Editorial: Pananglapped ti panagwaras iti Pilipinas ti nCoV | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News đź“°

Pananglapped ti panagwaras iti Pilipinas ti nCoV

NADAGSEN a problema iti sangalubongan ti napartak a panagwaras iti Novel Coronavirus (nCoV) a makaigapu iti makapatay a sakit nga Acute Respiratory Disease.

Impakaammon ni Health Secretary Francisco Duque III nga addan positibo iti nCoV iti Pilipinas – maysa a babai a Chinese tourist a naggapu sadiay Wuhan, China ken dimmagas sadiay Hong Kong, ken nagbiahe sadiay Cebu City ken Dumaguete City. Addan 31 a Patients Under Investigation (PUI) iti Pilipinas manipud kadagiti nagduduma a lugar iti pagilian.

Kiniddaw ni Duque ti panagkalmado ken panagridam dagiti Pilipino iti sango ti iseserrek ti nCoV. Dinawatna ti panagdaldalus dagiti Pilipino ken ti panangiwayatda iti nasalun-at a wagas ti panagbiag. Impatalgedna nga ar-aramiden ti amin a kabaelan ti Department of Health ken dagiti ahensia ti gobierno iti pannakitimpuyog ti World Health Organization tapno malapdan ti panagraira ti nCoV iti Pilipinas. 

Iti kaudian a report, dumanonen iti nasurok a 8,000 dagiti naakaran iti daytoy a virus, ken nasuroken a 200 dagiti natay a kaaduanna ket sadiay Wuhan, China a nagtaudan ti nCoV itay Disiembre 2019. Sadiay probinsia ti Hubei nga akinsakup iti Wuhan ket nasuroken a 5,000 a naapektaran iti nCoV.

Maibasar iti report, iti las-ud ti makabulan ket inartapanen ti nCoV ti bilang dagiti nagsakit iti Severe Respiratory Syndrome (SARS) idi 2003 sadiay Mainland China, nga agarup 5,500, ken 800 dagiti natay iti intero a lubong. 

Naireport a ti nCoV ket naggapu iti seafood and wet market sadiay Wuhan a pakailaklakuan dagiti exotic animal meat pakairamanan ti pusa, aso, bao, banias, beklat ken paniki a mapapati a nangiyakar iti nCoV kadagiti tattao. Nagwaras ti nCoV iti China ken iti nasurok a pagilian kas ti United States of America, Japan, South Korea, Singapore, Thailand, Vietnam, Australia ken dadduma pay a nasion iti Asia, Middle East ken Europa.

Indeklaran ti WHO ti “global public health emergency” kas sungbat iti nCoV outbreak. Pagam-amkan ti WHO ti napartak a panagwaras ti virus babaen ti “human-to-human transmission” iti nagduduma a pagilian gapu ti napartak a panagadu dagiti maakaran iti nCoV.

Addan dagiti pagilian, pakairaman ti Pilipinas dagiti nangiyetnag iti “travel advisories” a saan a mapan dagiti umili sadiay China, nangruna iti Hubei Province ken dadduma pay a probinsia nga adun iti naakaran iti nCoV kas sadiay Beijing, Shanghai ken Guandong. Addan dagiti pagilian a nangpagawid kadagiti umilida manipud China kas ti US. Agarup 200 a US citizens ti napagawid manipud Wuhan ken naideretsoda idiay March Air Reserve Base sadiay California para iti mandatory quarantine tapno mapaliiw ti kasasaad ti salun-atda ken malapdan ti pannakayakar ti nCoV. Adda pay dagiti agarup 1,000 a US citizens sadiay Wuhan nga agur-uray ti panangipagawid ti gobiernoda.

Umad-adun nga international airlines ti nangsuspende ti operasionda sadiay Mainland China. Nagbalinen a kasla “ghost town” dagiti sigud a matatao a lugar iti Wuhan ken dadduma pay a paset ti China, ken dandani aminen a tattao ket agar-aramat iti face mask tapno malapdan ti panagraira ti virus.

