Pawikan (Maikadua a paset)

NAGADU ITAN ti pakaagsawan ti impormasion, lalona iti internet. Dayta la panagpinggit iti selpon wenno tablet wenno laptop iti apagbiit, rumuaren ti kayat a maamuan. Sabali pay dagiti libre a pelikula iti YouTube a dakkel unay ti impluensiada ta pimmasetdan iti kabibiag. Saan a nasken no addaanka iti nangato nga adal wenno dipay nakaturpos iti hayskul, a kas kenni Andres, ngem ti kaskenan ket naipasagepsep ti kaipapanan ti nabuya ket ti impluensiana ket mangiturong met ti tao iti umno a kaimudingan.

Tinangadko ti Andres a mangkudkudkod ti semikalbona, nakanganga a mangmatmat kadagiti dua a mangngalap a naggapu iti kamarin. Tinalliawko met ida ket naklaatak pay ti kunkuna ni Andres a Sammy ket maysa a pawikan!

“Partientayon ta mapalukneng!” kuna ti maysa a mangngalap.

Nagsabat dagiti matami ken Andres. Mabasak kadagiti matana iti nalaus unay a panagkedkedna iti pannakapartina ti pawikan.

“Dipay ket malidayanen ni Selly no maparti ni Sammy?” Pinerreng ni Andres ni ‘bagis Roel, a pagsinsinnublatennakami met ken ni Andres a matmatan. Ipagarupko lattan a dina pay ammo iti kinaasino ni Sammy ken ti partnerna a ni Selly.

Ni Sammy ken Selly ket dagiti Olive Ridley Sea Turtle a bida iti nalatak unay nga animated film, ti Turtle’s Tale. Ti Olive Ridley ket dagiti babassit nga specie nga agakaba laeng iti nasurok dua a kadapan ken agdagsen iti uppat a pulo ket lima a kilo. Kapada met laeng ti Kemp’s Ridley nga specie. Sabali met ti pawikan a maawagan iti Leatherback ta dakdakkel nga amang, umabut iti maysa a metro ket kagudua agingga dua a metro, ken agdagsenda iti tallogasut a kilo agingga iti limagasut a kilo. Leatherback a makuna ta natangken ti balayda, saan a maburak uray no sikbaben ti higante a yo wenno balyenna ket saan a mamki, ti sumikbab ketdi kadakuada iti agsagaba iti panagtuppol, a kas iti animated film a Turle’s Tale.

Mannakitulong dagiti pawikan lalo ti Leatherback ta adun ti pakasaritaan dagitoy lalo iti panangalawda kadagiti malmalmes a tao ken ayup. Mannakigayyem met dagiti Olive ken Kemp isu a masansan a makita ida kadagiti pupokan dagiti ikan, lames ken padaw. Naabenturada la unay.

Ti nakaskasdaaw a kabibiag dagiti pawikan ket no sadinoda a napessaan, sadiayda met laeng nga agsubli kalpasan iti tallopulo a tawen tapno agitlog! Kasla adda imprinta wenno blue print ti kabibiagda. Mabalin met a kunaen a nasidap ti memoriada?

“Bossing, saantayo a partien ti pawikan, kaasi met,” nagpakpakaasi ni Andres ken ni ‘bagis Roel. “Adda partnerna dayta, dipay ket malidayanen. Adu ti maitulong ti pawikan iti baybay ta balansienda ti biag iti kadanuman, a kas iti nabuyak a pelikula da Sammy ken Selly.”

Iti naminsan nga aldaw, simmangbay ni Andres ket nagbuya iti pelikula–iti YouTube iti laptop-ko, ti animated film maipapan kadagiti pawikan. A kinatawaak pay idi ta dagiti para ubbing ketdin iti buybuyaenna. Husto met ketdi a ti rasonna, tapno adda maistoriana kadagiti tsikitingda.

