Salaysay: Pannakaitukit ti Kristianismo iti Pilipinas | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Pannakaitukit ti Kristianismo iti Pilipinas

NAISANGSANGAYAN ita a Kuaresma kadagiti Pilipino a Kristiano Katoliko ta kalaksidan nga iti Semana Santa ti pananglagip ti panagtutuok, pannakatay ken panagungar ni Apo Jesus, makatawen laengen ket marambakanton ti maika-500 nga anibersario ti  Kristianismo iti pagilian kabayatan ti umuna a Misa iti Domingo ti Panagungar idi 1521.                 

Iti panangsakup dagiti Kastila iti pagilian ket insaknap met dagiti misionero ti Katolisismo. Napaayda laeng a naan-anay a nangsakup iti Mindanao ket nagtalinaed ti Islam a kangrunaan a Pammati dagiti Muslim. 

Maibasar iti pakasaritaan,  kas insurat ni Antonio Pigafetta, ti tagasurat ti Portuguese Navigator a ni Ferdinand Magellan a nangidaulo kadagiti Kastila a naibaon a mangbirok iti Spice Islands wenno Moluccas, nakadanonda idi Marso 16, 1521 iti saan pay a nainaganan nga arkipelago wenno kabaybayan nga adu iti islana, nga itan ket paset ti Visayas.  

Napasamak ti umuna a Misa kas immandar ni Magellan idi bigat ti Marso 31, 1521 iti igid ti baybay sadiay isla ti Mazua (Limasawa, Leyte) babaen ken ni Padre Pedro de Valderrama. Nakikaysa iti Misa dagiti agnaed iti isla ken dagiti agkabsat a da Raha Siaiu ken  Raha Kulambu  a nagbalin a gayyem ni Magellan kalpasan nga inaramidda ti casi-casi wenno blood compact. Kamalmanna, naimuntar ti dakkel a kayo a krus iti tuktok ti turod a sumango iti baybay. 

Iti tulong ni Raha Kulambu, napan ni Magellan sadiay isla ti Cebu ket nayam-ammo ken ni Raha Humabon a mangidaulo iti isla, ken ti asawana a ni Hara Humamay.

Idi Abril 14, 1521, insagutan ni Magellan da Raha Humabon ken Hara Humamay iti kayo a rebulto ni Apo Jesus, imahe ni Birhen Santa Maria ken Santo Niño, iti panagbuniagda a Katoliko.  Nabuniagan ni Humabon iti nagan a Carlos kas pammadayaw ken ni King Charles V (Ari Carlos V) ti España. Nabuniagan met ni Humamay iti Juana kas pammadayaw ken Juana (Joanna) nga ina ni Carlos V. Nabuniagan pay dagiti ag-500 a lallaki ken 40 a babbai. Nagpabuniag met ni Raha Kulambu ket napanaganan iti Don Juan.  

Sumagmamano nga aldaw kalpasan ti panagbuniag, rinaut ni Magellan ken dagiti pasurotna ti isla ti Mactan. Dinependeran dagiti agindeg iti isla iti panangidaulo ni Lapu Lapu. Napapatay ni Magellan iti ranget.

Kalpasan ti pannakaparmek dagiti Kastila, nagawid dagiti nakalasat sadiay España. Nagsubli dagiti Kastila idi 1543 babaen ti panangidaulo ni Ruy Lopez de Villalobos. Naglayagda iti kabaybayan iti East Indies. Simmanglad ni Villalobos kadagiti nagduduma nga isla a paset itan ti Visayas ken Eastern Mindanao. Idi Abril 1544, nadanonda ti isla nga itan ket Samar ken Leyte, pinanaganan ni Villalobos ti lugar kas “Las Islas Filipinas” (Philippine islands) kas pammadayaw ken ni King Philip (Felipe).

Gapu iti bisin ken isusupring dagiti agindeg, pimmanaw da Villalobos iti isla. Nagpaingda sadiay isla ti Moluccas a sakup idi ti Portugal. Nakaapada dagiti Portuguese a gapu ti nakaibaludanda. Natay ni Villalobos idi Abril 4, 1544 iti pagbaludan gapu iti nangato a gurigor.

