Panagtitinnulong dagiti Pilipino iti panawen ti panagbettak ti Bulkan Taal

ITI SANGO ti kinamodernon ti teknolohia ket nakellaat dagiti Pilipino iti panagbettak ti Bulkan Taal ta awan ti nangato nga alert level nga inyetnag ti Philippine Institute of Volcanology and Seismology (Philvocs). Nakigtot laengen dagiti agindeg iti asideg iti bulkan iti kellaat a panagalburutona. Naggigiddan ti panagaringagen ti daga, panagkimat ken panaggurruod iti napigsa ket panagtudo iti dapo, ket immuyong ti bulkan ket napilitan dagiti agnaed iti asideg ti bulkan a nagdardaras a nangpanaw kadagiti pagtaenganda uray iti nasipnget a rabii.

Nagpakada ti 2019 babaen kadagiti ginggined ken layus, ket pinasangbay met ti 2020 babaen ti panagbettak ti Bulkan Taal a nangipugso iti adu a dapo ken laba. Nagparnuay iti nagsasaruno a ginggined, nakabutbuteng a kimat ken gurruod ken panagtudo iti dapo a nagkellat kadagiti agindeg iti Batangas ken kadagiti karrubana a probinsia agraman ti Metro Manila.

Iti apagapaman a panagbettek, ti nalatak a bulkan iti isla a linawlaw ti Taal lake a daydaywen dagiti nagadu a turista ket nangparnuay iti nakaro a buteng ken rigat kadagiti agindeg iti asidegna. Ti sigud a namaris nga aglawlaw ti bulkan nga isla ket nabungonen iti napuskol a dapo ket awanen ti nalangto a mula. 

Nangpapanaw dagiti adu nga agindeg iti asideg ti bulkan ken namagbalinen a kasla “ghost town,” nangruna iti akinsakup nga ili ti Talisay ken San Nicolas ken kadagiti asidegna pay a muninsipalidad ket napanda nagpaing kadagiti nagduduma nga evacuation center iti Batangas ken kadagiti kabangibangda a probinsia. Sabali pay dagiti evacuees a napan nakipagnaed kadagiti kabagian ken gagayyemda iti sabali a lugar.

Iti pakauna a report ni Batangas Gov. Hermilando Mandanas, awan ti nakettel a biag iti panagbettak ti bulkan, ken mapattapatta a dumanon iti nasurok a 150,000 nga indibidual dagiti naapektaran, ken posible nga umadu pay ta nagballaag ti Philvocs a mabalin nga agalburutonto manen ti bulkan. Minilion met ti balor dagiti nadadael a sanikua pakairamanan dagiti narba a balay ken pasdek, ken nagrekka a kalsada ken dadduma pay nga imprastraktura gapu iti ginggined a pinarnuay ti panagalburuto ti bulkan.

Naideklaran ti “state of calamity” iti Batangas tapno nadardaras ti panangtulong kadagiti biktima iti panagbettak iti bulkan.  Immandaren ni Pres. Rodrigo Duterte ti pannakaruk-at ti pakauna a pondo a pangtulong kadagiti nadidigra. Binilin metten ni Interior and Local Government Secretary Eduardo Año dagiti opisial ti nagduduma a siudad ken probinsia iti itutulongda kadagiti biktima ti kalamidad iti Batangas kangrunaanna iti panangpasabayda kadakuada kadagiti evacuation centers iti Cavite, Laguna ken Quezon ta saan a makaanay dagiti pasilidad iti Batangas.

Nayusuat ti “lockdown” wenno pannakaipawil kadagiti agindeg ti agsubli wenno mapan kadagiti barangay kadagiti ili nga adda iti las-ud ti 14 a kilometro a napeggad a lugar. Gapu iti dayta, immadu pay dagiti napan nagkamang kadagi kadagiti evacuation centers.

