Pawikan (Maudi a paset)

KAS PERIODISTA ken piksionista, saan a nailaksid iti panagsaepko iti sayangguseng maipapan kenni Anselmo Cristobal Cruz, a taga Brgy. Tapuac, ti kaamiananen-a-laud a barangay ti ilimi a San Guillermo a kaudian a barangay a timmapuak iti West Philippine Sea ken immapiring kadagiti agpamarut ken kalbo a kabambantayan. Nalatak ni Lakay Anselmo Cristobal Cruz iti San Guillermo, adu dagiti partido politika a mangawis kenkuana a tumapog ta sigurado ti pannangabakna ngem natangtangken pay kano ngem bato ti saan a sungbatna. Umanay kanon a pakakumikomanna ken pakaragsakan ti panangiwanwanna ti dua a batel ken lima a bilog a pagkalap dagiti tripulantena. Sabali laeng ti nasurok dua a gasut a kalding a Saanen breed nga imbulosna kadagiti nasurok sangapulo nga ektaria a katurodan a dagada iti Brgy. Tapuac.

Ngem ti nakaskasdaaw a damag ken ni Anselmo Cristobal Cruz ken namaglatak kenkuana nangruna kadagiti mangngalap iti ilimi a San Guillermo ket ti panangsukatna iti kalding iti aniaman a pawikan a matiliw dagiti mangngalap. Sukatanna nga insegida ken ibulos met laeng nga insigida ti pawikan iti baybay. Uray no agpili kano ti mangngalap iti kayatna, a masansan kano a kabaian ti pilienda a taraknen ken paaduen ta may-ayo met dagiti mangngalap daytoy kabarbaro a pannakigasanggasat iti kabarbaro a panguartaan.

Kinapudnona ket naipadamag idi iti local a telebision iti panangsukat ni Anselmo Cristobal Cruz iti maysa a dakkel a kalding ti maysa a bassit a pawikan kadagiti mangngalap iti Brgy. Sta. Lucia. Isuna laeng, agkurang ti detalie ti damag telebision ta di naiyam-ammo a nalaing iti kinaasino ti managayat, ni Anselmo Cristobal Cruz.

Ngumayemngemak pay ketdi a idi, dayta a damag telebision gapu iti kinakurang ti detalie a naipadamag. Nalabit a makurkurangan met ti impormasion ti reporter a nagipadamag isu a natural nga agkurang ti detalie ti reportna.

Isu nga inkeddengko a sukisokek dayta nga impormasion no maaddaanak iti panawen ta itedkonto iti Tawid News Magazine. Iti rigat ken paitna, duan a tawen iti napalabas, ti kari a panagsukisok iti kabibiag ni Anselmo Cristobal Cruz ket naitantantan, diak naaramid aglalo no agdikar ti kadaksan a sakit ni mannurat–ti sadutiris!

Ti sadutiris, pambaritis ken tantanitis ket silensio a sakit a nangapektar kadagiti mannurat—broadcaster, periodista ken piksionista saan laeng a local no dipay ket iti sangalubongan. Adu ngamin dagiti factor iti pannakaakar kadagitoy a sakit, ngem saankon nga idetalie no kasano no di ket subliantayo laengen ni Anselmo Cristobal Cruz.

“Uray dimo sukatan, manong, ibulosmi ita met laeng ti pawikan, naitantan laeng ta adda ngamin impinta ni Andres iti bukotna!” Inrungiit ni ‘bagis Roel.

“Make love not war!” inkuros dagiti mangngalap.

“Manipud ita, tunggal adda matiliw dagiti taga-San Juan a pawikan matatakan iti emblem ti hippies, a pakakitaan a simmanglad wenno natiliw dagiti bumarangay!” Kinuna ni Andres a sipapannakel ta isu ti promotor daytoy a ganuat.

“Nasayaat dayta, kakabsat,” insungbat ni Anselmo Cristobal Cruz, “ngem yantangay adda met la ditoyen ti kalding, dikayon agkedked ta pangramananyo met kadagiti tarakenko. Yantangay dayta ti kangrunaan a rason no apay nga agtartarakenak!”

“Ay, yamanenmi a, manong!” Ni Andres ti simmungbat, “Ala, ngarud kukumparik a nataraki, rukrokentayon sakbay a maibabawi! Kaldereta ken kaldo a naraman, diyon itantan!”

Nagkakatawa dagiti mangngalap.

Inawis ni ‘bagis Roel nga ibaybayag da Anselmo Cristobal Cruz iti agawid, ngem impettengna a saan ta adda kano ti pinanawanna a sangaili iti balayna. Isu a nagawiddan kalpasan a napalubosan ti pawikan iti baybay.

Kaniak a biang, saan a naikkat iti mugingko ti balikas ni Anselmo Cristobal Cruz a kangrunaan a rason no apay nga agtartaraken iti kalding. Ania ngata ti kayatna a sawen? Iti pattapattak, adda laketdi misterio wenno pakasaritaan wenno rason no apay nga agtartaraken iti kalding tapno adda isukatna kadagiti matiliw a pawikan?

Inkeddengko a sarungkarak ni Anselmo Cristobal Cruz iti pagtaenganna kabigatanna met laeng. Kaduak met laeng ni Andres.

Saankon nga impalikaw pay ti tungtonganmi. Maysa nga interbiu ken possible a maipablaak iti soft copy ken hard copy ti Tawid News Magazine. Ket nagdikar met ti sakit ni Andres a lastogetis ken biangotiis ket kunam met la no propesionalen a media photographer ta pinakibianganna lattan ti Nikon D5600 DSLR camerak. Binay-ak lattan a, ti pagragsakanna met! Nasayaat a, no napintas dagiti alana, ta ikabilto met ti naganna nga isu ti retratista. Imbag la nayon ti paglastogna met. No saan, editenton a, ta nalaka met itan ti mangedit iti ladawan.

