesos ti pateg dagiti nadadael iti benneg ti imprastraktura ken agrikultura.

Sadiay Eastern Visayas a nagpigsaan ni Bagyo Ambo, ken iti Bicol Region, adu a pamilia dagiti naapektaran a naipaing kadagiti evacuation centers. Nabual dagiti adu a poste ken linia ti elektrisidad ket nagbayag nga awan ti koriente kadagiti nagduduma a probinsia.

Segun ken ni Eastern Samar Governor Ben Evardone, umasping ti pigsa ni Bagyo Ambo ken ni Bagyo Yolanda (Typhoon Haiyan) idi 2013 a nangduprak iti Eastern Visayas ken nangkettel iti nasurok a 6,000 a biag, ken maibilang a karanggasan a bagyo a nangsaplit iti Pilipinas.

Simmanglad ni Bagyo Ambo sadiay iti ti San Policarpio, Eastern Samar idi Mayo 14, 2020. Inapektaranna dagiti nasurok a 25,000 a pamilia wenno nasurok a 82,000 a tattao iti 59 a siudad ken ili iti Pilipinas. Naipadamag nga adda maysa a natay ken nasurok a 50 dagiti nakaro a nadangran.

Sadiay Bicol Region ken Eastern Visayas, adda siam a health facilities dagiti nadadael agraman ti Bicol Regional Diagnostic and Reference Laboratory a maysa kadagiti 30 a COVID-19 testing centers nga accredited ti Department of Health a nakaigapuan ti pannakaisardeng ti panagkolekta kadagiti specimen para iti COVID 19 iti nadadael a testing center.

Agarup 75 nga eskuela dagiti nadadael kabayatan ti isasaplit ni Bagyo Ambo kas maibasar iti report ti Department of Education. Nadagsen daytoy a problema ta agkurkurang dagiti pasilidad dagiti pagadalan ta adda dagiti maus-usar a COVID19 quarantine shelter.

Kangrunaan a naapektaran iti bagyo ket iti benneg ti agrikultura ta dumanon iti agarup 200 million pesos ti balor dagiti nadadael a mula nagruna iti pagay sadiay Bicol Region. Nagkas-ang a napasamak daytoy kabayatan ti panawen nga agkasapulan unay dagiti umili iti nalaka a bagas ken dadduma pay a taraon.  

Nakalkaldaang a pagteng ti idadalapus ni Bagyo Ambo ta kangitingit pay laeng ti krisis ti COVID 19 ket nainayon pay a pangpadagsen a problema ti gobierno. Pinarigatna pay ti kasasaad dagiti naawanan iti trabaho ken pagsapulan nangruna dagiti napanglaw a mangnamnama laeng iti ayuda ti gobierno. Adu dagiti nadadael ti pagtaenganna a nagpaing kadagiti evacuation centers a narigatan iti panagsurotda iti social – physical distancing a pagannurotan ti community quarantine. Nagbalin met a narigat ti rescue ken panangidanon ti saranay kadagiti nasulinek a lugar ta adu dagiti nadadael ken saan a malasatan a kalsada.

Gapu iti didigra nga insangbay ni Bagyo Ambo sadiay Eastern Visayas ken Bicol Region, ket nabingay ti atension ti Department of Social Welfare and Development ken dagiti maseknan a lokal a gobierno a mangtulong kadagiti umili a biktima ti bagyo ken dagiti agrigrigat gapu iti maipakpakat a community quarantine.       

Nagasat dagiti taga-Northern Luzon a rimmuaran ni Bagyo Ambo ta kimmapsut ti pegges ti angin, ken ti naibuyat a tudo. Adda dagiti nalayus a lugar iti paset ti Cagayan Valley gapu iti napigsa a tudo, ngem nagbalin a bendision daytoy para kadagiti agnaed iti Metro Manila ta pinangatona ti nababan a water level kadagiti penned wenno dam para ti supply ti danum iti National Capital Region.  

Nagbalin met a bendision ti tudo kadagiti mannalon ta pinaluknengna ti daga ket maisaganadan dagiti talonda nga agmula. Pinalamiis met ti napigsa a tudo ti napudot a tiempo iti kalgaw.

Ti isasaplit ni Bagyo Ambo kadagiti adu a probinsia iti bulan ti Mayo ket maibilang a ballaag kadagiti Pilipino ti panagsagsagana kadagiti adu pay a sumangbay a kalamidad. Umuna pay laeng ni Bagyo Ambo ket nasken ti panagsagana iti masakbayan tapno malisian ti ulpit dagiti bagyo.  

Segun iti Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration, kadawyanen nga iti Pilipinas ket agarup 20 a bagyo dagiti sumangsangbay iti tinawen gapu ta naisaad ti Pilipinas iti Typhoon belt area iti abay ti Pacific Ocean a pakain-inawan dagiti adu a bagyo.   

Saan pay nga indeklarar ti PAGASA nga addan ti pagilian iti rainy season wenno matutudo a tiempo, ngem addan maysa a nadawel a bagyo a nangkettel iti biag, nangdangran iti adu a tattao ken nangdadael iti adu a sanikua. Anianto la ketdin no dumteng ti matutudo a tiempo a panawen met nga isasangbay dagiti bagyo. Iti yaasideg ti matutudo a tiempo, nasken ti panagsagana ken panagannad kadagiti sumangbay a bagyo a mangpataud iti nadawel nga angin, nakaro a layus, ken panagreggaay iti daga.  Iti daytoy a panawen dagiti aggigiddan a didigra, bagyo, pandemia, ken rigat ti ekonomia, saan koma a pukawen dagiti Pilipino ti namnama ken kired ti pakinakemda a kabaelanda a parmeken dagitoy a pannubok iti biag. Kasapulan ti panagan-anus. panagkaykaysa, panagtitinnulong ken panagkamang iti Dios tapno malasat dagiti didigra nga isangbay dagiti bagyo ken pandemia.