Piman, Pilipins!

NAPATEG la unay ti botostayo, ‘mare. Nabayagen nga ammotayo dayta. Uray maymaysa a makuna, nabileg daytoy a mangbalbaliw iti taray ti pagilian. Kabaelanna a tippuogen dagiti didiosen no adda panagkaykaysa.

Isu ngarud nga uray kasano ti rigat ti panagbiag, ‘mare, ikarkarigatan latta nga annongen ti akem a kas umili. Mapan latta agpili iti kayat a mangidaulo a patien nga isu ti mangisekkad iti panagbiag.

Ngem anian daytoy a mapaspasamak kadatayo! Agulimekak la koma, ‘mare, ngem di kabaelan ti riknak. Ti konsensiak!

Ania ti riririek? Wenno pagsaksakitan ti nakemko?

Diak la ammo no ammotay’ pay ti pateg ti botostayo, ‘mare. Iti makitkitak tunggal basingkawel, saanakon a naragsak.  Kanigid-kanawan ti panaggatang iti botos dagita a kandidato. Datayo met nga umili, ala, sige, ilakotay’ ti botostayo. Isaldatay’ ti dayawtayo! Kasla saanen a pampanunoten ti masakbayan ti lugar!

Wen, addaak ditan a gapu iti kinarigat ti panagbiag isu nga alaen latta ti mayawat a katukad ti nagpateg a botos. Ngem kasano a makaalut-ottayo iti dayta a kinarigat ti panagbiag no kanayontay’ met nga imaro ti sibubukel a masakbayan? Kasano a mapungtil ti dakes nga aramid dagita a kandidato no sentimo la ti katukad ti dayawtayo?

Sentimo iti inaldaw?

Kuentaam dayta naawatmo a lima gasut a pisos. Uray pay sangaribu! Mano ti katukad ti dayawmo iti uneg ti tallo a tawen? Sentimo, di kadi?

Uray pay kunam a rinibu ti inawatmo. Pagarigan, ibagata a lima ribu ti maysa iti pamiliayo. Limakayo amin. Nalawag a 25 a ribu a pisos daytan. Ngem umanay ngatan a katukad ti sabali manen a tallo tawen a panagrigat ti ili, ti pagilian, ti tunggal umili a pakairanam met laeng?

Saan, saanto a pulos, ‘mare, nga agtalna ti riknak kadagitoy a kinarugit ti politika iti pagiliantayo. Sangagasut tunggal botos? Dua, tallo, lima gasut? Sangaribu? Planggana? Pamerienda? Kuliglig?

Tsk! Tsk! ‘Yan ti dignidadtayo no kasta, ‘mare?

Pampanunotentay’ pay ngata, ‘mare, ti turongen ti ilitayo? Dagiti annaktayo? Ti bagbagitayo? Agdadata nga ammotayo no kasano karuker ti agdama a lider iti lugartayo. Matawtawtaw ti kaaduan a pondo ti lugar ngem no apay nga itandudotayo latta iti panawen a datayo ti kabilgan.

Adda ditan nga ammotayo ti negosioda a sugal ken maiparit nga agas. Adu payen ti nairubo nga annak ken kabagiantayo gapu iti dayta nga aramidda. Ngem no apay nga isuda latta dagiti ik-ikkantay iti pateg no panagpipili.

Idi nagmauyong, idi nakaaramid iti dakes ti kabagiantayo gapu iti droga, kasta unay ti panangilunodtayo, ‘mare, kadagiti am-ammotayo a lider nga adda iti likudan daytoy a negosio. Kasla kayattayo pay a seppegen dagita nga agila, dagita a buaya idinto a maibilangtayo laeng a piek kadakuada. Ngem malipatan amin dagitoy no immisemen dagiti papel de banko!

Kayatko ti umkis, ‘mare! Kayatko a pagsawan dagiti a kailianta. Ngem asinoak koma kadakuada? Pagkakatawaandakto laeng. Mapakannakami? amangan no kunaenda pay.

Nalawag a saantayo payen nga arisiten no asino dayta agpapaidasig, ‘mare. Kasla ditayo ammon no ania ti mapaspasamak iti pagilian.

Kas kalawag ti init iti agmatuon a nakasuanen dagita a paidasig gapu iti korupsion. Riwriw a kuarta ti kinabukabda iti pagbagasan ti pagilian. Naibaludda payen. Ngem adda latta rupada, nakapuspuskol a talaga, a nagpapili.

Iti kinatanga dagiti kailianta, ta diak patien, ‘mare, a maysaka kadakuada, pinilida latta dagitoy; ket, ney, nangabak pay ‘ta maysa.

