Panagsubli ti anak ti Marag

Sarita ni Jobert M. Pacnis

(Maikadua a paset)

 

Agurayka laeng, Anak, kinuna manen ni Ina Liway. Makabangontayto met laeng kadagitoy a didigra. Makaurnongkamto met laeng iti pagbasam…

Kaano pay, Ina? Maawatankayo. Ngem maawatandak koma met. Kayatkayo a tulongan…

Anak, nababa ti timek ni Ama Ton-an, bay-am ta pagsaritaanmi a naimbag daytoy ken ni inam.

Naikkan idi iti namnama. Ammona, nalunagna ti puso ti amana. Ken maysa, talaga a mannakaawat. Naadalnan ti ugali daytoy iti naunday a panawen a panagdendennada: iti pagtaengan, iti baybay, iti bangkag, iti talon, ken iti bantay… Saan nga ipilit ti amana ti rasonna no mautobna a biddut daytoy. Ammona a bigbigen dagiti nagkamtudanna.

Maysa nga aldaw sakbay a nagpasiudad ti kaarrubada idi maamuanna ti pangngeddeng dagiti dadakkelna.

Palubosandaka nga umadayo, anak, kinuna idi ni Ama Ton-an. Ngem ikarim koma nga agsingsingpetka iti papanam…

Nagsam-it man idi ti panagdengngegna kadayta. Urayna la naarakup dagiti dadakkelna iti ragsakna.

Dika koma mangliplipat iti Namarsua, kinuna met ni Ina Liway iti baet ti panagsaibbekna.

Nagpasiudad a nalag-an ti riknana.

ITI masanguananna a barangayan, nariparna ti agpapaigid a bilog. Pinardasanna ti nagna. Kayatna a kitaen dagiti naala nga ikan. Tumulong metten a makipagsang-at iti bilog.

Kastada met la idi. Makipagsang-atda iti bilog. No adu ti nakalapan nga ikan, mawarasanda a timmulong. Ngem no awan, pasensia laengen. Para maminsanton. Namnamaem a di malipatan dayta ni mangngalap. Malagip ta malagipnanto latta ‘ton makitanaka manen.

Apagisu a makadanon iti barangayan idi makapaigid ti bilog. Nagdadakkelan a bulong-unas ti adda iti kutit ti bilog. Addada pay siriw.

Kailiwna la unayen dagiti sadiwa a masida. Naundayen a panawen a di nakaraman iti kilawen a billangan, taburkit wenno bilis. Wenno babayu ken tangi. Uray pay ti lagdaw a naburnok iti sangka.

Gimmatang iti sangakilo a bulong-unas ken sangakilo met laeng a siriw. Iti pannakalagipna iti tinuno nga ikan, timbogen ti dilana. Mangilgattto metten iti kilawenna iti lasag ti bulong-unas ken siriw.

Nagsubli iti naggapuanna kalpasanna. Iti panangimutektekna iti baybay, mangrugin nga umatab daytoy. Dumakdakkel ken pumigpigsan ti ungor dagiti agbangon a dalluyon. Madamdama pay, naisipna, kumanabsuoren dagitoy— a dumanon iti sentro ti bario ti ungorda. Intugawna pay laeng iti kadaratan idi makabatog iti pagsang-atanna.

Malagipna, ditoy baybay ti namunganayan ti essemna nga agsurat. Nagbalin nga inspirasionna ti kinaulimek ti aglawlaw. No mano a daniw ti inyula ti panunotna bayat ti panagpalpalabasna iti oras ditoy. Dandaniw nga impatulodna kadagiti estasion ti radio nga idi agtanoy, pinadasnan iti magasin. Adda met sumagmamano a napagasatan a naipablaak. Ngem saaanen a nasunotan pay gapu iti adu a tubeng. Aglalo la unayen idi agpasiudad.

Dua aldawen sipud simmangpet. Iti kaaddana iti siudad, adu a rigat ti pinasarna. Saan a nakastrek a dagus iti trabaho. Tapno di agbalin a dadagsen, ken mapaay laeng, sinerrekna ti amin a kita, ngem nadalus, a panggedan. Nagkargador iti San Anton, nag-wash boy, nag-janitor iti Engineering Review Center iti sango ti UST, naglakolako iti kendi, sigarilio ken diario kadagiti kalkalsada. Napadasanna pay ti nagpadyak.

Nagadal iti rabii. Ngem iti kaaddana iti pagadalan, adu nga umsi, panangilanglangi ti nalak-amna. Gapu dayta iti marisna: natayengteng a kayumanggi a kasla linuto ti init. Sa pay la arinkuloten ti buokna a natawidna kano kadaydi apongna a lakay a nagtaud iti kaputotan dagiti Agta. Daydi apongna a baket, maysa met nga Itneg.

Ngem pinatibkerna ti riknana. Dagiti la kadin makuna a babaknang ti adda karbenganna a mangtun-oy wenno mangnanam iti diro nga itden ti adal? Di kad’ padapada amin iti sistema ti Edukasion?

Iti baet dagiti adu nga uyaw, saan a nakerrasan ti gagarna a mangragpat iti arapaapna. Pinagbalinna ketdi dagitoy a karit nga iti panaglabas dagiti aldaw, pannakasamiwengna pay ketdin. Ta adda dakkel a rason no apay nga agragut la unay a mangileppas iti Edukasion. Rimtab dayta idi maimatanganna dagiti dungrit nga ubbing a nasagsagangna kadagiti kalsada ti siudad. Kadagidi oras nga agmaymaysa iti nailet a kuartona ‘diay Sampaloc, dina malipatan ti agkararag ken agdawat iti kaasi ti Dios. Saan met a dina malagip ni Kirat nga inspirasionna. Taga-Abra ni Kirat a padana nga Itneg wenno Isneg kuna dagiti dadduma. Ngem impamatmat ni Kirat saan laeng a ti kalinteganna no di ket ti sibubukel a kaputotan ni Itneg. Inrubuat daytoy ti yaalsa tapno di agsaknap ti didigra nga itden ti Cellophil Resources Corporation wenno CRC, ti kakaisuna a kompania nga agparpartuat iti long fiber kraft pulp. Inikkan daytoy ti gobierno iti 100,000 nga ektaria a forest concession idi agtapos ti Oktubre 1973. A mangsakup iti nalawa a dagada nga Itneg!

Ti kinatured ken kinasirib ni Kirat ti nangriing iti riknana tapno agarapaap met.

(Adda tuloyna)