PITIK: Cityhood laws, balido ken konstitusional: Korte Suprema (Umuna a paset)

Idi Disembre 23, 2009, dua nga aldaw sakbay ti Paskua, impaulog ti Korte Suprema ti pangngeddengna a balido ken konstitusional dagiti cityhood laws nga impasa ti 11th Congress.

Babaen ti butos a 6-4, inayonan ti Korte Suprema a nagtugaw kas en banc ti mosion ti rekonsiderasion nga impila dagiti sumagmamano a munisipalidad a mangideklara a balido ken konstitusional dagiti 16 a linteg nga addaan amin iti probiso a mangilaksid kadagiti 16 a munisipalidad iti P100 million requirement para iti panagbalinda a linteg.

Iti daytoy a desisionna, makuna a binaliktad ti Korte Suprema ti immun-una a desisionna.

Nakiro? Tapno nalawlawag, taliawentayo ti napalabas.

Bayat ti 11th Congress, impasa daytoy ti 33 a gakat a mangkonbert iti 33 nga ili nga agbalin a siudad ngem saanna nga inaktuaran dagiti gakat a mamagbalin a siudad dagiti sabali pay a 24 a munisipalidad.

Idi 12th Congress, impasa ti Kongreso ti RA 9009 a nangamendar iti Section 450 ti Local Government Code ket naipangato ti annual income requirement dagiti munisipalidad nga agbalin a siudad iti P100 milion manipud iti P20 milion.

Kas panangikalintegan ti maysa nga agilinlinteg, ingngatoda ti annual income requirement tapno malapdan ti yaadu a kasla uong dagiti munisipalidad nga agngayangay a para siudad tapno laeng makailgatda iti dakdakkel nga internal revenue allotment iti baet a saanda met a kabaelan ti tumakder a siudad a bukodda.

Ngem daytoy ti yan ti imas (ken paitna): inadaptar ti Kamara ken ti Senado ti Joint Resolution 29 a mangilaksid dagiti 24 a munisipalidad a saan a naaprobaran ti cityhood billsda idi 11th Congress iti nasao a P100 milion a requirement.

Imballakad pay ni Sen. Aquilino Pimentel kadagiti 24 a munisipalidad ti panangipilada iti cityhood bills a mangsappuyot iti panagbalinda a siudad babaen dagiti mangibagi kadakuada iti Kongreso. Ngem 16 laeng kadagitoy ti nagipila iti bukodda a cityhood bills a mang-exempt kadakuada iti P100 milion annual income requirement. Karaman ditoy ti Baybay (Leyte), Bogo (Cebu), Catbalogan (Samar), Tandag (Surigao del Sur), Borongan (Eastern Samar), Tayabas (Quezon province), Lamitan (Basilan), Tabuk (Kalinga), Bayugan (Agusan del Sur), Batac (Ilocos Norte), Mati (Davao Oriental), Guihulngan (Negros Oriental), Cabadbaran (Agusan del Norte), Carcar (Cebu), El Salvador (Misamis Oriental), ken Naga (Cebu).

Naaprobaran a linteg dagiti 16 a cityhood laws ket babaen ti maysa a plebisito, nagbalin dagitoy a munisipalidad a siudad.

Ngem nangipila ti League of Cities of the Philippines iti petision a nangkiddawanna a maideklara a saan a konstitusional dagiti cityhood laws agsipud ta “ti wholesale a konbersion dagiti munisipalidad iti kinasiudad” ket nakaro a pabassitenna ti bingay dagiti siudad iti Internal Revenue Allotment (IRA) gapu ta ad-adun dagiti siudad a makibingay iti IRA kas intuding ti Local Government Code iti babaen ti Section 285.

Idi Nobiembre 18, 2008, pinaboran ti Korte Suprema ti petision ti LCP a maideklara nga unconstitutional dagiti cityhood laws nga impasa ti 11th Congress.

Iti panangisurat ni Associate Justice Antonio Carpio, imbatadna nga intuding ti Section 10, Article X iti Kongreso a mangipaulog kadagiti criteria para iti pannakabuangay ti maysa a siudad iti Local Government Code a saan ketdi iti aniaman a a sabali a linteg, kas iti cityhood laws.

“Nalawag ti Konstitusion. Iti pannakabuangay ti local government units, masapul a masurot ti criteria kas intuding ti Local Government Code a saan ketdi iti aniaman a sabali a linteg,” insurat ni Carpio.

(Adda tuloyna)