Pannakaikkat wenno pannakaipababa ti community quarantine

NASKEN a nayonan pay dagiti Pilipino iti panaganus ken panagibturda kadagiti laklak-amenda a rigat kabayatan ti sangsanguen a pandemia ti Coronavirus Disease 2019 a nakaigapuan ti pannakaideklarar ti lockdown wenno community quarantine kadagiti nagduduma a lugar iti Pilipinas tapno malapdan ti panagwaras iti virus a nangapektaren iti minilion a tattao ken nangkettelen iti rinibu a biag iti nagduduma a pagilian iti sangalubongan.  

Manipud idi Marso 16, 2020 nga indeklarar ni Presidente Rodrigo Duterte ti implementasion ti enhanced community quarantine (ECQ) iti intero a Luzon a nagpatingga koma idi Abril 14, 2020 ket naisanud agingga idi Abril 30, 2020. Idi Mayo 1 – 15, 2020 ket napalukayam kas general community quarantine (GCQ) kadagiti probinsia, rehion ken dadduma pay a lugar maibilang a “low – moderate risk areas,” ngem nagtalinaed dagiti “high risk areas” idi salinong ti ECQ pakairamanan ti National Capital Region wenno Metro Manila, Region IV ken Region III ken dadduma pay a siudad ken probinsia a nangato ti bilang dagiti nagpositibo iti COVID 19.

Adu nga umili ken agindeg kadagiti lugar a maibilang a “low risk areas” kas dagiti agnaed iti Region I dagiti naayatan idi immuna nga inrakurak ni Presidential Spokesman Harry Roque ti rekomendasion ti Inter-Agency Task Force on the Emerging Infectious Disease a dagitoy a lugar ket mawayawayaandan iti quarantine manipud idi koma Mayo 16, 2020. Nadismaya met dagiti matuokanen nga agnaed sadiay Metro Manila, Laguna ken dadduma pay a lugar ta addada pay laeng iti modified ECQ manipud Mayo 16, 2020.

Iti sumaruno nga aldaw, nairakurak a dagiti “low risk areas” ket agdalanda iti modified GCQ a naluklukay ngem ti GCQ ta nagpetision dagiti gobernador ken mayor kadagiti maseknan a probinsia ken siudad a saanda pay a nakasagana nga agsubli iti normal wenno new normal a situasion. Nagangayanna, naisubli iti modified GCQ kadagiti low risk areas. Gapu ta awan pay ti naaprobaran ti IATF a guidelines para iti modified GCQ, naisubli iti GCQ dagiti low risk areas, pakairamanan ti Region I.

Kabayatan iti nasurok a dua a bulan a pannakaipakat ti community quarantine iti Luzon ken dadduma pay a lugar sadiay Visayas ken Mindanao ket nadaleb ti ekonomia ti Pilipinas. Naawanan ti pamastrekan ti gobierno ken dagiti pribado a tattao gapu ta nagsardeng ti taray dagiti kaaduan a negosio ken panagtrabaho dagiti tattao. Iti lockdown, agtultuloy met ti panaggasto ti gobierno ken dagiti pribado a tattao.

Malaksid ti dakkel a gasgastosen ti gobierno para iti serbisio ti salun-at tapno malapdan ti panagraira ti COVID 19, ken pannaka-test ken pannakataming iti ospital dagiti pasiente, ket dakkel pay a pondo ti maus-usar a pangtulong kadagiti naapektaran nga umili nangruna kadagiti napanglaw ken kadawyan a tattao a naawanan iti pagsapulan kabayatan iti lockdown.

Mainayon kadagiti nayalokaren a binilion a pondo kadagiti nagduduma nga ahensia ken kadagiti lokal a gobierno a naipalaon iti 2020 National Budget, ket nanayonan pay iti 200 billion pesos a pondo a pangtulong kadagiti naapektaran iti lockdown kas sagudayen ti “Bayanihan to Heal as One Act” a rantana a warasan dagiti 18 million a pamilia iti sag-P5,000 – P8,000.

Kalaksidan kadagiti tulong nga ipapaay dagiti barangay ken lokal a gobierno kadagiti umili nga agkasapulan iti tulong ket adda dagiti Special Amelioration Program subsidy nga ipapaay ti Department of Social Welfare and Development, tulong manipud iti Department of Labor and Employment para kadagiti mangmangged a naawanan iti trabaho, Small Business Wage Subsidy Program ti Social Security System ken Bureau of Internal Revenue para kadagiti trabahador kadagiti babassit a negosio, saranay manipud ti Overseas Workers Welfare Administration para kadagiti mangmangged sadiay ballasiw-taaw a napagawid wenno naawanan iti trabaho, ayuda kadagiti babassit a mannalon ken dadduma pay a sektor ti kagimongan.

Nakalkaldaang nga iti laksid dagiti nagadu a klase ti ayuda a maipapaay kadagiti tattao ket inaldaw latta ti reklamo dagiti adu nga umili iti nagduduma a lugar iti pagilian iti saanda a pannakaawat iti naan-anay a tulong manipud iti gobierno. Saan met a mailibak nga adda dagiti tattao a doble wenno triple pay dagiti nakaawatanda iti ayuda, ken adu dagiti nakaawat dagiti saan a rumbeng a mawarasan no masurot dagiti naituyang a pagannurotan.

Inaldaw dagiti maipadpadanon iti media a sentimiento ken reklamo dagiti adu nga umili nga agdepdepender laeng iti ayuda nangruna dagiti agindeg sadiay Metro Manila ken kabangibangna a probinsia a nainget ti pannakaipakat ti lockdown ta mariknada ti tuok ken rigat a nakapupok kadagiti pagtaenganda nga agkirkiraos dagiti bitukada.

Nadagsen a problema ti sangsanguen ti gobierno iti agdama – public health crisis ken krisis iti ekonomia – a no agbayag pay ti kastoy a kasasasaad ket mabalin a pataudenna pay dagiti sabalinto a krisis. No ti tao nga agbisin ken marigatan unayen ket ikagumaanna la ketdi ti agremedio iti kanen ken pagbiagna ken ti pamiliana.

Segun iti World Health Organization, saan pay a masinunuo no kaanonto a makatakuat dagiti sientista ken doktor iti bakuna ken agas para iti COVID 19 no man pay adu a multi-national pharmaceutical companies dagiti agisaysayangkat iti research and development para iti vaccine and medicine.

Agingga nga awan pay iti natakuatan nga epektibo nga agas ken bakuna iti COVID 19, saan pay a mabalin nga agbaybay-a ti gobierno ken dagiti umili uray no bumassiten ti bilang dagiti nagpositibo iti COVID 19 kas resulta iti napaut a lockdown. Nasken a matutor ti pannakaikkat dagiti community quarantine tapno malisian ti itataud ti “second wave” iti COVID 19 kas kadagiti dadduma a pagilian a naiganat ti pannakaisardeng ti lockdown ken panagbaybay-a ti gobierno ken dagiti umili.