Salaysay: Pannakabangon ti Kaliwa Dam | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Pannakabangon ti Kaliwa Dam

MAIBILANG ti danum a puon ti panagbiag ken panagprogreso ti tao, ngem no dadduma, agbalin met a gapu ti trahedia.

Nalawlaw dagiti nasurok a 7,100 nga isla ti Pilipinas iti baybay, ken nagadu dagiti karayan ken ubbog a pamataudan iti danum a kasapulan dagiti umili. Ngem gapu iti Global Warming Climate Change, no panawen ti La Niña wenno napaut a matutudo a tiempo, aglaylayus iti kaadu ti danum. Ngem no awanen ti tudo, agkirangen ti danum, nangrunan no tiempo ti kalgaw ken El Niño wenno napaut a tikag.

Itay naglabas a kalgaw, adu dagiti nagango a mula kadagiti kataltalonan. Agsagsagaba met ti Metro Manila iti water crisis gapu ta ababawen ti danum ti Angat Dam ken agkidditen ti La Mesa Dam nga ayan ti water treatment facilities.

Kangrunaan a sulosion ti gobierno iti krisis iti danum ket ti pannakapatakder kadagiti baro a dam wenno penned a pakaurnongan ti danum a mausar pay para ti pannakapataud ti elektrisidad wenno hydro-electric power plant.

Kontrobersia a proyekto ita ti pannakabangon ti P12.2 billion Kaliwa Dam project sadiay Infanta, Quezon. Nangiparuaren ti Department of Environment and Natural Resources iti Environmental Compliance Certificate para ti pannakairugin ti proyekto iti laksid ti panangsuppiat ti lokal a gobierno, dagiti agindeg iti probinsia ti Quezon ken Rizal, ken dagiti environmentalists.

Panawen pay laeng ni Presidente Ferdinand Marcos idi nainaw ti plano a pannakabangon ti Kaliwa Dam, ngem saan a nayusuat gapu ti isusupiat dagiti agindeg kadagiti maapektaran a komunidad nangruna dagiti katutubo ta kalaksidan iti pannakapapanawda iti daga a maibilang nga “ancestral land” ket lumnedton dagiti dagada. Agamak met dagiti agindeg kadagiti asideg a lugar iti peggad a mabalin a parnuayen ti dam no adda layus wenno ginggined.

Nayusuat ti plano ken feasibility study kabayatan ti termino ni Presidente Benigno Aquino III iti pannakabangon ti Kaliwa Low Dam project babaen ti financial Aid manipud iti Japanese Government. Immuna nga inaprobaran ti National Economic and Development Authority idi 2014. Ngem saan a nairugi ti proyekto gapu kadagiti adu a tubeng pakairamanan ti panangkontra dagiti agindeg ken environmentalists.

Ita a panawen ni Presidente Rodrigo Duterte ket mairugin ti proyekto babaen ti Metropolitan Waterworks and Sewerage System ken China Energy Engineering Corporation. Iti P12.2 billion a proyekto, 85% ket mapunduan manipud iti development assistance ti China a P10.2 billion, ken 15% wenno P2 billion ket ibaklay ti MWSS. Umutang ti gobierno ti Pilipinas iti Export-Import Bank of China iti $211,214,646.54 nga addaan iti interest rate a 2%, management fee a 0.3% ken commitment fee a 0.3% per annum. Mabayadan daytoy iti 20 a tawen agraman ti pito a tawen a grace period.

Panggep ti proyekto a patauden ti nayon a supply a 600 million a litro ti danum iti inaldaw para iti Metro Manila tapno masuposupan ti kasapulanda a supply, ken saanen a maulit dagiti water interruptions.

Agdudua iti masakbayan dagiti umili nangruna dagiti consumers iti Metro Manila iti nanginngina a bayad ti magastarda a danum gapu kadagiti probision ti kontrata a nangato nga interes iti pautang ti China nga ibaklayto dagiti taxpayers ti nangato a buis.

Iti pannakairugi ti Kaliwa Dam, impasingked ni MWSS President Emmanuel Salamat, a natrataren dagiti amin nga isyu pakaseknan ti proyekto. Ngem mapagam-amkan iti pagbanagan ti proyekto ta agtultuloy met ti panangsupiat dagiti lokal nga opisial, environmentalists ken dagiti maapektaran nga agindeg nangruna dagiti katutubo a Dumagat ken Remontado.

Kalaksidan kadagiti nasurok a 1,000 a balay a maapektaran iti Infanta, Quezon, agarup 1,000 a pagtaengan iti Barangay Daraitan, Tanay, Rizal, ken nasurok a 500 a balay sadiay Pagsangahan, General Nakar, Quezon. Mapattapatta a nasurok a 10,000 a Dumagat dagiti mapapanaw.

Kontraen dagiti environmentalists ti proyekto ta mabangon dayta iti nalawa a paset ti Sierra Madre a maibilang a kangrunaan a “biodiverse area” iti Pilipinas ken kalawaan a kabakiran wenno rainforest iti pagilian. Maapektaran dagiti 12,147 nga ektaria a kabakiran nga ayan dagiti nasurok a 170 a klase ti mula ken nagduduma nga ayup ken nabiag. Perdien ti proyekto dagiti adu a klase ti nabiag nga agnaed iti dayta a lugar agraman dagiti maibilang nga endangered species pakairamanan ti Philippine eagle, hawk-eagle, brown deer, warty pig, ken rufous hornbill.

Ti project site ket paset ti Kaliwa Watershed Forest Reserve a masaluadan kas sagudayen ti Proclamation No. 573 ken Proclamation 1636 a nangideklarar a paset ti project site ti National Park and Wildlife Sanctuary.

Maysa pay a kontrobersial a proyekto iti agdama nga administrasion ket ti pannakabangon ti Chico Dam Project iti Kalinga a mapunduan babaen iti utang manipud China. Kontrobersial ti proyekto gapu kadagiti probision iti kontrata a maikontra iti interes ti Pilipinas a mabalin a mangirarem iti utang.

Idi pay panawen ni Presidente Marcos a nayusuat ti Chico Dam project a mangpataray koma kadagiti hydro-electric power plant a mangapektar kadagiti adu nga ili iti Kalinga ken Mountain Province. Saan a natuloy ti proyekto gapu iti panangsuppiat dagiti maapektaran nga agindeg ken panangirupirda iti kalinteganda iti ibilangda a sagrado nga ancestral land a nakaitabonan dagiti pimmusayen nga appoda.

Adu dagiti nakettel a biag iti pannakalapped ti Chico Dam project a nagbalin a mitsa ti ikakaro ti insurhensia iti dayta a paset ti Cordillera. Napapatay ni Macli-ing Dulag, pangat wenno lider ti Butbut a tribu dagiti Kalinga iti pagtaenganda idi Abril 24, 1980 babaen kadagiti puersa ti gobierno gapu iti panangidaulona kadagiti kalugaranna iti panangsupiatda iti proyekto.

Iti pannakapapatayna, nagkaykaysa dagiti maapektaran a taga-Cordillera a nangkontra iti proyekto a gapu ti pannakaisardengna. Nagbalin ni Dulag a martir kadagiti taga-Cordillera ket maibilang isuna kadagiti napapatay a bannuar idi panawen ti diktatura a turay.

Iti pannakaisayangkat ti Kaliwa Dam project, mabigbig koma ti karbengan ken pagsayaatan ti kaaduan nangruna dagiti maapektaran nga agindeg. Sapay koma ta awan ti maisakripisio a biag dagiti komontra tapno dayta a dam ket pudno a sapasap a pagsayaatan dagiti umili ti ipaayna. ●