PITIK: Climate Change: pakaungawan ti lubong? (Tuloyna)

Umas-asideg ti patangan iti climate change a maangay iti Copenhagen inton Disiembre daytoy a tawen ngem saan nga agtutunos dagiti naduma-duma a pagilian mainaig iti isyo ti pannakaipabassit ti maipugso a carbon ken dagiti paggastuan mainaig iti panangrisut iti panagbalbaliw ti klima iti lubong.

Madakamat ditoy a naangay idi Disiembre 1997 iti Kyoto, Japan ti maysa a panagtataripnong dagiti nadumaduma a pagilian iti lubong a kangrunaan a panggepna ti pannakagun-od ti maysa a katulagan mainaig iti pannakapabassit ti maipugpugso a greenhouse gases iti atmospera.

Ditoy a naputar ti Kyoto Protocol para iti United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) a kangrunaan a panggepna ti pannakirupak iti panagbara ti lubong.

Iti babaen daytoy a protocol, naidagadag kadagiti amin nga industrialisado a pagilian ti panangitedda iti commitmentda a mang-pabassit iti emissions dagiti greenhouse gases iti hurisdiksionda iti 5 a porsiento a nababbaba ngem iti level idi 1990 nga agpaut manipud iti 2008 agingga iti 2012. Tallo a greenhouse gases ti naiyunay-unay a maipabassit iti daytoy a tiempo: ti carbon dioxide, methane, nitrous oxide ken sulphur hexaflouride.

Tallupulo ket pito nga industrialisado a pagilian ti inisial a nangikomitar iti panangipabassitda kadagiti greenhouse gases a maparparnuayda.

Kas sinaguday pay ti Kyoto Protocol, mainayon a maipabassit ti emission dagiti dadduma a kemikal a pakaibilangan ti hydrofluorocarbons, perfluorocarbons, ken sulfur hexa fluoride kadagiti sumaganad a tawtawen .

Dagiti sumaganad dagiti estratehia a kasapulan nga ipakat dagiti industrialisado a pagilian tapno magun-odda dagiti puntiria a pannakaipabassit ti maipugso a greenhouse gases iti bukodda a paraangan:

Mapakatan iti restriksion dagiti kadakkelan a mangparparugit iti tangatangda; pannakamanehar ti transportasion tapno mapabuntog wenno maipabassit dagiti maipugso a carbon manipud kadagiti luglugan; ken ad-adda a pannakaaramat ti solar power, wind power ken biodiesel, saan ketdi iti fossil fuels a pagtaudan dagiti pollutants mangparparugit iti atmospera.

Ngem ti mapaliiw a dakkel a nagkamtudan ti Kyoto Protocool ti panangitudingna kadagiti puntiria a gun-oden dagiti industrialisado a pagilian a panangpabassitda iti greenhouse emissions iti lugarda ngem saan a nairaman dagiti dumurdur-as a pagilian.

Iti kaudian a data, addan 187 a pagilian a nagpirma ken nangratipikar iti Kyoto Protocol. Ngem nupay nagpirma ti United States iti Protocol idi 1997, saan a naidatag daytoy para iti ratipikasion iti Senado gapu ta kayat daytoy a pagilian a mangited met dagiti developing nations iti commitmentda a mangipabassit iti polusion iti sakupda. Kayatna a sawen, saan pay a saklaw ti United States iti sagudayen ti Kyoto Protocol a committed a mangpabassit iti emissionda iti greenhouse gases iti level idi 1990. Ti makadakes, ti United States ti maibilang kadagiti kangrunaan a mangparparugit iti tangatang.

Dagitoy dagiti isyo a kangrunaan a maikkan iti naan-anay a pannakarisut a patangan maangay iti Copenhagen inton Disiembre. Agsadag kadagitoy nga isyo ti panagballigi wenno pannakapaay ti patangan mainaig iti climate change.

Kabayatanna, iti napalabas a 150 a tawen, aganay a 60% kadagiti maipugpugso a carbon dioxide iti atmospera ti nagtaud iti United States ken iti Europe, segun iti World Resources Institute.

Dua met kadagiti dadakkel a dumurdur-as a pagilian, ti China ken India, dagiti maibilang a kangrunaan a polluters iti lubong!

Ti makadakes a damag manipud kadagiti sientista, ad-adda a kimmaro ti problema ti climate change manipud idi napirmaan ti Kyoto Protocol idi 1997!

(Adda tuloyna)