sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Pasangbayen a siisem ti baro a tawen!

DUMANONKA, 2018! kunatayo itay napan a tawen.

Ita, agsukat man gayamen ti tawen. Kasla kaano la ti panangpadpadaantayo iti Tawen 2018! Ita, adtoy manen ti sumukat kenkuana a tawen.

Nangnamnamatayo nga iti Tawen 2018, kas met laeng kadagiti nagkauna a tawen iti biagtayo, masungbatan dagiti naruay nga arapaap/arep-ep iti biag. Nagtultuloy ti kinapositibo iti ania man a nasagang iti panagdaliasat iti makatawen.

Ngem uray kasano ti ayat a ragsak, rag-o, kinalabon, kinalag-an ti biag la koma ti mapasaran, saan latta met a sumina dagiti sutil a pagteng wenno naikari a mapasamak a mangakas kadagiti raniag iti rupatayo. Kumellaat dagiti allawig iti panawen a ditayo namnamaen.

Itoy a panangpasangbay manen iti Baro A Tawen, saan a di adda bumangon a liday wenno pait iti kaunggan. Saan laeng a mapupuotan, makatawen gayamen a simmina ni Sir Salvador A. Espejo wenno Manong Buddy (kas kiddawna a pangawag kenkuana) a pundador daytoy a news-magasin.

Idi ipakaammo kaniak ni ‘Nay Rose (ti kapisi-ti-puso ni Manong Buddy) ti napasamak, permi a pannakaklaatko. Diak la koma mamati ngem mismon a ti katakunaynay ni Manong Buddy ti nagtaudan ti mensahe.

Kasano a mamatiak koma? Nasurok la a makabulan sakbay ti Enero 2, 2018 nga isisina ni Manong Buddy, nakais-isem ken nakabarbara ti pinangpasangbayna kadakami, kaduana ni ‘Nay Rose, iti pagtaenganda. Nobiembre 25, 2017 idi adda ti sibubukel a teaching staff ti Aparri West National High School iti siudad ti Vigan para iti R&R-da.

Idi ipakaammok ken ni Manong Buddy ti panagrubuatmi iti malem ti Nobiembre 24, inyunay-unayna a no mabalin, dumagaskami tapno maitedna dagiti kopiak ti TNM. Ken makapaginnabrasa ken makapaginniliwkami.

Wen, ta nupay naunday metten a panawen a nagbalinak a paset ‘toy news-magasin, iti panangisungsong (husto ngata dayta a terminok?) ni Manong Jimmy Agpalo, Jr., saankami pay a pormal a nakapagam-ammo ken ni Manong Buddy.

Ubingak pay, agdadamo a kunada, idi damok a makita ni Manong Buddy iti tinawen a taripnong ti GUMIL (Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano). No saanak a mariro, tawen 1997 idi. Saanko la a masinunuo no adda idi iti kallabes a tawen a damok nga idadar-ay iti kombension ti GUMIL a naangay idiay Lareg-Lareg, Malasique, Pangasinan.

Kas agessem iti Literatura Ilokana, kadagidi panawen a kapadesko (nga agdadamo) nga agbasa ti Bannawag, dagiti sinurat ni Manong Buddy dagiti nagsarsarmingak iti estilo. Napagtamednak iti nalimed.

Nagannayas ti panagiladawanna kadagiti pagteng ken iti disso a nakapasamakan ti estoria. Nagbalin a nakallalagip kaniak ti impangabakna a sarita idi Tawen 1996 (no diak manen mariro) a napauluan iti Iti Kapanagan, Nalunes Dagiti Sabong. Naglawag ti panangusarna kadagiti nalunes a sabong iti kapanagan iti pannakapayat dagitoy, nga iti panagkunak isu daytoy ti karakter a babai a natabbirawan (nalunes) ti dayawna iti ima ti mananggundaway. Iladawan dagiti sabong a saan laeng a ti karakter ti nakapasamakan ti kasta a pagteng ngem iti adu a babbai a sabali ti pagkitkitaan ti gimong kadakuada no maminsan. Nga uray kadaydi a panawen, agrarairan ti pannakaidaddadanes dagiti babbai. A kadagiti addaan iti turay ken pirak, kasla ay-ayam laeng dagiti babbai wenno ‘tay kunkunada ita a sex figure-da laeng.

Anian a napnuan kinapudno nga estoria. A manggutigot koma ti tunggal maysa iti panangbalbaliwna iti panagkita kadagiti babbai. A rumbeng nga itan-ok, dayawen ken ipateg ida. Saan nga ay-ayam laeng ida.

Nupay kayatko idi a makaalamano wenno makainnabrasa ni Manong Buddy, nagalanganak gapu iti kinaagdadamok ken awan pay ti naipablaakko. Para basaak pay laeng kadagiti sinurat. Ngem Nobiembre iti dayta a tawen ti 1997, rimmuar ti damo a saritak iti Bannawag, ti Daklis.

A nalabit, bunga daytoy ti panangid-idolok kadagiti mannurat nga agsasaruno dagiti maipabpablaak a gapuananna.

Kadagiti simmaruno a tawen, saankon a nakita ni Manong Buddy. Mabalin a dimmar-ay met ngem nairana nga iti tawen a diak met nakadar-ay.

