Pinoy: adipen (manen!) iti bukodna nga ili (Umuna a paset)

MAKAALARMA ti nakadardaras la unay a panagadu ti bilang dagiti maisaklang a kaso maikontra kadagiti South Koreans iti National Labor Relations Commission. Ad-adu pay nga amang ti kasoda ngem kadagiti lokal nga agpatpatrabaho.

Ti rigatna, kaadduan a biktima dagitoy a ganggannaet dagiti professionals a kas dagiti tutors, IT specialist, HRM graduates. Saan pay  a naibilang ditoy dagiti kaso dagiti naabuso iti kalinteganna nga adda iti domestic jobs kas dagiti babaonen, para luto, agtagibalay, para aw-awir, agtagilako ken dadduma pay.

Kaaduan kadagitoy a kakailiantayo ti saanen a nagkamang iti NLRC, saan laeng a gapu iti kinakurang ti ammoda maipapan kadagiti labor laws, no di gapu iti kinaawan ti turedda a sumango kadagiti kakastoy a situasion iti biagda malaksid ti kinaawan ti busbosenda ken iti agpang ti kapanunotanda a didanto met laeng maikaskaso agsipud ta babassitda laeng nga umili.

Saan ngamin a maikkat kadagiti babassit nga umili ti kinapateg ti panawen ken ti sangkabassit a kuartada (no adda), isu nga ikidemda laengen ti pannakatagaboda ken pannakaabuso ti kalinteganda a kas mangmangged. Wenno kas iti gagangay a sawen, “ti Dios laengen ti makaammo kadakuada”, didan busbosen pay ti iggemda a kuarta gapu ta saanda a namnamaen nga agbunga ti ilabanda.  Kadagitoy a kakailian, napatpateg nga amang no ania ti adda iti dakulap ta addan dayta ket saan a nasken a mapukaw pay. Itoy a panirigan, ad-adda pay a naabuso ti kalinteganda.

Anansata, nupay adda dagiti kailiantayo a nagtured a mangilaban iti kalinteganda, ad-adu ti bilang dagiti saan a makaitured. Itoy a punto, ad-adda pay a ginundawayan ken nagabuso dagiti ganggannaet. Lalo la ket ngarud nga imbabada ti saan a nainpropesionalan a pasueldo kadagiti obreroda.

Iti panunot dagitoy a ganggannaet, kabaelanda a gemgeman ni Pinoy iti mismo nga ilina. Kabaelanda a tagabuen ni Pinoy iti mismo a nakaiyanakanna a daga.

Ti nakas-ang, atiw payen ti maysa a security guard nga agsusueldo iti minimum wage dagitoy a professional a kakailian. Napipia pay dagiti aglaklako iti taho, puto ken banana cue ta mabalin a dakdakkel pay ti masapulanda ngem dagitoy a biktima dagiti ganggannaet.

Ti kinaadu dagiti awanan iti trabaho ti gapuna a mapasamak ti panangpetpet dagiti kailian iti tadem ti kutsilio a gagangay a pakasugatanda ken pagsayasayan iti dara.

Piman a Pinoy. Adipen iti bukodna nga ili.

Ngem apay a saan nga agtignay dagiti agrebbeng kadaytoy a problema dagiti kailiantayo? Apay nga itulok lattan dagitoy nga agrebbeng nga ikuspil dagiti ganggannaet dagiti Pinoy iti mismo nga ilina? Apay a di agtignay dagiti makunkuna nga agserserbi kadagiti umili? Apay a di agtignay dagiti mangririenda iti turay ti ili?

Saan laeng a di nainkalintegan  no di  maibilangen a saanen a makatao ti panagpatrabaho dagitoy a ganggannaet iti pagilian .

 Pagarigan daytoy. Suelduan laeng dagitoy a South Koreans ti maysa a mannursuro iti P25.00 iti maysa nga oras wenno dua gasut a pisos iti walo nga oras nga inkeddeng ti linteg nga oras ti panagtrabaho. Nababbaba nga amang daytoy ngem iti naikeddeng a minimum a sueldo a nasurok a dua gasut a pisos.

Kasta man met laeng ti isueldoda kadagiti IT specialist nga agtrabaho kadagiti call centers ken computer shops, ken kadagiti HRM graduates nga agtrabaho kadagiti restaurants ken bars. Sabali pay kadagiti obrero kadagiti spa, saloon ken beauty parlors.

Per ora a trabaho. Kontrata iti dua a tawen ti trabaho. Sa manen mai-renew kalpasan nga agpaso ti kontrata. Ngem ti rigatna, adu dagiti obrero nga umabuten iti makatawen wenno dua a tawen ti inda panagtrabaho, kastoy pay laeng ti sasaadenda: nababbaba a sueldo ngem iti minimum wage ken kinaawan iti benepisio.

Adu a kailian dagiti dimlaw, ngem adu latta met ti kimmagat gapu iti kinaawan iti mastrekan a trabaho.

 Maibilang a panaglabsing iti labor laws ti contractual basis a panagpatrabaho. Ngem isu met ti mapaspasamak.

Piman a Pinoy. No mapan mangged iti sabali a nasion, nasken nga agpatagabo pay. Sagrapenna amin a pannaakaabuso, pisikal,  mental ken homesickness. Ngem uray gayam iti bukodna a nasion isu latta met nga isu a matagabo ken maabuso kadagiti ganggannaet.

No maaramid dagitoy a ganggannaet ti panagabuso kadagiti obrero ditoy pagilian, anianto la ketdi ngatan iti bukodda a nasion?

Piman a Pinoy!

Nakadidillaw ti makunkuna a Korean wave. Nagbatay laeng ti yaaduda iti rason a panagiskuelada ditoy pagilian. Ngem  maysa laeng a nga allilaw daytoy a rason  ta permanenten ti panagnaedda iti pagilian.

Iti  Siudad ti Baguio, nagadun dagiti Koreano nga adda negosiona. Kasta met ti mapaliiw kadagiti dadduma pay a key cities iti pagilian. Nagduduma ti negosioda.

Adun dagiti nakagatang kadagiti balbalay ken loteda. Dagiti dadduma, nagaramatda pay iti dummy tapno maliklikanda ti saritaan a legal maipapan iti panagtagikuada iti sanikua.

Iti NLRC Baguio, duapulo ket dua ti kinednganda a kaso kontra dagiti South Koreans iti 2006. Adu pay dagiti nakapending. Ngem ti nakaladladingit, timmakiasen iti siudad dagiti naidarum.

Nakagteng ti makaalarma a situasion iti Konseho ti Siudad ti Baguio ket inwayatda ti nainget unay a panagadal ken panagsukisok itoy a banag. Ngem agsipud ta ganggannaet dagitoy a maseknan, ad-adda ngarud a sakupen ti foreign service ken immigration laws ken dagiti polisia ken paglintegan dagitoy a ganggannaet. Isu nga awan iti naaramidan ti siudad.

Ti rigatna, nakaluklukay la unay dagiti paglintegan iti foreign service. Sa dina maprotektaran dagiti umilina. No dina masalakniban dagiti obrero iti bukodna nga ili, anianto la ketdin kadagiti adda iti sabali a nasion?

        (Adda tuloyna)