Panguartaan dagiti ruot baybay

Salaysay ni Christine Marie Versoza

 

Iti pannakatay ni Benson Dakay itay laeng nabiit, kasapulan nga adda  mangpidut ti nagultimo a tugotna; maysa a tao wenno ad-adu koma pay tapno mapasubli ti pagilian ti naganna a kangrunaan a producer-exporter ti naproseso a carrageenan. Ni Benson Dakay ti seaweed king iti pagilian. Kaunaan a timmapog  itoy a negosio kalpasan a nakitana ti kinaadu dagiti ruot baybay a potensial a panguartaan. Gapu kenkuana, ti pagilian ti kangrunaan a producer-exporter ti carrageenan iti naglabas a dekada. Ti pagilian ti kangrunaan kadaytoy nga industria iti sibubukel nga Asia. Ngem gapu iti nainget a kompetion iti merkado, nangruna la unay ti kinakurang ti madadaan a suporta, in-inut a nagsuek ti industria; ket idi 2004, inunaanen ti Indonesia ti pagilian.

Ta ania ngamin, aya, ti carrageenan?

Manipud iti wisegeek.com kunana:  It is usually derived from either red alga, sometimes called Irish moss. Carrageenan is a common ingredient in many foods, such as milk products like yogurt or chocolate milk…It may be used in the preparation of certain wines and beers. Also many sliced deli meats are enriched with carrageenan. Carrageenan may also be marketed in its gelled form as a personal lubricant… variety of products from toothpaste to deodorant.

Kuna met ti anwers.com “Any of a group of closely related colloids derived from Irish moss and several other red algae, widely used as a thickening, stabilizing, emulsifying, or suspending agent in industrial, pharmaceutical, and food products.”

Iti inaldaw-aldaw, adu dagiti maaramattayo a banag ken taraon a nalaokan wenno nagtaud a mismo iti carrageenan ngem saantayo nga ammo a nagtaud gayam dagitoy kadagiti ruruot baybay.

Malagipko pay laeng, kadagidi immuna a tawen ti ‘80s, katibok ti panagala kadagiti ruruot ti baybay, a kas iti aragan ken dadduma pay. Makita a nasalansan dagitoy a ruruot ti baybay iti igid ti kalsada lalona iti igid ti kabaybayan a yan dagiti katangriban.

Ita, adda pay met agur-urnong, ngem sangapulo pisos laengen iti sangasako nga agkarga iti innem a lata. Saanen a para proseso iti carrageenan no di ket maaramat a kas organic fertilizer. Nalaka unayen, saan a kas idi 80s nga agpateg iti nasurok a treinta’y singko pesos iti sangakilo. Ita, saanen a kayat a gatangen dagiti paktoria ti carrageenan dagiti saan a nadalusan ken nayuper iti alkaline solution ken agpateg laengen iti beinte pesos kada kilo.

Iti Rehion Dos wenno iti Cagayan Valley, partikular dagiti ili nga adda iti kabaybayan, rinugian ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources nga adalen no kasano a paaduen ti produksion babaen ti kabaruanan a proseso ti teknolohia. Ta kas iti mapaspasamak iti Ilocos, maipanaw dagitoy a ruruot baybay iti rehion. Isu nga ingganuatda ti panagadal iti pagproseso ken yaatendar kadagiti training skills nga isu met ti iyallawatda kadagiti mangngalap. Mangisuro ti tekniko iti panagproseso ken mangited iti financial assistance kadagiti mayat a tumapog.

(Adda tuloyna)