Idi agbayag, addan awis ni Manong Jimmy kaniak nga agsuratak koma iti chronicle a pagsursuratanna. Pinatgak ta kayatko a maasa ti plumak. Aglalo ket adu pay dagiti kayatko a maadal iti panagsuratan.

Ngem saan a nagbayag daydi a nagsursuratan a maysa met laeng ni Manong Buddy nga adda iti likudanna.

Naammuak laengen idi agangay a nangipasdeken ni Manong Buddy iti bukodna a publikasion. Ket saannak latta met nga ininggaan ni Manong Jimmy tapno ibinglayko koma met dagiti gapuanak iti nasao a publikasion.

Wen, ni Manong Jimmy latta ti di naum-uma a nagbalin a rangtayko iti agdama a kaaddak ita iti TNM. Ta sakbayna, adda dayta panaggagayyem, panagkakayammet, panagaam-ammo iti kallabes a saanen a mapugsat pay.

Babaen ti tulong dagiti dua a libro ni Manong Jimmy (Iti Duyog ti Singasing I ken II), napadasak ti nangabak kadagiti pasalip iti panagsuratan ti sarita ken daniw. A nalabit, kunkunak, daytoy met ti namkuatan ni Manong Jimmy a yendorsonak ken ni Manong Buddy nga agsurat iti impasdekna a publikasion.

Ket pagyamanak ta naaddaan iti lugar dagiti sinuratko iti TNM. Inikkannak iti panawen ni Manong Buddy a maasak ti panagsuratko.

Daniw, sarita ken salaysay idi ti sursuratek. Agingga nga awanen ti daniw ta naikkat daytoy a paset ti news-magasin.

Iti nasurok a maysa a dekada a panagsursuratko, nagbalinen a regular ti komunikasionmi ken ni Manong Buddy. Saan a naum-uma a nangpatpatibker kaniak. Ken panagdawdawatna ti dispensar/pasensia ta saan kano a kasta kadakkel ti maibaybayad kadagiti sinurat iti publikasionna. Aglalo la ngaruden idi damdamo daytoy.

Ngem kinunak met a saan a dayta ti napateg. Pudno ‘tay kunada a no adda panangipategmo wenno agsursuratka iti nakayanakam a lengguahe, saan a dayta bayadna ti ipangpangrunam. Ketdi, ti pannakaibisikmo dagiti maregmeg a kapanunotan kadagiti masuratmo. A dagitoy, mabalin nga agserbida a pagsarmingan wenno pagtawingan iti adal dagiti makabasa.

Agingga a naklaatak laengen ta idi tawen 2013, inawisnak ni Manong Buddy nga agkolum ditoy TNM. Anian a panagtalek uray dikami pay nakapaginnabrasa a personal!

Nagalanganak idi damo. Amkek a talaga no maikariak met laengen nga agkolum. Ken amangan no saanko a maited ti kayat dagiti agbasbasa.

Ngem iti pammatibker ni Manong Buddy, naallukoyak met laeng. Aglalo ta kunana pay a tapno dakdakkel bassit ti maawatko. Kas tulongna metten iti pamiliak a kadagidi a panawen, saanak pay a na-regular iti panggedan.

Imbilangko a grasia ti panagkolumko itoy magasin. Gimmagetak a nagsurat. Naaddaanak iti ad-adu a tiempo a manganalisar kadagiti mapaspasamak iti pagilian para iti pannakaidasarna kadagiti agbasbasa.

Iti dayta met la a tawen a panagkolumko, isu payen ti pannakapermanentek iti trabahok. Anian a ragsakko!

Ket iti unos ti naundayen a panawen a kadkaduak ken kadkaduanak ti TNM, kadayta laeng a Nobiembre 2017, kas nadakamaten, ti panaginnabrasami ken ni Manong Buddy.

A diak impagarup, damo ken maudi gayamen a panaginnabrasa…

Wen, iti apagkirem a kanito a naginniliwkami kadaydi Manong Buddy, nagbalin a nakallalagip la unay ta madlaw ti kinapasigna. Kasla nagbayagkamin nga agam-ammo.

Kuna ngarud dagiti kabaddungalak a mannursuro a bimmisita kenkuana, “Naganus ken manangsangaili ni editormo, sir.”

Isu a kasta la unay met ti pannakaklaatda idi ibagak kadakuada ti napagteng ni Manong Buddy. Nalidayanda a padapada.

Wen, apagbiit man ti kanito a nakapaginnabrasakami ken ni Manong Buddy, sitatalinaedto latta iti isip ken kaunggak.

Ti naukrit a liday iti pettat nga ipapanaw ni Manong Buddy, saan a daytoy ti mangguped iti pannakikadkaduak iti TNM.

Dagiti pagwadan nga imbati ni Manong Buddy, iti ania man a tay-ak a nagampayaganna idi sibibiag pay, isuda ti mangukrit iti isem tapno maminsan pay, masarabo ti Baro a Tawen a siisem.

Isem, a kas iti isem ni Manong Buddy iti sidong ti Namarsua, nga iburay iti pada a parsua para iti nakapkappia a panagbiag.

Naisem ken Nasalun-at a Baro a Tawentayo amin! #