Agproblema ti gobierno ti Pilipinas kadagiti adu a Pilipino nga agtatrabaho, agnanaed ken agad-adal sadiay China uray awan ti naireport a naapektaran iti nCoV. Napakaamuanen dagiti mayat nga agawid a Pilipino a mapanda agparehistro iti Philippine Consulate. Ngem adda dagiti Pilipino a saanda a kayat ti agawid ta saanda a mapanawan dagiti trabahoda, ken agamakda iti mandatory quarantine no makaawidda iti Pilipinas.

Naalerton ti DOH, Bureau of Immigration ken dadduma pay nga ahensia iti panagwaras ti nCoV iti Pilipinas nangruna ta nagadu dagiti Chinese nationals nga agsangpet iti pagilian iti inaldaw kas kadagiti agtatrabaho kadagiti nagadu a Philippine Online
Gaming Operations.

Nangiparuaren ti DOH iti kampania iti publiko tapno malisian ti nCoV babaen ti pannakailawlawag a daytoy ket kasla kadagiti adu a klase ti coronavirus a makaigapu iti nagduduma a respiratory diseases kas ti panateng ken uyek a mabalin a nagtaud kadagiti animal ken nayakar iti tao, ken nayalis iti padana a tao kas ti SARS ken Middle East Respiratory Syndrome (MERS).

Inlawlawag ti DOH a dagiti sintoma iti addaan iti nCoV ket umasping met laeng iti addaan iti SARS wenno MERS: nangato a gurigor, panaguyek, panagbuteg ken marigatan nga umanges. Imbalakad ti DOH tapno malapdan ti panagsakit ken pannakaakar iti nCoV, ket kasapulan ti pannakapapigsa iti resistansia ti bagi ken pananglisi iti bisio. Imbalakad pay ti DOH ti panagusar iti face mask, panangliklikda a papanan kadagiti pagaaduan dagiti tattao, panagdaldalus iti bagi, ken pannakaluto a nasayaat dagiti maipauneg a taraon.

Imbalakad pay ti DOH a no ti pasiente nga agsagsagaba kadagiti sintoma ti nCoV ket napan sadiay Wuhan kadagiti naudi nga aldaw iti Disiembre 2019 ken ita nga Enero, ket masapul ti sigud a panagpaagasda iti espesialista, ngem nasken a liklikanda ti agderetso a personal a mapan iti ospital wenno doktor. Nasken nga awaganda nga umuna ti ospital ken makipatangda iti doktor tapno mailawlawag dagiti sintoma a laklak-amen ti pasiente ket maisayangkat ti umno a pannakataming ken pannakaagasda ket maliklikan ti pannakayakar ti nCoV kadagiti medical personnel ken padada a pasiente.

Tapno maliklikan ti panagwaras ti virus kadagiti simbaan, nagbalakad ti Catholic Bishops’ Conference of the Philippines kadagiti Katoliko a no makimisada ket liklikanda ti makiinniggem iti ima kabayatan ti pannakakanta iti kararag nga “Amami,” panagpaisubo iti hostia wenno nasagraduan a tinapay kabayatan ti Komunion ket mismo a ti akinkanigid nga imada ti mangawat ti holy bread ken ti akinkanawan nga imada ti mangisubo. Naimandar pay ti regular a pannakasukat ti holy water ken pannakadalus dagiti pagbenditaan. Nayusuaten ti pannakararag ti “Oratio Imperata” a mangilisi iti sakit kadagiti mamati ken agtalek iti Dios. Nadagsen a problema ti pananglapped ti panagwaras ti nCoV iti Pilipinas, ket kasapulan ti panagkaykaysa ti gobierno ken pribado a sektor. Kasapulan ti kooperasion dagiti amin a Pilipino ken dagiti ganggannaet a sumangbay iti Pilipinas, tapno ma-quarantine ken maagasan dagiti masuspetsa nga addaan iti nCoV ket malapdan ti panagwaras daytoy a makapatay a virus.