Footer

PANNAKAABUSAR TI AGLAWLAW KEN NAKAPARSUAAN ITI ISLA TI BORACAY

MAIBILANG a ballaag kadagiti agindeg ken lokal a gobierno nga akinsakup kadagiti lugar a kangrunaan a bisbistaen dagiti turista ta saluadanda dagita a gamengda tapno saanda a maipada iti mapaspasamak ita sadiay isla ti Boracay.

Main-inaw ti pannakaideklarar ti State of Calamity ken pannakaiserra iti 60 nga aldaw dagiti establisimiento iti negosio iti Boracay tapno masimpa ti pannakadadael ti aglawlaw ken nakaparsuaan iti daytoy mabigbig a maysa kadagiti kapintasan nga isla iti lubong a daydaywen dagiti ag-dua a million a turista iti tinawen.

Personalen nga ininspeksion da Environment and Natural Resources Secretary Roy Cimatu, Tourism Secretary Wanda Teo, ken Local Government Secretary Eduardo Año iti kasasaad ti Boracay ket natakuatan ti nakaro a pannakaabusar ti aglawlaw ken nakaparsuaan iti sigud a mabigbig nga isla a paraiso gapu iti napino ken puraw a kadaratan ti igid ti kabaybayan ken kinangayed ti aglawlaw. Natakuatanda ti nakaro a pannakaabusar ti aglawlaw ken nakaparsuaan iti Boracay: ti saan nga umno a pannakabangon dagiti sewage system ken septic tank, ken pannakabangon dagiti estraktura ken pasdek kadagiti maipawil a lugar.

Inyetnagen ni Presidente Rodrigo Duterte ti planona a mangideklarar ti State of Calamity ken pannakaiserra ti Boracay tapno naannayas ti pannakaisayangkat dagiti gannuat para ti rehabilitasion ti isla nangruna iti pannakaruk-at ti pondo, ken pannakaibasura dagiti temporary restraining order nga iyetnag dagiti korte no agpetision dagiti maseknan a partido iti temporario a pannakairikep ti isla, ken pannakaduprak dagiti illegal nga estraktura. Nairekomendan iti Presidente ti pannakaisardeng ti operasion dagiti establisimiento ti negosio iti isla kabayatan ti panawen a matutudo a kabassit dagiti mapmapan a turista.

Kabayatan ti pannakairikep dagiti negosio iti isla, matarimaan dagiti kalsada, drainage, ken maduprak dagiti estraktura a naisaad iti las-ud ti 30-meter easement zone manipud iti igid ti baybay. Adu dagiti agtagikua kadagiti resort nga umanamong iti temporary a pannakaiserra dagiti negosio iti isla ta gundawayda met a mangtarimaan ken mangpadur-as kadagiti pasilidadda. Ngem adu met dagiti komontra gapu iti rason a panagpukawda kabayatan ti kaawan ti operasionda iti 60 nga aldaw.

Mairaman a saan nga umanamong iti pannakaiserra ti operasion dagiti establisimiento ket dagiti trabahador ken mangmangged a maawanan iti pagsapulan iti las-ud ti dua a bulan. Dakkel ti epekto iti turismo ti pannakaiserra ti operasion dagiti establisimiento ti negosio iti 60 nga aldaw. Ngem ania ti napatpateg ti mapastrek wenno ti kinatalged dagiti turista ken agindeg iti isla? Saan a parikut ti pagturongan dagiti turista iti Pilipinas no dagiti napintas a kabaybayan ti kayatda a pagpasiaran ta mabalinda ti bumisita Cebu, Bohol, Palawan, Siargao, Camiguin, Batangas, Aurora ken iti Kailokuan.

Bassit nga isla ti Boracay a naisaad iti agarup 315 a kilometro ti kaadayona iti Abagatan ti Manila, ken dua a kilometro ti distansiana iti Amianan a Laud ti Panay Island sadiay Western Visayas. Ti isla ket paset ti ili a Malay, Aklan, ken sakupenna ti Brgy. Manoc-Manoc, Balabag, ken Yapak.

Nagduduma nga estoria ti mapapati a nakaadawan ti nagan a Boracay. Mapapati a naadaw iti lokal a pagsasao a “borac” wenno puraw a kapas nga umarngi iti napudaw ken immasukar a darat iti kabaybayan. Mapapati pay a naadaw iti lokal a balikas a “bora,” wenno burek ken “bocay,” wenno puraw. Adda met dagiti mamati a naadaw ti nagan a Boracay idi panawen dagiti Kastila iti balikas a “sagay,” wenno shell, ken “boray,” wenno bukel.

Sakbay a dimteng dagiti Kastila, addan dagiti tattao nga Ati a nagnaed iti dayta nga isla a nagbibiag babaen ti panagtalon, panagkalap ken panagtaraken iti dinguen. Idi 1900, dagiti agassawa a Lamberto Hontiveros Tirol ken Sofía Gonzáles Tirol and her husband Lamberto Hontiveros Tirol, maysa a hues iti Panay ket nakakatagikuada iti nalawa a paset iti isla ken minulaanda kadagiti niog ken kaykayo. Adu pay a nagnaed iti isla dagiti nangtulad kadagiti agassawa a nagmula iti nagduduma a kayo a nangpaberde iti isla.

Nangrugi ti turismo iti Boracay idi Dekada 70 ken adda dagiti pelikula a na-shooting iti dayta nga isla. Idi Dekada 80, naglatak ti Boracay kas budget destination dagiti turista. Idi Dekada 90, napadayawan ti kabaybayan iti Boracay a maysa kadagiti kapintasan iti lubong ket ad-adda pay a timmayok ti bilang dagiti turista. Immadu met dagiti naipatakder a resorts, hotels ken dadduma pay nga establisimiento ti negosio. Idi 1997, bimmassit ti bilang dagiti turista a bumisbisita iti Boracay gapu ta natakuatan ti yaadu ti coliform bacteria iti kabaybayan gapu iti saan nga umno a sewage and septic system iti isla.

Gapu iti dayta nga insidente sadiay Boracay, nabangon ti water supply system, sewage treatment plant ken solid waste disposal system babaen ti Philippine Tourism Authority. Iti laksid dayta, adu kadagiti business establishment ti saan a nagtungpal kadagiti pagannurotan nga intuyang ti gobierno.

Idi panawen ni Presidente Gloria Arroyo, indeklararna ti Boracay kas Special Tourism Zone idi 2005. Idi 2006, inyetnagna a ti Boracay ket sakupen ti administrative control ti PTA ken Provincial Government ti Aklan. Idi 2012, nabigbig ti Boracay kas maikadua a kapintasan a beach iti intero a lubong, sumaruno iti Providenciales sadiay Turks and Caicos Islands. Ngem gapu iti panagbaybay-a dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno ken nakaro a panaginteres iti ganansia dagiti agtagikua kadagiti establisimiento ti negosio ket in-inut ti pannakaabusar ti aglawlaw ken nakaparsuaan a nangdadael ti kinangayed ti isla.

Naindaklan nga adal ti maadaw iti agdama a kasasaad ti Boracay a dagiti nalatak nga atraksion dagiti turista a mangmangted iti adu a pagsayaatan iti gobierno ken dagiti pribado a tattao ket nasken nga ilalaen ken saluadan tapno mataginayon ti kinangayedna.

(Photo by Jasper Allibang Espejo)