Iti panagsagaba iti rigat dagiti biktima ti panagbettak ti Bulkan Taal, makita met latta ti nasayaat a kababalin dagiti adu a Pilipino a panangsaranay kadagiti agkasapulan iti tulong nangruna kadagiti nagpaing kadagiti evacuation centers. Adda dagiti pagtaengan a nangpasangbay kadagiti nadidigra a nakipagned kadakuada. Uray dagiti nagduduma a non-government organizations pakairamanan ti Simbaan ket sigudda a nangipaay iti tulong kadagiti biktima ti didigra.

Adda met latta dagiti managgundaway a komersiante a kalpasan ti panagbettak ti bulkan ket impangatoda iti nakangingina a presio dagiti face mask wenno abbong ti ngiwat ken agong a proteksion iti pannakalang-ab iti napeggad a dapo manipud iti bulkan. Nagballaag ti Department of Health a napeggad ti pannakalang-ab iti volcanic ash nga agpataud kadagiti nakaro a sakit iti bara ken nagduduma a respiratory diseases.

Ti panagbettak ti Bulkan Taal ken kadagiti naglabas a ginggined ken bagyo ket iyanninawna ti wagas ti panagsagana ken nasamay a panagresponde ti gobierno iti natural a kalamidad. Dakkel a pondo ti gobierno dagiti tinawen a magasgastos kadagiti nagduduma a proyekto, ngem agkurang dagiti nabangon a natalged nga evacuation centers a pagpaingan dagiti biktima ti kalamidad.

Kalpasan ti panagbettak ti Bulkan Taal ket iparangna ti nasakit a kinapudno a kinasukir ken kinatangken ti ulo dagiti dadduma nga umili nga uray no ipawilen ti gobierno ti agsubli kadagiti pagtaenganda gapu iti pangta ti peggad ket saanda a maigawid ida ta masayanganda kadagiti napateg a banag a napanawanda ket saanda a kailalaan ti biag ken karadkadda. Uray no maipawil ti mapan agnaed sadiay asideg iti bulkan ket adu latta dagiti natangken ti ulona ta awan iti sabali a lugar a pagyanan ken pagtalonanda.

Nagrigat a panunoten dagiti umili ti panagsasaruno laengen dagiti natural a didigra a mangparparigat iti Pilipinas. Nadagsen nga ibaklay ti gobierno dagitoy a kalamidad nga ad-adda pay a mangirarem ti kasasaad dagiti Pilipino nangruna kadagiti napanglaw a saanen a pulos a makalunglung-aw iti rigat ti panagbiag.

Nagsasaruno a ginggined sadiay Davao del Sur ken kabangibangna a lugar sadiay Mindanao, Bagyo Ursula a nangparnuay iti layus ken nangablat kadagiti dinuprak idi ni Bagyo Yolanda, ken panagbettak ti Bulkan Taal sadiay Batangas.

Sumagmamano laeng dagitoy a natural a kalamidad a nangsubok iti kinatibker dagiti Pilipino iti paggibusan ti 2019 ken rugi ti 2020. Uray pay nagbalinen a paset ti panagbiag dagiti umili dagitoy a natural a didigra a nangkettel iti biag ken nangdadael kadagiti napateg a sanikua ket nagrigat nga awaten.

 Agrurutap dagiti problema ti Pilipinas iti agdama – natural a kalamidad, pangta ti gerra sadiay Middle East, ekonomia, illegal a droga, ken pangta iti kappia ken talna. Ngem ania ti ar-aramiden dagiti dadduma a Pilipino nangruna dagiti nangato a mangidaulo ti gobierno?

 Dagitoy nga agsasaruno a natural a kalamidad ket agbalin koma a pakaipupuonan ti panagtitimpuyog ken panagsisinnakit dagiti Pilipino uray aniaman ti pammati ken ideolohiada iti politika, ken relihionda. Babaen ti panagkaykaysa ken panagtitinnulong dagiti Pilipino iti tiempo ti didigra ket agbalinda a natibtibker iti sango dagiti adu a kalamidad ken karit iti panagbiag.