Panangirupir ti gobierno iti teritorio iti West Philippine Sea

NABAYAGEN a kalkalikaguman dagiti umili nga ipasnek ti agdama nga administrasion ti Pilipinas nga irupir ti karbengan iti panagtagikua ti pagilian kadagiti teritorio iti West Philippine Sea a sinakupen ti China. Mangnamnama dagiti Pilipino a serioson ti gobierno a mangitakder ti kalinteganna iti teritorio ti pagilian kalpasan ti inibbatan a nabagas a mensahe ni Presidente Rodrigo Duterte kabayatan ti panaglukat ti maika-75 a United Nations General Assembly idi Septiembre 23, 2020.

“The Award is now part of international law, beyond compromise and beyond the reach of passing governments to dilute, diminish, or abandon.” Dayta ti paset ti mensahe ni Presidente Duterte iti panangipeksana ti pagtaktakderan ti administrasionna iti pannakabigbig ken pannakaipakat ti pangngeddeng ti Permanent Court of Arbitration idi 2016 a sakup ti Pilipinas ti kabaybayan a tagtagikuaen ti China.

Idi Hulio 12, 2016, imparuar ti PCA sadiay Hague ti pangngeddeng ken panangi-award iti Pilipinas a paset ti extended economic zone ti kabaybayan a saksakupen ti China. Inkeddeng ti PCA nga awan ti pagbasaran ti China iti panangtuntonna a kukuada ti nalawa a paset ti South China Sea ta ti 9-dash line ket “baseless.” Iti laksid ti panangabak ti Pilipinas iti PCA ket saan met a bigbigen ti China ti pangngeddeng ken awan ti mangipatungpal ket awan ti nakalapped iti China iti panagari-arina iti dayta a paset ti taaw.

Impeksa ni Presidente Duterte ti virtual a mensahena babaen ti online iti imatang dagiti lider ti nagduduma a pagilian iti sangalubongan pakairamanan da Chinese President Xi Jin Ping ken United States President Donald Trump.

Iti dayta a mensahe ni Presidente Duterte, masair la ketdi ni Xi Jin Ping ken dagiti opisial ti Chinese government ta saanda a raemen ti desision ti International Tribunal ken agtultuloy ti panangsakupda ti paset ti extended economic zone ti Pilipinas.

Maayatan met la ketdi ni Trump iti balikas ni Presidente Duterte ta iti agdama ket naalsem ti relasion ti US ken China. Ti US ti kangrunaan a mangiruprupir ti panagtalinaed a nawaya ti panagdaliasat iti international water iti South China Sea a saksakupen ken kayat a kontrolen ti gobierno iti Beijing. Pabpasolen pay ni Trump ti China a nangpataud ken nagiwaras ti Coronavirus 2019 a nangpataud ti pandemia iti sangalubongan.       

Maragsakan da sigud a Foreign Affairs Secretary Albert del Rosario ken retired Supreme Court Senior Justice Jose Antonio Carpio iti mensahe ni Presidente iti panangirupir ti gobierno iti teritorio ti West Philippine Sea. Mabigbig da Del Rosario ken Carpio a mangiruprupir iti karbengan ti Pilipinas iti teritorio a dinappatanen ti China. Kiniddawda a saan laeng koma nga agpatingga iti sarita ti aramiden ni Presidente Duterte, ngem kasapulan ti panagtignay a mangallukoy kadagiti Pilipino ken dagiti lider ti nagduduma a pagilian a mangsuporta iti Pilipinas para ti pannakaipatungpal ti desision ti International Tribunal.

Iti panagsarita ni Presidential Spokesman Harry Roque, impalgakna nga iti agdama ket awan pay ti sabali nga aramiden ti Presidente, agpatingga pay laeng iti mensahe ni Presidente Duterte, ket umanayen a naidatagna iti UN General Assembly ken kadagiti lider ti nagduduma a pagilian iti sangalubongan ti pagtaktakderan.

Maragsakan dagiti adu a Pilipino iti kellaat a panagbaliw ti tono ni Presidente Duterte iti pannakairupir ti desision ti International Tribunal ta manipud pay idi nagakem a Pangulo ti Pilipinas idi 2016 ket nalupoy ti pagtaktakderanna iti panangirupir ti kalintegan ti pagilian iti West Philippine Sea gapu iti amak nga agtinnag iti gerra no ipingetna ti desision ti International Tribunal ta saan met a bigbigen ti China. Pinasinged ketdi ni Presidente Duterte ti pannakilangenna iti China kasukat dagiti ayuda para ti ekonomia, ken pautang para kadagiti dadakkel a proyekto ti gobierno.

Iti laksid ti nasinged a pannakilangen ni Presidente Duterte ken ni Xi Jin Ping ket agtultuloy met ti panangsakup ken panangkontrol ti China kadagiti teritorio ti Pilipinas. Nagaramiden dagiti Chinese kadagiti artipisial nga isla a nangipatakderanda kadagiti military facilities. Nagpundo payen dagiti barko ti Chinese Coast Guard iti Scarborough Shoal ket pawilan ken bugtakenda dagiti Pilipino a mangngalap a mapan agkalap iti dayta a paset ti teritorio ti Pilipinas.

Adda dagiti mamati a posible a nagbaliwen ti pagtaktakderan ni Presidente Duterte iti nakurang a dua a tawenna laengen iti akem ta agtultuloy latta ti pananggundaway ti China iti kinalupoy ti Pilipinas. Posible a ti panagsaritana iti UN General Assembly ket maallukoyna dagiti lider ti nagduduma a pagilian nangruna dagiti nabileg ken nabaknang a nasion a suportaranda ti Pilipinas. Mabalin a kayat ti Presidente nga allukoyen ti UN ken dagiti maapektaran a pagilian nga agtignay tapno maipakat ti linteg kas sagudayen iti UN Conference on the Law of the Sea “international law of the sea” iti West Philippine Sea wenno South China tapno mapagtalinaed ti nawaya a panagdaliasat iti dayta a taaw.

No man pay adu dagiti agdudua iti pannakasustener ti mensahe ni Presidente Duterte ta adda dagiti pangngeddeng ken aramidna nga agbaliwbaliw, ngem mangnamnama dagiti adu a Pilipino a saan koman nga agbaliw ti takder ti Presidente ket ituloynan a tuntonen ti karbengan ti Pilipinas iti panagtagikua iti West Philippine Sea ta no saan ket narigrigatton a mapapanaw dagiti Chinese a nangdappat iti kabaybayan ti pagilian ket posible a sakupendanto pay ti Pilipinas.