Pasintawi ti Pammoboan

IDI UN-UNANA A PANAWEN, adda pimmaraiso a disso iti Amianan a Luzon. Nasamek ken kabakiran pay la idi ti lugar. Nalungog iti abagatan a pasetna. Pinagbalin dagiti agindeg a kataltalonan. Adu a ling-et ken dara ti pinagayusda.

Iti amianan, ti makakayaw a baybay. Adu ti makalapan ditoy nga ikan. Nabaknang pay ti kadaratanna. Tarukoy, kusimay, gakka ken barawbaraw dagiti maala a taraon ditoy.

Gapuna a panagtalon ken panagkalap ti kangrunaan a pagbiagan dagiti lumugar. Agbangkagda met no kasta nga umayon ti tiempo. Adda inuma ti tunggal pamilia a mabalin a mulaanna iti natnateng.

Naragsak dagiti agindeg. Agsisinnaranayda. Ti nasakit ti maysa, nasakitda amin.

Isu a ninagananda ti lugar iti Saranay.

Iti panaglabas ti panawen, narikna dagiti lumugar ti rigat ti panagtalon. No matutudo, nabayag nga ages-es ti danum. Matintinep dagiti pagayda. Pagangayanna, malunglungsot dagitoy.

No met kalgaw, awan ti pangawidanda iti danum a mangsustiner iti mulada.

Nagpanunot ngarud dagiti lumugar iti aramidenda.

“Agaramidtayo iti kanal,” agingga a kinuna ti pannakaliderda, ni Ama Roman.

“Kasano?” sinaludsod dagiti mannalon a kapada ni Ama Roman.

“Anusantayo ti agkali uray aglawa laeng iti dua a metro. Papagnaentayo daytoy iti igid dagiti taltalonentayo. “

“Mayatak!” kinuna ni Ama Angkuan.

“Uray siak!” kinuna met dagiti dadduma. Agingga a kimmanunongda amin.

“Natrabaho daytoy,” kinuna ni Ama Berto. “Ngem no agkaykaysatayo, nalag-an laeng nga aramid!”

“Husto dayta,” kinunada amin.

Ket rinugianda ti nagaramid iti kanal. Dagiti assawa ken annakda ti nakaammo a nagisagana iti kanenda.

In-inut a nagmata ti planoda.

Nagbalin a naragsak dagiti lumugar. Saanen a kas idi a nalaka a malayus dagiti pagayda.

Ket no adda la ketdi panawenda, kalian ken palawaenda ti kanal. Kasta a kasta iti panaglabas ti panawen. Agingga a nagakaba daytoyen iti tallo a metro.

Nga iti panaglabas ti tawen, nagnaedanen dagiti nadumaduma a lames. Ad-addan a ragsak dagiti taga-Saranay. Malaksid kadagiti makalapanda iti baybay, adda payen makalapanda iti kanal nga inaramidda.

Panawen dagiti Hapon. Napanunot dagiti ganggannaet ti agaramid met iti kanal. Ta ditoyda nga ilasat dagiti kailian a baludda nga ipa-Aparri.

Narigat ken narisgo ngamin no agdaliasatda iti kalsada. Adu dagiti mangsaed kadakuada a nagrebelde a kadaraan.

Manipud kadagiti ili iti laud, maipa-Sta. Cruz (nga akinsakup iti Saranay) dagiti balud. Daytoy ngamin ti dumna iti ili ti Aparri iti daya. Lumasatda iti sabangan wenno ti nagsabtan ti baybay ken Karayan Cagayan.

Ket daydi kanal a narugian dagiti taga-Saranay, naisilpo iti impaaramid dagiti Hapon. Simmalpot daytoy iti karayan iti daya a rummuar iti sabangan. Inawaganda daytoy iti sanja. Ngem am-ammo itan a sangka.

Adu a biahe kadagiti balud ti napasamak. Saan a makakuti dagiti malabsanda a purok ta armado dagiti nangkuyog kadakuada.

Ngem iti panaglabas ti panawen, napunuan dagiti taga-Saranay. Limed a nangbukelda iti grupo. Nagsanayda. Buneng, pika ken pana ti armasda.

Ket no kasta a maikkanda iti gundaway, saedenda dagiti Sakang. Dagiti maispalda a kadaraan, kumappeng metten iti grupo.

Natina ngarud met ti kanal iti dara dagiti ganggannaet. Ngem saanen nga inkaskaso dagiti lumugar ta kagurada la unay dagitoy iti panangparparigatda kadagiti kadaraanda.

Gapu iti naipalawa, naipauneg ken atiddog itan a kanal, naparaburan dagiti lugar a dinalananna.

Ngem naiduma la unay iti Saranay. Nadlawanda nga immadu dagiti lames. Dalag, paltat, ar-aro, gurami, igat ken sidingan.

Addada payen bukto, pasayan ken kappi. Ken karkardayo ti kaadu ti lagdaw!

Dita metten a napanunot dagiti lumugar ti agaramid iti bubo a pagkalapda. Saanen a basta tanggaltaw, lawin wenno sigay lattan. Ipakatda dagiti bubo no manglay-as ti kanal.

Naam-ammo la ket ngarud ti Saranay a pagaramidan iti dekalidad a bubo.

Pagdaksanna, adda sabali a kalaban dagiti lumugar. Malaksid kadagiti Sakang! Nagbalin metten a naed dagiti buaya ti kapuskolan ti tata a nagdalanan ti kanal. Dagitoy ti mangdaddadael kadagiti pagkalapda a bubo.

Pagdaksanna pay, sumang-at dagiti buaya no dadduma. Dingo ti anupenda. Nagbutbutngan la ket ngarud dagiti lumugar. Yalikakada la unay dagiti ubbing nga annakda nga agaayam iti paraanganda.

Ngem di nagbuteng dagiti lumugar. Aglalo ket nawayaan idin ti pagilian. Rinebbek dagiti Amerikano ti puersa dagiti Hapon. Iti Saranay, nalawag a nakitada ti panangsippayot dagiti eroplano dagiti Amerikano iti kampo dagiti kalabanda iti ili ti Aparri. Agsasarutsot a bomba ti intinnag dagitoy.

Kapilitan a simmuko dagiti Hapon. Naam-ammo daydi a laban a ‘Get Aparri!’

Nagkaykaysa met dagiti taga-Saranay a nangparmek kadagiti buaya. Nagballigida.

Ket iti panagbalin ti Sta. Cruz a maysa nga ili iti Tanap, nga am-ammo itan a Ballesteros, nagbalin a maysa a barangay daytoy ti Saranay. Gapu iti laing dagiti lumugar nga agaramid iti bubo, naisingasing nga apay a di awagan daytoy iti Bario Pammoboan. Kayatna a sawen, lugar a pagaramidan iti bubo.

Ken pagipakatan iti bubo nga agala kadagiti nadumaduma a lames!

Kasta ngarud ti napasamak, nga iti panaglabas ti panawen, ti Pammoboan, nagbalinen nga Ammubuan. A kabassitan iti sakup no idilig kadagiti barangay ti Ballesteros! Ngem kangrunaan met a pagtataudan dagiti naruay a tagilako iti plasa a kas iti nateng, ikan ken lames. Mangipakita a sibibiag latta ti tawidda a kinasaldet kadagiti appoda.