PITIK: Climate Change: pakaungawan ti lubong? (Tuloyna)

Idi 1970s, addan dagiti pannakariribuk dagiti mangsipsiput iti aglawlaw gapu iti saan a makontrol a pannakaipugsit iti tangatang dagiti makunkuna a greenhouse gases kas iti carbon dioxide, methane, nitrous oxide, ken dagiti kemikal a pakairamanan ti hydrofluorocarbons, perfluorocarbons, ken sulfur hexa fluoride.

Ngem sakbayna, nangrugin ti pannakarugit ti atmospera idi matakuatan ti tao ti panagaramat iti uging (coal) tapno mapatarayna dagiti immun-una a sasakayan, kas iti tren ken paktoria ken ti lana tapno adda maaramat kadagiti pagtaengan, kadagiti industria ken iti transportasion. Iti panagpuor iti uging ken lana, maruk-atan dagiti nadakamat iti ngato a greenhouse gases a nangparugit iti atmospera.

Ti tao ti kangrunaan a mangrugrugit iti atmospera ti lubong. Nagipasdek kadagiti paktoria nga agaramat iti fossil fuels ken lana nga agipugso iti nangisit nga asuk iti tangatang. Nagpartuat kadagiti kotse, eroplano, ken dadduma pay a sasakayan nga agpuor iti petroleo wenno diesel ngem agipugsoda met iti carbon monoxide iti tangatang. Pinugipogna dagiti kayo tapno aramatenna a pagtaengan, muebles, ken dadduma pay nga alikamen idinto a dagiti bulong dagitoy ti agsul-oy kadagiti carbon dioxide a patauden ti panagpuorna kadagiti rugitna, dagiti waknitanna a kaleddaan, karonoan ken kabakiran.

Kimmaro ti pannakarugit ti atmospera idi nagtayab dagiti napegges nga eroplano ngem agipugso kadagiti napuskol nga asuk idi 1970s. Mainayon ditoy ti pannakaipatakder dagiti paktoria nga agpartuat iti repriheradura, ken kadagiti plastik nga alikamen ken ramit a pakaaramatan ti chlorofluorocarbons (CFCs) kasta met iti nitrous oxide ken dagiti aglaon iti chlorine, flourine ken bromine.

Maysa nga autoridad iti aglawlaw ti nagkuna nga makipinnaut ti panagtalinaed ti CFCs iti atmospera agsipud ta umabot iti 75 agingga iti 100 a tawen.

Iti saan a malapdan a pannakaipugso dagitoy a greenhouse gases iti tangatang nga in-inut a pannakarugit ti atmospera ket inabutanna ti ozone layer iti Antartica iti South Pole. Mamati dagiti environmentalists a mabalin nga adda metten kaaspingna nga abut ti ozone layer iti North Pole.

Kadagiti ordinario nga umili, mabalin nga awan ti aniamanna kadakuada no maabutan man ti ozone layer. Posible a ti pangalaanna iti ipaunegna ti ad-adda a pangipaayanna iti imatangna ngem iti makunkuna nga ozone hole iti atmospera ti lubong.

Ngem maseknan ti amin, nakurapay man wenno nabaknang, iti pannakatakuat a dakkelen ti abut iti ozone layer. Ngamin, no saan a maitaltalek daytoy, posible a daytoy ti pakaukoman dagiti agindeg iti daytoy kakaisuna a pagtaengantayo, ti Ina a Lubong.

Ania ngamin daytoy nga ozone layer? Maiyarig daytoy iti naingpis a sagatan a mangkunnot iti ultra-violet rays nga agtaud iti init. Saan a natalingenngen dagiti gases a naiyaplag iti daytoy a layer ken nadarasda a madadael wenno masinasina iti iseserrek dagiti narugit a gases a kas iti chlorofluorocarbons, nitrous oxide ken dadduma pay a pollutants nga agtaud kadagiti industria ken planta.

Gapu kadagitoy a pollutants, kuna dagiti sientista a mangrugin nga agbalbaliw ti komposision ti atmospera ti lubong. Saanen a makuna a balanse dagiti gases iti atmospera ket iti daytoy a pannakadadaelna, di malapdan ti panagbaliw ti klima iti lubong a kakuyogna ti panagbara ti lubong a posible a mangidateng kadagiti kalamidad ken didigra a mangungaw iti tao ditoy lubong!

Ti itatanor dagiti narungrungsot ken nadamdamsak a bagyo ti maitudtudo nga epekto ti climate change!

(Maituloyto)