Footer

PITIK: Ania ti Klasem a Gayyem?

ADU ti kaipapanan ti gayyem. Segun iti Webster Dictionary, maysa a mapagtalkan ken nasinged a kadua ti gayyem. Daytay madadaan a sumaranay no maipasungalngal ti kaduana iti parikut a dina pampanunoten ti maisupapak kenkuana a pagimbagan. Daytay adda latta iti sibay ti kaduana iti baet dagiti pagkapsutan daytoy ken madadaan a mangpunno kadagiti pagkuranganna. Maibilang met a gayyem daytay awan panagkitakitna a mangirupir iti kaduana no adda pakababalawanna iti sabali ken sisasagana nga agsakripisio para iti pagsayaatan daytoy.

Kuna ni Plutarch: “Paadduen ti panaggayyem ti ragsak, bingayenna ti liday.”

Saan kadi a naragragsak ti maysa a pasken wenno parambak no agtitipon wenno agsasarak dagiti aggagayyem kalpasan ti nabayag a dida panagkikita, aglalo no sentro ti topiko ti napalabas, ket dida malapdan ti manglagip iti tiempo ti kinaagtutuboda, dagiti babbai a nakatinnagan ti riknada, dagiti arapaapda iti masakbayan?

Wenno saan kadi a mapalag-anan ti riknam iti tiempo a kaaddam iti nagsapalan ti dalan a dika makaikeddeng no ania a direksion ti turongem ngem immay daytoy a gayyem a nangted iti pangngibin kenka a nagtungpal iti pannakasurotmo iti umno a dalan nga agturong iti kaikariam? Wenno iti tiempo a mariknam ti kaawan gawaymo ken nabatbati pay a pigsam a tumakder kalpasan dagiti didigra ken allawig ti biag, ngem adda daytoy a gayyemmo nga immasideg iti sibaymo, nangted iti pammatibker tapno iyaddangmo dagiti sakam ket makaalut-otka iti nakaidalebam?

Kuna ti maysa a masirib a saan a magatadan ti linaklaksa a pirak ti panaggayyem a nasinggalut iti panagtalek, panagsisinnaranay, panagtitinnulong ken nainkabsatan a relasion.

Kastay ibanbando ti maysa a nalatak nga inumen: May pinagsamahan! Saan kadi a kasta ti aggayyem? Adda nagkaduaanda: iti nam-ay ken rigat, iti balligi ken pannakapaay, iti ragsak ken liday, nagsinnaranayda, nagtinnulongda, tunggal maysa madadaan a mangited iti amin a kabaelan ken pigsana para iti gayyemna.

Iti met panangtimbang ni Theophrastus iti maysa a gayyem, kinunana: “Ti pudno a gayyem, sa la sumarungkar iti gayyemna no maawis iti panawen a nadur-as ti panagbiag daytoy; ngem iti panawen nga agsagsagaba daytoy iti didigra, dagdagusenna ti bumisita uray awan ti awis kenkuana.

Nakakalkaldaang ngarud a panunoten a kadagitoy a panawen, mapukpukawen ti pudpudno a kaipapanan ti gayyem. Ad-adun dagiti gagayyem, no makuna a gayyem ida, ti mapagduaduaan, addaan nauneg a motibo no apay nga umas-assibayda iti denna ti sabali; adda pay daytay sakbay a makigayyem, kitaenna no ania ti maisupapak kenkuana iti kaaddana iti ikub daytoy.

Kuna ni M.Tupper: “Ti kadaksan a kabusor isu dagiti gagayyem nga awan ti makitada kadatayo a pagimbagan.”

Adu ti kakasta a tattao. No awan ti makitada kenka a pagsayaatan, wenno natinnagka iti poder ti turay wenno tay kunada nga addaka iti kababaan a pangal iti tukad ti biag, nakaad-adayoda. Kayarigam ti addaan iti makaakar a sakit a lisian ken liklikanda.

Iti sabali a bangir, no makitada nga adu dagiti parabur a maited wenno maiburaymo, kayarigam ti asukar a bunarenda.

Padasem ti agpaliiw ket adu ti makitam kadagiti ibilbilangmo a gagayyem nga agtinnag iti daytoy a kategoria.

Kas iti pammaliiwtayo iti maysa a nagbalin a pangulo ti pagilian, ni nag-Presidente Ferdinand E. Marcos.

Idi kabilbilegan ti turay ni Marcos, naggaarimutong iti aglawlawna dagiti “gagayyemna”. Maysa la nga awisna, agtataray, agsisinnikil dagitoy nga umasideg kenkuana. No palausen ti manarita, kasla didiosen iti Olympus ni Marcos a dandanida la agepen ti dapanna. Awan met mangegmo a balikas nga aggaon iti bibigda no di pasig nga “hosana” ken pammadayaw a kaadduanna ti pasablog ken patiray-ok tapno laeng magun-odda ti panagtalek ni Marcos.

Kas subad dagitoy a panagkurno ken panagtamedda, naparaburanda kadagiti bendision manipud ken ni Marcos a nangital-o kadakuada iti koridor ti turay ken nalablabon a panagbiag.

Kastay kunada, adu dagiti “gagayyem” a simmalinong ken ni Marcos agsipud ta kayariganna ti kayo a narnuoyan iti bunga.

(Adda tuloyna)