Ti Piesta ti Arbis-bisibis

Sarita ni Ma. Theresa B. Santos

(Maikatlo a paset)

 

“NAGADU METTEN a libro dayta basbasaem, Rino, asawak? Itay pay la nalpasta a nangan iti pangaldaw a rinugiam ti nagbasabasa, ita, alas-otson iti rabii ngem agbasbasaka pay laeng.”

“Kasapulan, Zenaida, baket…”

“Ania aya dayta a pakariribukam?”

“Ti parikut dagiti taga Brgy. Pinagkawayan. Naisabali ngamin daytoy…”

“Dagiti sangailim itay bigat?”

“Wen. Tulongants ida, kaasida met piman…”

“Adda nakitamon a solusion kadagita libro?”

“Awan pay. Ngem, kuna met daytoy nangisit a libro maipapan dagiti di katatawan, nga adda kano September Mist Feast a kaay-ayo unay dagiti Megy.”

“September Mist Feast? Ania dayta?”

“Intekskon dagiti gagayyem iti Katagalogan, ket sangsangkamaysa met ti sungbatda a nagkunaanda a dayta kano ti aw-awaganda iti mahiwagang Kapistahan ng Abu-abo.”

“Kapistahan ng Abu-abo? Ania dayta?”

“Saanda met a mailawlawag.”

“Agpiesta met gayam dagiti ansisit…? Kasano ti panagpiestada?”

“Diak ammo. Di met nailawlawag ditoy a libro.”

“Ania metten dayta a researcher wenno nangsurat kadayta a libro, dina man la inlawlawag met.”

“Kastoy ngamin dagiti mistikal a banag, baket, ibagada laeng ngem saanda nga ilawlawag.”

“Apay met a saanda nga ilawlawag, ania ti gapuna?”

“Mabalin nga agduadua ti researcher nga amangan no maaramat dagiti palimed dagiti di katatawan iti eksploytesion. Kaasi met dagiti di katatawan no mapasamak dayta. Kumaykayakayda la ngaruden kadagiti tao. Umadayoda iti lugar a kanayon a papanan dagiti tao.”

“Mabalin nga adda inaramid dagiti taga-Pinagkawayan a saan a nagustuan dagiti Megy. Amangan no dinadaelda metten ti natural habitat dagiti Megy. Mabalin met nga eksploytesion…”

“Eksploytesion…? Eksploytesion dagiti rabong? Dagiti kawayan…?”

“Wen, kasta ngarud. Ngem, sakbay nga umatiddog pay ti saritaanta, tumakderka man pay, ta manganta pay iti pangrabii. Nalamiisen dagiti ginaok a taraon!”

Nagtultuloy ti panagreserts ni Rino. Nagdamdamag payen kadagiti kakaduana iti gungloda a Psychic Society of the Philippines.

Kalpasan ti dua nga aldaw, nasangaili ni Kapitan Constante ti mistiko a nangidatagan daytoy iti posible a solusion ti parikutda.

“Ania ti kunam, apo Rino, agaramidkami iti barangay ordinance a mangiparit iti panagala iti rabong apaman a dumatag ti bulan ti Setiembre?”

“Nairut a pammilin, kapitan. No nasken a maidatagan iti nadagsen a pannusa dagiti matiliwan nga aglabsing, aramidenyo tapno maiyimplimentar a nalaing ti ordinansa.”

Saan a nakatimek ni kapitan. Adda mulmulmolan ti nalapad a mugingna.

“Apaman koma a dumatag ti Setiembre, awanen ti agala iti rabong. Ta no saan a masurot dayta, agtultuloy latta nga agdangran dagiti Megy.”

“Agkedked la ketdi dagiti agrabrabong, apo Rino…”

“Pakaragsakan met dayta dagiti aglaglaga iti bigao ken labba…”

“Mangangayak ngarud iti special barangay assembly a pangtrataran dayta a banag, apo Rino. Ta narigat met iti agaramid iti ordinansa no awan ti pannakibiang dagiti bumarangay. Masapul nga adda latta diskusion a mapasamak sakbay a maratipikaran ti maysa a barangay ordinance.”

“Umayakto ngarud, ta siak a mismo ti mangilawlawag kadakuada, kapitan. Iteksnakto lattan no kaano a maangay ti barangay assembly.”

Naangay ngarud ti special barangay assembly ti Brgy. Pinagkawayan. Dimmar-ay met dagiti agrabrabong ta depensaanda ti pagbiaganda. Ngem pirmi nga ad-adu nga amang dagiti agdepdependar iti industria ti kawayan, ket adda pay dagiti placards ken streamers a mangkonkondena iti nalabes a panagala iti rabong. Kasla maysa a rali ti inaramidda, ket ukkonda pay dagiti ubbing nga annakda.

Pinagsarita ngarud ni kapitan ni Rino mistiko kalpasan a naidatag ti agsumbangir a panirigan dagiti agrabrabong ken dagiti agdependar iti industria iti kawayan.

“Megy gnome iti pangawag kadagiti agdangdangran. Dagiti gnome ket ansisit, kunatayo nga Ilokano. Dagiti Megy ket ansisit nga agnanaed kadagiti kinawayanan.  Iti bulan ti Setiembre a mapasamak ti naisangsangayan a piesta dagiti Megy; iti English, awaganda daytoy a parambak iti September Mist Feast. Kadagiti Tagalog, Kapistahan ng Abu-abo ti pangawagda met. Kadatayo nga Ilokano, isu daytoy ti aw-awagan dagiti babbaket ken lallakay idi un-unana a panawen a Piesta ti Arbis-bisibis.”

Nagulimek dagiti bumaranggay. Idinto nga adda met sumagmamano a nataenganen a kimmuldit iti kaabayna ket inyarasaasna dagiti sarsarita a nakaagsawanna kadayta—kadagiti nabaknang nga oral literature dagiti Ilokano.

Intuloy ni Rino ti nagsao kalpasan nga inwarasna ti panagkitana kadagiti bumarangay: “Adda naisangsangayan a ritual dagiti Megy, a no dumteng iti bulan ti Setiembre, panawen met nga inda “panagaasawa” wenno mating season, agsalada nga umuna iti ngatuen dagiti rabong, agalis-alisda kabayatan nga agar-arbis ken agin-init. Iti lubongda, mapasamak ti naisangsangayan a kinadatdatlag no agar-arbis ken agin-init, nga isu dayta ti kinaawan aggaraw, isuda laeng nga agsalsala ti aggargaraw. Iti mystical a termino, awaganda daytoy pagteng iti state of suspended animation. Mapasamak laeng ti ritual dagiti Megy kabayatan nga agar-abis-agin-init. Ket no saan a mapasamak nga agarbis-agin-init iti dayta bulan ti Setiembre, awan ti ritual a mapasamak, awan ti mating season a kunada wenno panagiinnasawa. Urayendanto manen inton sumaruno a Setiembre nga agar-arbis ken agin-init. Kastoy ti life cycle dagiti Megy.”

(Adda tuloyna)