Footer

Panangarisit kadagiti kandidato

KALPASAN a naggibusen ti panangipila iti certificate of candidacy iti Commission on Elections dagiti agkandidato para iti May 13, 2019 National and Local Elections, manonto ngata kadagitoy a nakapagpilan iti kandidatura ti serioso, lilibeg wenno masukatanto agingga iti aggibus ti naituding nga aldaw ti “substitution of candidates” ken “withdrawal of candidacy?”

Iti kadagupan dagiti 152 a nagipila iti kandidatura a para senador, manonto ti ideklarar ti Comelec a nuisance candidates? Manonto met kadagiti 182 a party list ken nominado dagiti sagatento ti Comelec?

Inlawlawag ni Comelec Spokesman James Jimenez a maibilang a nuisance candidates dagiti nagipila iti kandidatura a saan a serioso, ken awan ti kabaelanna a mangisayangkat ti nationwide campaign.

Tunggal eleksion, adu latta dagiti saan nga am-ammo ken kadawyan a tattao nga agipilpila iti kandidaturada nangruna kadagiti national positions a mabutosan iti sapasap a pagilian. Iti daytoy nga eleksion, adu manen dagiti maibilang a nuisance candidates a para senador. Uray kadagiti district representatives ken local positions ket adu latta dagiti kandidato nga awan ti namnamana a mangabak nangruna no nabileg a politiko ken partido dagiti makabalubalda.

Mapaspasamak ti kastoy iti tunggal eleksion iti Pilipinas gapu ti kinalukay dagiti kualipikasion nga intuyang ti 1987 Constitution a Pilipino Citizen, agtawen iti tumutop nga edad para iti senador, kongresista ken lokal nga opisial, ammona ti agsurat ken agbasa, ken rehistrado a botante iti makatawen iti lugar a pagkandidatuanna.

Napateg ti pannakaarisit dagiti serioso a kandidato tapno saan unay nga atiddog ti balota ken listaan dagiti papili a para senador, ken tapno saan a maulaw dagiti botante nangruna ta maisaysayangkaten ti Automated Elections wenno pannakausar ti computer iti pannakabilang dagiti botos.

Kiniddaw ti Department of Interior and Local Government Officer In Charge Eduardo Año iti Comelec ti pannaka-disqualified dagiti kandidato a nairaman iti narcolist wenno listaan dagiti politiko nga adda pannakainaigna iti illegal a droga. Adda dagiti partido ken grupo a mangkidkiddaw iti Comelec ti pannaka-disqualified dagiti kandidato nga adda kasona a kinednganen dagiti nababbaba a korte ken Sandiganbayan, ken imbilinen ti Ombudsman ti agnanayon a pannaka-disqualified-da iti panagserbi iti gobierno iti amin a posision, nabotosan wenno nadutokan.

Inlawlawag ni Jimenez a ministerial ti akem ti Comelec iti panagawatda iti COC ket awan ti karbenganda a mang-disqualied iti maysa nga akusado ken uray nakednganen, no saan pay a nasentensiaan iti “final judgement” babaen ti Korte Suprema.

Mababbabalaw ti wagas ti panagarisit ti Comelec iti pannaka-disqualified dagiti kandidato nangruna dagiti adda pannakainaigna iti krimen ken kurapsion. Awan ti maaramidan ti Comelec, gapu ta adu dagiti abut wenno pakaballikogan ti linteg tapno uray dagiti kombiktado a kandidato ket mapalubosanto latta nga agpapili iti eleksion. Maysa nga ehemplo ti kaso ni sigud a Presidente Joseph Estrada a nabalud ken sinentensiaan ti Sandiganbayan gapu iti kaso a plunder. Ngem idi nawayawayaan ken inikkan ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo iti Executive Clemency, nagkandidato a para presidente ngem naabak, agingga a nagkandidato ken nangabak a mayor iti Manila.

Adu a kandidato dagiti addaan iti sangsanguen a nadagsen a kaso iti Ombudsman ken Sandiganbayan. Mairaman kadakudada dagiti agngayangay a para senador ken kongresista nga akusado iti Plunder ken Graft and Corruption kas kadagiti nainaig iti P10 Billion Pork Barrel Scam, ken dadduma pay nga isyu ti kurapsion ken panagkunniber ti gobierno.

Nagadu dagiti nagipila iti kandidatura a para senador nga adu kadakuada dagiti lilibeg wenno kayatda laeng a padasen ken maikkan ti publisidad. Adda pay dagiti saan a normal ti panunotda ta adda pay nangibaga nga isuna ni Apo Jesucristo.

Nagadu met dagiti partylist nga agngayangay para iti House of Representatives nga adu kadakuada ti saan a pudno a mangibagi kadagiti sektor nga irepresentarda. Kasla nagtubon nga uong ti kaadu dagiti party list nga us-usaren dagiti nabileg a pamilia dagiti politiko tapno ad-adda pay a mapalawa ti turayda. Iti naglabas, maaw-awagan ti party list system kas backdoor entry dagiti agngayangay a kongresista a saan a makapagtaray wenno mangabak kadagiti distritoda, ngem itan, maibilangen daytoy a front entrance gapu ti kaadun dagiti party list representatives. Nagkas-ang daytoy ta manayonan ti paggastosan ti gobierno, kadakuada, ngem saanda met a pudno nga ibagian dagiti sektor a nakainomiranda nga irepresentarda.

Iti lokal nga eleksion, nagasat dagiti botante kadagiti ili, siudad ken probinsia, nga adu dagiti agkandidato iti nagduduma a posision ta maikkanda iti gundaway a mangpili kadagiti namnamaenda a kasayaatan a kandidato.

Adu dagiti local government units nga awan ti kabalubal dagiti kandidato ket mapaidaman dagiti botante iti gundaway a mangpili ti kapkanekanda a kandidato ta awan met sabali a pagpilianda.

Adu dagiti kaso ti “unopposed candidacy” iti nagduduma nga LGU ta mabalin a dagiti kandidato ket awan ti mayat a sumango ta nasayaat unay ti panagserbida kadagiti masakupanda. Mabalin nga adda met dagiti kaso a dagiti nabileg ken nabaknang a kandidato ket pasuksokan, aregluen wenno butbutngenda dagiti makabalubalda tapno awanen ti lapped iti panangabakda.

Napateg ti kaadda ti pagpilian iti eleksion tapno maisaad iti turay dagiti botosan a kapkapnekan dagiti umili. Ngem makaulaw met no sobra ti kaadu dagiti pagpilian no mairaman dagiti awan ti kabaelanna ken saan a serioso nga agserbi ta sayang ti espasioda iti balota, ket amangan no mangabakda, ad-addan a nakasaysayang ti ipasueldonto kadakuada ti gobierno a nagtaud iti buis dagiti umili. (Eden Alviar)