Mautobko itan nga adda met ti kaipapanan iti panagbuybuya iti pelikula ta ibatida dagiti maregmeg ti balitok kadagiti tao a silulukat ti mugingda ken aramaten ti mensahe para iti pagsayaatan ti amin saan laeng a kadagiti nagbiag no dipay ket no sadino iti pagbibiagan.

Dayta ti pudno kaipapanan dagiti pelikula wenno sinurat ta suruanda dagiti umili iti umno a direksion iti biag. Dagiti istoria a saan laeng a mangray-aw ti panggep no di ket kangrunaanna iti panangipasagepsep ti umno a kaimudingan tunggal parsua iti daytoy a lubong. Isu dayta ti kaipapanan ken kinapateg dagiti istoria iti biag, idalanda, tarabayen ti tao iti umno a direksion.

“Bossing Roel, agpakpakaasiaak ditay partien ti pawikan,” inulit manen ni Andres.

Nagsabat met dagiti matami ken ‘bagis Roel. Kasla tuktukodenna met ti rumbeng a pagsaadak itoy a situasion: no ayunak ni Andres wenno saan.

Itoy a punto, kasla addaak iti nagbaetan iti dua nga agtuptupa a bato, a ti laeng madagdagus a pangngeddengko iti mangipaay iti umno a sungbat ken possible nga isu ti masurot.

“Naimas ti inalseman a pawikan!” kinuna ti maysa a mangngalap.

“Iluto a kas iti kaldereta, a!” kuna pay ti maysa.

Pinagduaan pay a kinudkod ni Andres ti semikalbona ket kinunana: “Kasla tao ti pawikan! Padasen nga ipakita kenkuana ti kutsilio ket agsangit ta ipagaropna lattan nga isu ti maparti!”

Inruar ti maysa a mangngalap ti kutsiliona ken ti pangasaanna ket inlangidna nga impakita iti pawikan. Madamdama pay, tumbogen ti lua ti pawikan!

Napatilmonak. Nagaligagaw. Nalagipko ni Apong Iddo, ti piksionista a taga-Brgy. San Antonio, a nagkuna nga agsangit ti pawikan no makakita iti agas-asa iti kutsilio ta ipagaropna kano nga isu ti maparti. Adda met idi ni Andres iti dayta a kanito a dumdumngeg a nakanganga iti panagsao ni Apong Iddo, a nasken a saan a sidaen wenno papatayen dagiti pawikan ta dakkel iti maitulongda iti balanse a biag iti kabaybayan.

Kas mannurat, mautobko itan ti kapatgan nga akem ni mannurat iti piksion ket ipaayda dagiti makaimpluensia a kapanunotan para iti sapasap a dur-asan, linak ken kappia.

Nagsabat manen dagiti matami kenni ‘bagis Roel.  

“Wen, husto ni Andres, ‘bagis Roel, ditay partien ti pawikan ta amangan no maibaludtayo pay. Adda linteg a pannakaiparit iti panagparti iti pawikan. Ti Republic Act 9147 wenno ti Wildlife Resources Conservation and Protection Act. Maiparit, ngamin ket maibilangen nga endangered species dagiti adu klase ti pawikan. Tapno awan pakabasolan agtungpaltayo lattan.”

Minatmatak ni ‘bagis Roel a mangap-apiras kadagiti barbasna, idinto ta nataldiapak iti nalaus a pannakaupay dagiti mangngalap iti panagpulotanda koma iti pawikan.

Intuloyko manen iti nagpalawag, ket nariknak ti kinaadda ti responsablek itoy a situasion kas maysa a periodista ken piksionista nga ibaga ken isurat laeng dagiti umno tapno maitaguyod iti pagdur-asan ken kamalayan ti asinoman iti aramid a napnoan kaitutopan.

“Estrikto la unay ti Department of Environment and Natural Resources’ (DENR) Biodiversity Management Bureau (BMB) iti pannakaiyimplimentar dagiti linteg maipapan kadagiti endangered species. Ta no dida aramiden, kasano koma pay iti pannakakita dagiti sumarsaruno a kaputotan no ania ti itsura ti pawikan? Itinto la kadin ladawan ken pelikula iti pakakitaan kadakuada, a kas iti pakasaritaan da Sammy ken Selly nga Olive’s turtle, a pakairamanan da Rey ken Vera a Leatherback?”

