Panangabrasa iti panagbalbaliw

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maudi iti dua a paset)

 

 

“Read, read, read. Read everything – trash, classics, good and bad, and see how they do it. Just like a carpenter who works as an apprentice and studies the master. Read! You’ll absorb it.

Then write. If it’s good, you’ll find out. If it’s not, throw it out of the window.”

Dayta ti naibaga ni William Faulkner, ti nalaing ken nalatak unay a piksionista. Maysa kadagiti idolotayo iti panagsuratan iti piksion. Adu dagiti kapanunotanna a nangpabaknang iti plumatayo.

Kas daytoy man kinunana: basaen kano amin, basura, klasiko, mayat ken madi, ket amirisen no kasanoda nga inaramid.

Dayta panangamiris no kasanoda nga inaramid ket maiduma iti gagangay a panagbasa. Iti gagangay a panagbasa ket posible a maiyaguska iti taray ti pasamak wenno kabaliktadna idinto a ti panagbasa kabayatan ti panagam-amiris ken panagimutektek ket panangammo iti umno a kaipapanan ti basbasaen – aglalo dagiti addaan iti double meaning wenno ti ibagbagana ket saan nga isu ti kayatna nga ibaga iti direkta a kaipapanan ta maysa dayta a pangngarig ken dadduma pay a kapadana. Adda kongkreto a pagturongan – saan laeng nga agbasa no di ket agsursuro pay ken ammuen dagiti umno ken rumbeng – kas iti agsursuro a karpintero, adalenna ti amin nga ibaga ti maestro karpintero, impapuso ti inna panagadal agingga nga agbalin metten a maestro karpintero. Panagsursuro – serioso a panagadal ken implementasion iti inadal.

Basaen kano amin, uray basura?

Wen met a! Adda kaitutopan ti amin a sinurat. Ta saan met a pinespes ni mannurat ti utekna no awan ti kayatna nga ibaga wenno iyallatiw kadagiti agbasa. Saan a nagsurat ti maysa a mannurat no agdadael laeng iti panawen ti motibona – adda latta kayatna nga ibaga wenno iyallatiw. Ania dayta kayatna nga ibaga ken iyallatiw?

Dayta laeng a, no ania dayta nga ibagana. Kabarbaro nga idea? Daanen ngem pinabaro? Makatulong kadi a mangited iti solusion iti parikut ti gimong? Inladawanna ti nakain-inaka a kasasaad ken nagidatag iti posible nga aramiden para iti panagbalbaliw? Wenno isu nga isu ken nagasgasen nga idea? Idea a makauman ken kasla agyegyegyeg a taba ti adobo a baboy? Wenno ania daytoy? Nasken nga ammuen. Ket maammuan la dayta babaen ti panangbasa.

Ken maysa, kasano koma nga ammom a maysa a basura ti sinurat no dimo pay binasa? Husgaam ti libro babaen ti akkubna? Saan a maitutop dayta. Wenno kas iti popular choice (kano, hu?) a husgaan nga insigida babaen ti kinaasino ti autor? Saan nga umno.

Agtinnag laeng a mapagduaduaan nga statement dayta. Awanan espasio wenno kaimudingan iti literatura dagiti saan a nalawag a waragawag.

Basura? No inawagandan iti basura, apay a di ammuen iti personal no adda kinapudno ti ibagbagada wenno maysa laeng a pardaya wenno haka-haka a kas kuna dagiti Anggalog? Wenno ti palawag-waragawag ket bunga laeng ti maysa a sentimiento?

At least, ammomton ti sumaruno no ania ti aw-awaganda iti ‘basura’ a sinurat. Posible met mangidatagka iti sangaduyog a singasing wenno argumento maipapan iti binasam.

Iti nalawlawa a panagimutektek, saanka laeng a nagbasa no di pay ket nakiinnadal, nakisinnukat iti kapanunotan.

Kanunongak ni William Faulkner itoy a kapanunotanna maipapan iti panagbasabasa. Basaen amin, awan ti pilpilien, awan idumduma.

Kasta ti aramidko uray idi saan pay la a datao a mannurat. Uray ti nagmilatmilat ken napanuos a nagbalkotan ti tinapa, ti daradara a nagbungonan iti karne, ti naangpep a nangilukotan iti inatado a bugguong, ti naangri a nagbalkotan iti ikan, ti makapahatsing a nagbalkotan iti daing, ket uray ania ditan, basaek nga umuna ti linaonna – no pakairanudak iti masakbayan (a kas reference), idulinko ta imbag la nga ukagek no dumteng ti panawen – kaaduanna ketdi ket kopiaek ti nabasak iti nadalus a papel sako idulin (namaymayat met laeng).

(Adda tuloyna)