Panangibiag dagiti agtutubo iti panursuro ni Dr. Jose Rizal

“TI agtutubo ti namnama ti pagilian.” Ababa ngem napnuan iti kaipapanan a balikas ni Dr. Jose Protacio Rizal a mabigbigbig a nailian a bannuar ti Pilipinas, kas panangibilangna iti naindaklan nga akem dagiti agtutubo iti masakbayan ti pagilian.

Para ken ni Dr. Rizal ken dagiti dadduma pay a natan-ok ken masirib a tattao iti naglabas ken agdama a panawen ket bigbigenda ti naindaklan nga akem dagiti agtutubo iti masakbayan ti maysa a pagilian, ket nasken a maiturong ken mapagkaykaysa dagiti kananakem ken pigsada nga agturong iti nasayaat a direksion para ti sapasap a pagsayaatan.

Ngem mano ngata a Pilipino nangruna kadagiti agtutubo ken ubbing ti makaammo iti kinasiasino ni Dr. Rizal, ken makabigbig ti naindaklan a sakripisiona a panangibuisna ti kakaisuna a biagna para ti pagilianna?

Mano ngata kadagiti agtutubo iti agdama dagiti makabigbig ken makaibiag kadagiti adal ken nasayaat a pammatulad ti kalatakan kadagiti nailian a bannuar ti Pilipinas? Mano ngata kadagiti agtutubo ti nakalagip nga idi Hunio 19, 2020 ket isu ti maika-159 a panagkasangay ni Dr. Rizal sadiay Calamba, Laguna?

Makadismaya ti resulta ti naisayangkat a social media survey kadagiti Pilipino nga agtutubo ken ubbing maipapan ken ni Dr. Rizal kabayatan ti naudi a panagkasangayna ta rimmuar a bassit laengen a porsiento dagiti makaam-ammo kenkuana ken ti naindaklan a sakripisiona a nangted iti inspirasion ken nagsegged ti nasionalismo ken tarigagay dagiti nagkauna a Pilipino a bannuar tapno  irupirda dagiti kalinteganda ken nagalsada kontra kadagiti nangadipen kadakuada a Kastila.

Maysa ni Andres Bonifacio, pundador ken pangulo dagiti Katipunero, kadagiti nangidaulo iti rebolusion, ti namuli ti panagayatna ti pagilianna ken nagalsa kontra kadagiti gangannaet gapu iti pannakaadawna iti inspirasion kadagiti nobela ni Dr. Rizal a Noli Me Tangere ken El Filibusterismo. Babaen ti kinamaingel ni Dr. Rizal ken dagiti nagkauna a bannuar ket sagsagrapen ita dagiti Pilipino ti wayawaya. 

Daksanggasat ta iti agdama a panawen ket sumagmamano laengen nga ubbing ken agtutubo ti makaamo kadagiti dua a nobela ni Dr. Rizal.

Adda maysa nga agtutubo a pilosopo wenno kurang ti pannakaammona iti pakasaritaan ti pagilian a nangbigbig ken ni Dr. Rizal kas ti tao iti kuarta a piso a sensilio a kababaan kadagiti adun a denominasion iti nagduduma a kantidad. Ipapanna a ti kantidad ti kuarta a nakaipalaonan ti ladawan ti bannuar a Pilipino ket kasta met ti kinapateg ti akemna iti pakasaritaan ti pagilian. Makapakatawa ti pagrukodan dayta nga agtutubo ta ipaneknekna ti biddut a panangbigbigna ti akem ken naaramidan ti maysa a Pilipino. Dayta ket ipakitana ti kaadda dagiti agtutubo ken ubbing a biddut ti panirigan ken kananakemda a nasken a maatur ken maiturongda iti umno a panagkita ken panangbigbig no ania dagiti kapatgan a gun-oden ken ilalaen.

Saan a mailaksid nga adu latta dagiti agtutubo a nasayaat ti pannakapatanurda nga agtaltalinaed iti kinalinteg ken ikagkagumaanda ti agbalin a namnama ti masakbayan ti pagilianda ken bukodda a pamilia. Ngem saan met a mailibak nga adu nga agtutubo ken ubbing dagiti nayaw-awanen iti umno a dana, nailumlumen kadagiti dakes a bisio, agbibiag iti kinadakes ket nagbalinda nga itta ti kagimongan.

Nagadun dagiti pakayaw-awanan dagiti agtutubo ken ubbing iti agdama a panawen. Uray no addada kadagiti pagtaenganda ket adu dagiti dakes a makaapekto iti galad ken kababalinda kas ti panagabuso kadagiti alikamen ti moderno a teknolohia.

No man pay adu dagiti pagimbagan nga ipaay ti moderno a teknolohia iti komunikasion, ngem dakes ti ibungana no maabusar daytoy nangruna dagiti agtutubo ken ubbing a naganus pay dagiti panunot-
da. Dakes ti epektona iti personalidad ken kababalinda no usarenda dagiti computer ken dadduma pay a gadget iti dakes nga aramid kas ti panagbuya kadagiti pornograpia a posible a mangitunda kadakuada iti nasapa a pannakinaig wenno panagasawa. Babaen ti internet, nagbalinen a “global” wenno nalawa unayen ti madanon dagiti agusar ket no saan a mabayabay dagiti inosente nga agtutubo ken ubbing ket dakes ti pagturonganda.     

Adun nga ubbing ken agtutubo dagiti nainanaig kadagiti nagduduma a cyber crimes a mangdadael ti naraniag a masakbayanda.

Saan met a mailibak ti kaadu dagiti agtutubo a nailumlom kadagiti dakes a bisio kas ti panagaramat ti illegal a droga. Kabayatan ti agdama nga administrasion ket timmayok ti bilang dagiti nakakulong wenno persons deprived of liberty kadagiti amin a provincial and city jail ken dagiti detention centers ti Bureau of Jail Management and Penology. Kaaduan kadagiti nakakulong ket agtutubo ket ti kasoda ket mainaig iti illegal a droga. Adu metten dagiti agtutubo dagiti napapatay kadagiti anti-illegal drugs operations, ken dagiti nakakulong kadagiti drug rehabilitation centers ken kadagiti mental health centers.

Nakasaysayang dagiti agtutubo ken ubbing a saan a makaadal iti agdama a panawen a maipapaayen ti libre nga edukasion iti elementaria agingga iti kolehio kadagiti pangpubliko a pagadalan ta saan a naipasagepsep kadakuada ti kinapateg ti adal kas panagsaganada tapno magun-odda ti naraniag a masakbayan.

No laeng agkaykaysa dagiti nagannak, gobierno ken kagimongan ket tarabayen ken iturongda dagiti agtutubo ken ubbing iti nalinteg a direksion babaen ti panangibiagda kadagiti adal nga impatawid ni Dr. Rizal kadagiti Pilipino, awan koma ti nadagsen a problema ti Pilipinas ket agbalin a natalged ken nasayaat ti masakbayan dagiti Pilipino iti sumaruno a henerasion. ●