Panangtaldiap ken ni Frank Richard Stockton

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.)

 

Maysa kadagiti piksionista nga intay pagraeman ni Frank Richard Stockton. Nalabit a saan nga am-ammo ti kaaduan isuna, ta saan a nalatak wenno saan a pagdidinnamagan ti naganna a kas kadagiti dadduma a mannurat, ngem maysa kadagiti saritana ti maysa kadagiti kapipintasan nga ababa a sarita at all times, sarita a para kadagiti ubbing ken uray manakman. Pinulpullon a tawen ti napalabas, ngem ti saludsod iti sarita agtultuloy pay laeng a saludsod, di pay nasungbatan agingga iti agdama iti laksid a nagadun ti nangpadas a nangibuksil iti manon a henerasion.

Agam-amirisak met kadagiti sarita, ngem itoy nalatak a saritana, aminek a nagbalinak nga  appigud, awan ti pinal a masaok no di laeng mangkudkod iti di met nagatel a tuktokko kabayatan ti agraraay nga isemko. Imbaskagna ti parikut ti sarita ngem intedna kadagiti agbasbasa ti solusion itoy tapno makaammodan a mangigibus.

Itay laeng nabiit, nagbasaak kadagiti saritana maipapan iti Paskua—adda sumagmamano a saritana itoy. Agsapsapultayo ngamin iti naisalsalumina a sarita a maipapan iti Paskua ta isu ti napapanawen. Nalagiptayo ni Frank Richard Stockton ta kadagiti napalabsantayon a saritana, pinespesna met ti muging, iti ababa a pannao pinagpanunotnatayo iti husto.

Wen, maysa ni Stockton kadagiti mannurat a nangipasuli iti didaktiko wenno dagiti nasalimuot ken mammagbaga a sarita wenno dagiti sarita a saan nga umayon iti moralizing technique. Lalo kadagiti sarita a para ubbing nga awan ti sabali nga intensionna no di mangbagbaga, mangidalan ken mangsaranay.

Ken ni Stockton, gutugotenna dagiti readers nga agpanunot iti rumbeng a mapasamak. Daytoy ti istilona nga agsurat. Saanna nga ibaga iti sarita ti kayatna nga ibaga no di ket iladawanna ket makaammon ni agbasa a manginterpret no ania ti maitutop.

Adu dagiti sinurat, kritika, komentario, analisis, interpretasion, ken dadduma pay, ngem saanda unay a nakaited iti makapatik-ab a paggibusan ti sarita.  Ngem maysa kadagiti simmarut iti imatang dagiti adu a komentarista, kritiko, nalaing iti analysis, ken dadduma a teoria ken aspeto iti literatura ti sarita ni Stockton a The Lady or the Tiger?. Agtultuloy latta ken agnanayon  a sibibiag ti saludsod: The Lady or the Tiger?

Iti sinurattayo iti daytoy met la kulom ken karaman iti koleksion iti Iti Duyog Ti Singasing II, nasuroken a maysa a dekada ti napalabas, nairaman daytoy a saritana a kas ehemplo dagiti inawagantayo iti sarita nga awan ti paggibusanna. Open ending. Saan a naggibus. Impatudonna kadagiti agbasbasa nga isudan ti makaammo a mangigibus iti sarita—ta kas kunana iti paggibusan ti sarita: The question of her decision is one not to be lightly considered, and it is not for me to presume to set myself up as the one person able to answer it. And so I leave it with all of you: Which came out of the opened door – the lady, or the tiger?

If you liked this story, please let others know.

Adu ti mangayat ta nagpipinnasaanen no ania ti rumbeng a rummuar iti maluktan a ridaw, ti babai wenno ti tigre. Agingga itoy nga aldaw ket agtultuloy ti panagayat itoy a sarita, ta awan ngarud ti umno ken maitutop a sungbat iti saludsod.

Saan nga imbaga ni Stockton ti naggibusan ti sarita no di ket impatudonna kadagiti agbasbasa ti umno a paggibusan, segun iti pannakaawatda iti sarita. Ti rigat wenno ganasna, saan a maikaited dagiti nanginterpret itoy a sarita iti makapnek a panagtik-ab. Ta kaaduanna ket kabukbukodanda a pannakaawat, analisis ken interpretasion. Ngem kaasitgan iti riknak dagiti nangilawlawag kadagiti agbibiag babaen ti character analysis. Ta logical ti sungbat no ammom ti kinaasino dagiti agbibiag ken ammom ti ugali ken tabasda, isu met ti pakaammuam iti kinataoda, ti ugalida ken panagdesdesision.

Kastoy kadi dagiti open ending a paggibusan? Ay, saan laeng a mapespes ti muging iti kapapanunot iti rumbeng a paggibusan itoy no di ket saan a mabatok ti kaimudinganna ta daytan a talaga ti talugading ti sarita. Imbes a maray-awka, maganasanka, nairayoka, naimpluensiaan wenno aniaman, pinagpanunotnaka ketdi iti husto. Banag a naisalsalumina a sarita.

Isu a saan nga agkupas ti karisma ti literatura ta adda dagiti naputar iti yuyeng ti naadalem a pampanunot. Kas kuna ni Brian Aldiss, “There are two kinds of writers: those that  make you think, and those make you wonder.” Pinespesna ti muging amin a nakabasan kadaytoy a sarita.#