“Dakkel ti naitulong ti pawikan iti biagko kas mangngalap, Sir Renato…”

“Atong, kunam lattan, manong! Dayta ti palayawko!” Inyagawko tapno napaspasig ngamin ti interaction no maikkat ti pormalidad nga awag, dayta ket bukodko a pammati ken paliiw.

“Wen, husto manong, Atong B, kunam lattan!!” inellekannak a pinerreng ni Andres.

Pateltelak kamman! Atong Balbalatong ti kayatna a sawen?

“Atong Boy, manong!” Pinerrengna ni Anselmo Cristobal Cruz. “Kasta ngamin ti pangawag ni Anti Maring nga inana sipud pay ubing! Atong B umayka man, anakko! No di mangikaskaso, Atong Bangad, nagsulpengka ket nga ubingen, aya!” Nagellek.

Papispisanka kamman! Ngem kiniddayak ken kinerman ni Anselmo Cristobal Cruz ta patuloyennan ti agipalawag.

Kapadasak a kas mangngalap. Limakami. Idi nagrubuatkami nalawag pay met ti tangatang. Ngem iti pumarbangon kellaat lattan nagsipnget ti tangatang. Simmangbay ti napigsa nga angin, timmaud dagiti dadakkel a dalluyon, nakadawdawel a permi ti baybay.” Immanges pay iti nauneg ni Anselmo Cristobal Cruz, “Dinupraknakami ti kasla bantay a dalluyon ket nalasanglasang ti bilogmi. Maysamaysa isalakanna bagina. Siak, nakagammatak ti maysa nga istayropom a nagikargaanmi kadagiti nakalapanmi. Isu ti nagpatawak.”

Pinerrengko ni Andres ta nagnganga ketdin iti pannakapaliiwna a maratubbogen iti lua dagiti mata ni Anselmo Cristobal Cruz. Mairayo ngata ta uray isu ket naulimek a dumdumngeg.

“Dimteng ti agsapa, nadawel latta ti baybay. Sinawarko dagiti kakaduak babaen iti panagtantannawagko ngem napaayak. Segun ti paliiwko iti naabbongan iti ulep nga init maiyan-anudak nga agpaamianan. Nakapigpigsa daytoy nga agus. Nagkarkararagak lattan a maispalak koma ta kaasi dagiti pito nga annakmi ken Loida no adda dakes a mapasamakko. Agsangsangitak nga agkarkarag ngem agtultuloy met latta nga agkatangkatangak iti taaw.”

Ginammatan ni Anselmo Cristobal Cruz ti sangabote-plastik a danum ket intangadna. Nagmaga ngata ti karabukobna. A kas met kaniak, a.

“Naglabas ti aldaw, saan laeng a kimmapsutak no di ket kimmapsut ti pakinakemko ket inkeddengko a daytoyen ti kanibusanak. Nalaus unay iti panaganug-ogko iti pannakalagipko kenni nadungngo nga asawak, ni Loida ken dagiti annakmi. Anianto pay ngata ti biagda no awanak nga amada? Lumabanak! Nasken nga agbiagak! Laban latta! Ngem ti diktar ti panunot saan a talagan a kabaelan ti bagi iti kinakapsutko. Ket impinalen ti mugingko: no iti baybay a nagbibiagak manipud iti kinaubingko, iti baybay met laeng a maitanemak!”

“Kasla Muro-Ami a pelikula ni Cesar Montano!” inyagaw ni Andres ti pannakibiangna.

Sinalbag nga Andres daytoyen! Isturboenna met ti imahinasion.

“Inibbatakon ti kapetko, ti maudi a balikasko: ‘Apo Dios a Manangngaasi, ipulangkon ti impabulodyo nga angesko. Makaammokay’ la koman iti asawak ken dagiti annakko.’ In-inutak a naarinebneb. Inrikepko lattan dagiti matak. Maitanemakon iti lansad ti taaw. Agpukaw metten ti panagriknak. Ngem sakbay a maawananak iti puot nariknak a kasla adda mangipatpatapaw kaniak, adda iti bukotko. Nailung-awak. Uray no agkukuridemdemen dagiti matak naimulagatko pay laeng ket nataldiapak, naaprosak ti maysa a dakkel a pawikan a siraragsak a mangilanglangoy kaniak! Naganug-ogak iti ragsakko iti yamanko iti pawikan, kangrunaanna iti Mannakabalin a Dios. Kalpasanna, napukawen ti puotko.”

Tinalliawko ni Andres ta ipapanko lattan nga agtimek manen ngem agtiltilmon iti katayna ta nagmaga ngata ti karabukobna ket di makatimek. Anian …!

“Napuotak laeng ti bagik a nakailad iti kadaratan nga ar-aribungbongan dagiti tattao iti maysa a barangay iti Ilocos Norte. Insalakannak ti pawikan. Ket inkarik met iti bagik nga agtarakenak iti kalding nga isukatko iti tunggal pawikan a matiliw. Dayta ti inar-aramidko sipud idi agingga ita ken iti masungad nga aldaw. Aramidento met dagiti annakko ken appokok tapno mataginayon ti kaputotan dagiti pawikan!”

“Kasla pelikula, yos!” inyagaw ni Andres, “Suratem nga istoria!” inkulditna pay iti buksitko.

“Ania koma ti paulona, nay?” sinakayak lattan ti nawerret a kapanunotanna.

“Immong Pawikan: Bannuar ti Kabaybayan!” insungbatna. Ket nagkakatawakami. ●