PANNAKILANGEN TI PILIPINAS ITI UNITED STATES KEN CHINA

Komentario ni Eden A. Alviar

 

ADU dagiti masmasdaaw ken saan a kumanunong iti addang ti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte a mangiyad-adayo ti pannakilangen ti Pilipinas iti United States a nabayagen a kaaliado ti pagilian, ken ti panangisingsingedna iti China iti laksid ti susik ti teritorio iti West Philippine Sea ken problema ti illegal a droga.

Ipampannakkel ti administrasion dagiti nasayaat a bunga ti naangay nga state visit ni Duterte sadiay China. Nakipagmiting ni Duterte ken ni Chinese President Xi Jinping. Kinakuyog ni Duterte iti state visit dagiti adu a delegado a kaaduanna ket negosiante.

Manamnama ti $13.5 billion nga investment ti ipaay ti China iti Pilipinas kangrunaanna iti benneg ti imprastruktura ken teknolohia. Manamnama a mausatanton ti panangipaluboston nga addaan kondision ti China kadagiti Pilipino nga agkalap kadagiti sinakupda iti Scarborough Shoal ken dadduma pay a paset ti teritorio ti pagilian iti West Philippine Sea.  Manamnamanto pay ti rugi ti pannakaisayangkat ti joint exploration dagiti pribado a kompania iti Pilipinas ken China tapno agbirokda iti deposito ti natural gas iti Recto Bank iti West Philippine Sea.

Iti pannakilangen ti Presidente iti China, agannad koma iti pannakitulagna tapno saan a maliputan wenno maarus ti Pilipinas iti kaso iti West Philippine Sea. Ipabigbigna koma iti China ti pangngeddeng ti Permanent Court of Arbitration sadiay The Hague, Netherland, nga awan ti legal a pagbasaran ti Nine Dash Line nga ipilpilit ti China a panagtagikuana iti agarup 90% a paset ti South China Sea. Irupir  koma ti Presidente ti kalintegan ken soberenidad ti Pilipinas kas agwaywayas a pagilian.

Kabayatan ti state visit ni Duterte iti China, inrakurakna ti panangputednan ti relasion ti Pilipinas iti Estados Unidos mainaig iti komersio ken depensa. Saan metten a naklaat dagiti agpapaay iti State Department ti United States iti dayta nga impalgak ti Presidente gapu kadagiti nagkauna a paripiripna nga isisinan ti Pilipinas iti pannakilangenna iti Estados Unidos kabayatan ti innem a tawen a terminona. Ngem awan pay ti opisial a pakaammo ti gobierno ti Pilipinas iti US iti dayta a pangngeddeng ti Presidente. Mangnamnamada nga agpatingga laeng iti sao dagiti balikas ti Presidente kas kadagiti nagkaunan nga inrakurakna ta kasupadi met dagiti ibagbaga dagiti kameng ti gabinete kas ken ni Foreign Secretary Pefecto Yasay Jr. a mangidepdepender kadagiti ibagbaga ti Presidente.

Marurod met dagiti adu a Pilipino nga agnanaed ken agtrabtrabaho sadiay US agraman dagiti pamilia ken kabagianda a nabati ditoy Pilipinas kadagiti ar-aramiden ti Presidente mainaig iti pannakilangenna kadagiti ganggannaet a pagilian nangruna ti US ta mapapati nga agarup 3 million dagiti Pilipino nga imigrante ken mangmangged ti nagbalinen a US citizen wenno green card holder sadiay US. Agamakda ta no agtultuloy dagiti ibagbaga ken ar-aramiden ti Presidente kontra iti US ket maapektaran dagiti kasasaad ken pannakatratoda iti dayta a pagilian a nangpasangbay ken nangipaay kadakuada iti nasayaat a biag ken masakbayan dagiti annak ken appokoda.

Narigat a maawatan dagiti addang ti Presidente iti pannakilangenna iti China iti laksid ti dakes a panangtrato dagiti Chinese Goast Guard nga agbambantay iti West Philippine Sea kadagiti Pilipino a mapan iti dayta a teritorio ti Pilipinas. Namin-adun a daras a kinamat dagiti Chinese Coast Guard dagiti kameng ti media ken Philippine Navy a mapan mangipan ti rasion wenno mangreliebo kadagiti agbambantay a Marines iti BRP Sierra Madre, ti nairanta a naipasadsad a barko iti katangriban iti Spratly tapno maipaduyakyak ti panagtagikua ti Pilipinas iti dayta a teritorio iti kabaybayan. Namin-adu metten a binugaw dagiti Chinese Coast Guard dagiti sientista a Pilipino a nangisaysayangkat iti oil and natural gas exploration iti Spratly. Namin-adun a pinawilan dagiti Chinese Coast Guard dagiti ordinario a Pilipino a mapan agkalap iti asideg ti Scarborough shoal.

Ad-addan a narigat a maawatan dagiti pangngeddeng ti Presidente gapu ta kabayatan ti kangrunaan a gannuat ti administrasionna a gerra kontra iti illegal a droga ket namin-adu a daras nga inaklonna a dagiti maiparparit nga agas a mailaklako ditoy Pilipinas ket naggapu sadiay China. Inaklonna pay a dagiti kadadakkelan a drug lord ket addada sadiay China. Imparipiripna pay idi a mabalin a government-sponsored ti China dagiti maiserserrek nga illegal a droga ditoy Pilipinas.

Ibagbaga ti Presidente a karurodna ni US President Barack Obama gapu iti pannakibibiangna iti internal a parikut ti Pilipinas gapu ti panangpalagip ni Obama kadagiti mapapati a pannakalabsing dagiti kalintegan ti tao gapu kadagiti mapaspasamak nga adu nga extrajudicial killings wenno summary executions iti kampania ti gobierno kontra illegal a droga. Iti agdama, ti US ti kangrunaan a kayat a papanan dagiti Overseas Filipino Workers a kaaduanna ket propesional. Ti US pay ti kangrunaan a trade partner ti Pilipinas ta dumanon ti $4 billion dagiti direct investment. Idi 2015, nakaawat ti Pilipinas iti US iti agarup $175 million iti development assistance, ken $50 million iti foreign military financing. Itay nasapa a 2016, nairakurak nga umawat ti Pilipinas iti kadakkelan a US aid package iti 15 a tawen tapno papigsaenna ti military.  Manamnama koma nga umawat ti Pilipinas ita a tawen iti $120 million a military aid, doble iti tinawen a mait-ited.

Itatta, kayat ti Presidente a putdenen a mamimpinsan ti nasayaat a relasion ti Pilipinas iti Estados Unidos a napaneknekanen ti nasinged a panaglangenda iti benneg ti ekonomia, depensa ken uray iti tiempo dagiti kalamidad iti nabayagen a tiempo manipud pay idi 1946 a nagun-od ti Pilipinas ti panagwaywayas kas kolonia ti US. Awan kadin ti serserbi dayta 70 a tawen a nasayaat a panaglangen ti Pilipinas iti US ta kaykayat pay ti Presidente nga isugal ti masakbayan ti pagilian ken dagiti umili babaen ti nasinged a pannakilangenna iti China?

Pannakaiwayat ti “independent foreign policy” ti rason ti Presidente ti pannakisingedna iti China. Ngem saan koma a nasken a putdennan ti relasionna iti US a kabaknangan ken kabilegan a pagilian iti lubong, ken makialiado iti China ta dagitoy dua nga higante a pagilian ti agbalbalubal ita gapu iti tension ken seguridad iti East Asia. Mabalin met koma a makigayyem latta ti Pilipinas kadagiti dua a pagilian.#