Panangirupir ti gobierno ti teritorio iti West Philippine Sea

KABAYATAN a nakaturong ti atension dagiti Pilipino iti krisis a ginubuay ti Coronavirus 2019 pandemic ket malinglingdanen ti problema iti West Philippine Sea gapu iti agtultuloy a panangsakup ti China iti teritorio ti Pilipinas iti dayta a paset ti kabaybayan.

Iti resulta ti kaudian a surbey nga insayangkat ti Social Weather Station, rimmuar a pito iti kada 10 a Pilipino ket kayatda nga irupir ti gobierno ti soberenidad ken panagtagikua ti Pilipinas kadagiti paset ti exclusive economic zone a sinakupen ti China.

Naiparuar ti resulta ti SWS survey kabayatan a bimmaaw dagiti isyu maipapan dagiti pagiinnagawan a teritorio iti paset ti South China Sea a tagtagikuaen ti Chinese goverment ti nalawa a paset ti teritorio ti Pilipinas ken kadakkelan a parte ti kabaybayan babaen ti 9-dash line claim. Naiparuar pay dagiti report a kabayatan ti agdama a pandemia ket agtultuloy ti panangpabileg ti Chinese government kadagiti inaramidda nga artipisial nga isla ket addan dagiti defense facilities agraman dagiti natalged a pagyanan dagiti eroplano. Sabali pay dagiti dadakkel a barko ti Chinese Coast Guard a nakapondo iti wangawangan ti Scarborough Shoal ken dadduma a paset ti West Philippine Sea.

Impasingked ti Malacañang a saan nga ibbatan wenno isuko ti gobierno ti soberenidad ken panagtagikua iti West Philippine Sea, ken isaysayangkatda dagiti naindiplomasiaan a wagas iti panangirupirda iti karbengan ti Pilipinas tapno saan nga agtinnag iti riribuk wenno gerra iti nagbaetan dagiti dua a pagilian.

Saan a mailibak ti pagtaktakderan ti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte maipapan iti pannakatratar ti problema iti West Philippine Sea babaen iti naingayyeman a wagas ta saan a nakasagana ti Pilipinas a makigerra iti China. Gapu ta nakapsut ti military capability ti Pilipinas kontra ti nabileg a China ket mabaybay-an lattan ti panangsakup dagiti ganggannaet kadagiti paset ti teritorio ti pagilian.

Agtultuloy dagiti report ti panang-harass dagiti Chinese Coast Guard kadagiti barko dagiti agpatpatrulia a Philippine Coast Guard, ken bangka dagiti Pilipino a mangngalap nga aglayag iti kabaybayan ti Pilipinas.

Adu a panaglabsing iti International Law ti kabaybayan ti naaramiden dagiti Chinese Coast Guard ken mapapati a Chinese militia nga agpampamarang a kadawyan a mangngalap. Iti naglabas, adda fishing vessel ti Pilipinas a limned iti West Philippine Sea ta binangga ti barko dagiti Chinese fishermen, nga idi damo ket naireport a naigagara, ngem idi agangay ket naipadamag nga aksidente ti pasamak. Agpatingga lattan ti panagipila iti diplomatic protest ti Department of Foreign Affairs kontra China nga awan met bambanagenna.

Marurod dagiti makaamiris a Pilipino iti agtultuloy a panangisakup ti China iti teritorio ti Pilipinas aglalo ti pannakabangon iti defense facilties iti asideg ti Palawan ken Zambales ta kayarigannan a nakadeppel ti puersada iti Luzon a sentro ti sarikedked ken depensa ti pagilian.

Makapasimron ti agtultuloy ti panagpimpinnarang ti Chinese government ken agdama nga adminitrasion ti Pilipinas nga aggayyem dagiti dua a pagilian. Paga-ammo ti kasinged da Presidente Duterte ken Chinese President Xi Jin Ping. Masansan pay ti panangted ti nagduduma a tulong ti China iti Pilipinas iti panawen ti kalamidad ken krisis kas ita a Covid-19 pandemic. Ngem maibilang kadi a napudno a gayyem ti ar-aramiden ti China a panangsakupna iti teritorio ti Pilipinas? Saan kadi a wagas ti panangay-ayo wenno panangpaulimek lattan ti gobierno ti Pilipinas dagiti ipapaayda a tulong ken pautang?

Adu a Pilipino dagiti mangidardarirag nga irupir koma ti gobierno ti pangngeddeng ti United Nations Permanent Court of Arbitratiom idi Hulio 2016 a nangideklarar a paset ti exclusive economic zone dagiti teritorio a sinakup ti China ta illegal ken awan ti pagbasaran ti 9-dash line claim kabaybayan. Saan a bigbigen ti China dayta a pangngeddeng. Ngem agamak met ti Pilipinas gapu iti kinabileg ti China ta awan met ti kaaliadona a nabileg a pagilian a mangilaban ti desision ti International Court

Iti agdama, nagballaag ti State Department ti United States of America a maseknanda iti pangta ti agtultuloy a panangsakup ti China kadagiti teritorio ti Pilipinas ken dadduma pay a pagilian a claimants dagiti pagiinnagawan a paset ti South China Sea. Maseknan ti US ta iti panangsakup ti China iti dayta a teritorio ket mapawilan wenno makontrolen ti panagdalan iti international water a pagnaan dagiti barko ti nagduduma a pagilian. Kayat pay ti China a kontrolen ti panagtayab dagiti eroplano iti batog dagiti saksakupenda a teritorio iti kabaybayan. Pinasingkedan ti US government a nakasaganada a mangpatalinaed ti panagdaliasat iti kabaybayan a maibilang nga international water ken iti batogna a tangatang.

Pinatalgedan pay ti US State Department a nakasaganada a mangsaranay ti Pilipinas no atakaren ti sabali a pagilian kas naipalaon iti RP–US 1954 Mutual Defense Treaty. Ngem iyad-adayo met ti agdama nga administrasion ti pannakilangenna iti US, ken agparparang a kaykayatna pay ti makilangen iti China, ngem ti Estados Unidos a sigud nga akinkolonia ken nakadua ti Pilipinas idi Maikadua a Gubat ti Lubong, ken kaaliadona iti adun a tawen.

Tarigagayan man dagiti ad-adu nga amang a Pilipino nga irupir ti gobierno ti soberenidad ken panagtagikua kadagiti teritorio ti Pilipinas a sinakupen ti China. Ngem awanan-gaway dagiti Pilipino a mangirupir ti kalinteganda ta awan labanda iti nabileg a puersa ti China. Nasken nga agpili ti agdama nga administrasion ti napudno a makatulong a nasion iti panangpapanaw kadagiti ganggannaet a nangsakupen iti kabaybayan ti Pilipinas. (Eden Alviar)