“Sige na, Bossing Roel, umayonka kadin. Laglagipem koma, ti tao a manangngaasi agsagrap iti grasia iti naperpermi! Ti manangisalakan isunto met ti maisalakan!” Pinagdippit pay ni Andres dagiti dakulapna a kas iti agkararag ta kararaganna met ti pangngeddeng ni ‘bagis Roel.

Pagammuan, immisem ni ‘bagis Roel a mangkudkudkod ti tuktokna.

“Ala, wen, no dayta ti pagayatanyo saantayo ngarud a partien ti pawikan!”

“Tenkio, Bossing Roel!” Ket immarakop pay ni Andres iti ragsakna.

Naggarakgak met ti naarakop. Idinto ta nakadumog latta dagiti mangngalap a nalabit gapu iti pannakatippay ti titik-abanda iti naimas koma a pulotan, pawikan!

“Ania ngarud iti aramidentayo, itan?”

“Ibulostayo iti baybay, bossing!”

“Ala, ngarud, awitemon ta sika ti mangibulos! Sika ti nakapanunot dayta!”

“Aguraykayo biit, Bossing…” ket timmarayen ni Andres a nangkamang iti kusina da ‘bagis Roel. Sumsumrek itay ni Andres dita iti panagalana iti mausasar iti panagtuno, panagsadiwa ken panaggerret iti kilawen.

Idi nagsubli, adda awitna a bassit a lata ken bassit a brush. Linuktanna ti lata, insawsawna ti brush ket indrowingnan iti bukot ti pawikan ti nalatak unay nga emblem dagiti hippies!

“Make love not war!” kuna ti maysa kadagiti mangngalap ket nagkakatawadan.  

Ngem dinillawko: “Apay a nalabaga met! Ket no puraw iti impinta dagiti hippies kenni Sammy idi sakbay a binulosanda!”

“Awan ngarud ti puraw di nalabagan, a! Sabali met ni Sammy. Daytoy a pawikan ket buniagak iti Guillermo wenno ni Immong! Naipanagan kenni San Guillermo a patron ti ilitayo! Immong Pawikan! Aniat’ makunayo, kukumparik a natataraki?”

Nagkakatawada amin ket nabatiak nga agngilngilangil.

Ni Andres, nupay saan a nakangato iti adalna, adu met iti nasursurona ket iyap-aplikarna dagitoy nga adal. Pudno la unay, adda dagiti di nagturpos iti eskuelaan ngem adu ti nasursurona idinto ta adda met dagiti nagreduar iti eskuelaan ngem awan sursurona!

Pagammuan, adda sumungad a bilog. Timmakdang dagiti naglugan. Maysa a lakay ken agkabannuag. Adda ukodda a kalding–dakkel nga ipatok lattan a nalabit a maysa daytoy a Saanen—breed ti kalding nga imported ken adayo a dakdakkel ngem dagiti local breed. Kaykayatda a taraknen ta nakarkarne ken ad-adu pay nga amang iti maitedda a gatas.

“Sika itayen ni Roel de los Santos, adingko? Mailasinka ket, ta masansan iti panagsarakta sadiay fish port no inta ipakompra dagiti nakalapan.” Nagkatawa ti lakay.

“Wen manong, makitkitakayo met sadiay.” Nagkatawa ni ‘bagis Roel.

“Adda ngamin nakaibaga kaniak nga adda kano natiliwyo a pawikan ket partienyo kano. Agpakpakaasiak unay ading, diyo partien. Sukatak laengen iti maysa a kalding, daytoy ukodmi.”

Nagsabat dagiti matami ken ni Andres a nakamulagat ken di ngata mamati iti mangmangngegna, a ti maysa a pawikan, ket sukatanda iti maysa ken dakkel a kalding!

(Aggibusto)