Nagsalasala laeng iti ads-na, awan man laeng ti naibagana a platapormana, nalipatanen ti inaramidna iti pagilian? Ania a klase ti panunot nga adda ita iti kayumanggi a pagilian?

Uray naabak ‘ta dadduma, riniwriw latta ti namati kadakuada. Nganganida pay la nangabak. Nangatoda latta iti resulta ti basingkawel!

Riri a riri dagiti kailiantayo, ‘mare, gapu kano iti dimmakkel a buis dagiti magatgatang a nangitayok met ti presio. Kasta met iti kinarigat kano ti agtalon ta nagngina dagiti makunkuna nga inputs iti panagtalon. Ti rigatna, naglaka ti presio ti irik. Nga ad-adda itan a lumaka gapu iti dayta linteg a mangipalubos ti panagangkat ti gobiern iti ad-du a bagas iti ruar ti pagilian tapno masupusopan kano ti panagkurkurangtayo iti suplay.

Naimbag iti umuna a panangimutektek. Bumaba iti presio ti bagas, kas kunada, ‘mare. Ngem kasanon dagiti mannalon? Kasanon dagiti kakabsat a pagtataudan ti taraontayo?

Isu a naawatak la unay ti sentimiento idi dagiti kailianta, ‘mare, gapu kadagita dua a kaippasa a linteg.

Ngem ita ta naikkantay’ iti bileg a makabales koma met kadagitoy a lider, awan met ti napasamak, ‘mare! Isuda pay ket ti timmayaktak iti kalleppas a panagbibilang. Nangabakda manen!

Ti ketdi lakatayo a makaliplipat!

Wenno mangipakita laeng daytoy a no asino dagiti mabigbig ti naganna, dagiti sikat a kunatayo, isuda lattan ti malagip a gusugosan ti naganna iti balota? Saanen a napateg no ania ti maaramidan wenno naaramidna dayta a kandidato?

Wenno ladawan daytoy ti saantayo nga ammo ti mapaspasamak iti pagilian?

Ngem ania ngarud pay, adda ditan a proklamadon dagiti nangabak. Anusantayo, ‘mare, karamanta latta, ti rigat. Ti rinuruker nga aramid dagiti kaaduan a napili. Pamakpakawananda ta ‘kaaduan’, kunak.

Saanak a mabuteng nga agsao ti kastoy ta saan nga indanon ‘tay coordinator iti lugarmi ‘tay inted ti amona a para kaniak. Di kad’ saanda a maibaga a nagatangdakon?

Agyaman ket dayta a coordinator ta nganngani laeng natnag ti amona. No natnag laeng, ayna, pangal-alaanna ngatan iti rason, ‘mare, no apay a naabak iti lugarmi ‘ta amona? Baka ipalnaawda a dina oras, a!

Ita, iti pagpandayan ti linteg, kadagiti senator-tayo, iti 24 a bilangda, mano laengen ti oposision kadakuada? Awan pay lima, agraman bise presidente, saan?

Iti dayta a bilang, naglakan nga ipatungpal ti Pangulo ti panggepna. Nga ania?

Nalipatam man ngatan, ‘mare. Pederalismo ti kayatna a porma ti gobierno. Adda pay tallo a tawen a nabati iti panagtakemna. No awanen ti sagursor iti dalanna, nagannayasen ti panagturongtayo iti dayta a ganggannaet a porma ti gobierno. Yannanto pay ngata ti kalintegantayo nga agpili iti mangidaulo kadatayo?

Itoy masungad nga aldaw, tumanang-abto man ngatan ‘tay mangikankanta iti pe-pe-dede-ralismo! Nagsayaat a… Lapdam ti riknak, ‘mare.

Ngem mautobto ketdi dagita a naglako ti botosna a dakkel gayam ti pukawda no pederalismonton ti gobiernotayo. Awanton ti pagilakuanda! Awanton ti kumitaan dagiti coordinator. Di kadi, ‘mare?

Ikararaganta laengen, ‘mare, ti pagiliantayo. Kangrunaan dagita kappili a mangidaulo kadatayo. Seknan koma met laeng ida ti konsensia. Ti kinanakem. Ti napudno a nakem!

Ket maannongda ti akemda!

Saan a dayta mangpasubli laeng kadagiti nabusbosda iti narugit a politika. Ngem no kastanto man ti mapasamak, awan, ‘mare, ti kalintegan dagiti agsaosao aglalo no inlakoda met laeng ti dayawda.

Piman, Pilipins! kunatayto laengen. Ania ngarud, adu met latta dagiti ang-ang a botante, ‘mare! Pinaang-ang ida dagiti nasikkil a papel de banko!

Piman, Pilipins!  yisem-isemto lattan, a, ti rigat.