Idi Abril 1565, dimteng iti Pilipinas ti maikatlo a puersa dagiti Kastila nga indauluan ni  Miguel Lopez de Legazpi, kaduana ni Padre Andres de Urdaneta ken innem nga Agustino a misionero. Ginandatda a sakupen ti pagilian iti nakappia a wagas babaen ti pannakigayyem ken pannakaisaknap ti Katolisismo kadagiti nagduduma a lugar, ngem napaayda gapu ta adu dagiti kimmontra, ket napasamak dagiti ranget ken kinadamsak.

In-inut ti panangsakup dagiti Kastila kadagiti lugar iti Visayas ken Luzon. Idi 1570, imbaon ni Legazpi ti apokona a ni Juan de Salcedo iti Luzon ket in-inut ti pannakasakup ti Mindoro ken iti Amia-
nan a Luzon a nakaisaadan ti Ciudad La Fernandina de Vigan. Naibaon met ni Martín de Goiti ti Southern Luzon ken Maynila.

Immakar ni Legazpi iti Manila idi nasakupen dagiti Kastila, ken nakikaysa kadakuada dagiti nagayyemda a raha. Idi Hunio 24, 1571, nabukel ti ili kas kabesera ti Pilipinas ken sentro ti gobierno ti España iti East Indies. Nagbalin ni Legazpi nga umuna nga Spanish Governor iti Pilipinas. Natay ni Legazpi iti atake ti puso idi Agosto 20, 1572.

Sakbay ti isasangpet dagiti Kastila iti Pilipinas, adun kadagiti agindeg ket agduduman dagiti relihionda: Islam, Hinduismo, Budismo, ken kinapagano. Babaen ti kinapasnek dagiti misionero, in-inut ti pannakaisaknap ti Katoliko a Pammati iti Visayas ken Luzon. Nabukel ti Diosesis ti Manila idi Pebrero 6, 1579. Naggigiddan met a nabukel idi Agosto 15, 1595 dagiti tallo a diosesis iti Cebu (Visayas), Nueva Caceres iti Southern Luzon, ken Nueva Segovia iti Northern Luzon. 

Iti las-ud ti 333 a tawen, manipud idi 1565 a panangrugi ti panangsakup dagiti Kastila iti Pilipinas agingga iti “Treaty of Paris” idi Disiembre 10, 1898, nagbalin ti pagilian a kolonia ti España.  Kalpasan ti panangsakup dagiti Kastila iti Pilipinas, simmukat met dagiti Amerikano ket insangpetda dagiti nagduduma a protestante a sekta ti Kristianismo. Adda pay dagiti nabukel a Kristiano a pammati iti Pilipinas a nagwarasen kadagiti sabali a pagilian kas ti Iglesia Filipina Indepediente, Iglesia Ni Cristo, ken dadduma pay nga evangelical churches. 

Dumanonen inton 2021 ti maika-500 a tawen ti Kristianismo iti Pilipinas manipud iti umuna a Misa ken pannakaimula iti dakkel a kayo a krus iti isla ti Mazua idi Marso 31, 1521. Nagsaknapen ti Kristianismo iti pagilian uray kadagiti probinsia nga ayan dagiti Muslim iti Mindanao. Mabigbig ti Pilipinas kas umuna ken kangrunaan a pagilian dagiti Kristiano iti Asia. Mabigbig pay a maikatlo a kaaduan iti Katoliko iti intero a lubong, sarunuenna ti Brazil ken Mexico. 

Iti laksid ti kabayagen ti Kristianismo iti Pilipinas ken kinaadu dagiti Kristiano nangruna dagiti Katoliko a nasurok a 90 million ket adu latta dagiti saan a makasurot kadagiti bilin ken pagayatan ti Dios. Adu latta Pilipino uray dagiti mangidaulo iti gobierno ti saan a makayanninaw iti panagbiagda iti pammatulad ni Apo Jesucristo a nangbuangay ti relihion a Kristianismo. ●