PITIK: Deregulasion ti lana, dina matiped panagngina ti produkto petroleo (Tuloyna)

Ngem kinapudnona, napasamak ti deregulasion ti industria ti lana iti babaen ti administrasion ni nag-Presidente Fidel Ramos. Nagepekto ti RA No. 8180 idi Abril 1996 ngem indeklara ti Korte Suprema a saan a konstitusional idi Nobiembre 1997. Sabali manen nga oil deregulation law, ti RA 8479 ti naipasa idi Pebrero 1998.

Sagudayen ti deregulasion ti pannakaikkat dagiti lapped tapno agbalin a nawaya ti kumpetision kas iti restriksion iti panagangkat iti lana, iseserrek dagiti players ken pannakaituding ti presio daytoy a produkto. Kaapiringna met daytoy ti saan a pannakibiang ti gobierno iti pannakapresio, panagipatulod ken panagangkat kadagiti produkto ti lana, kasta met iti pannakaipasdek dagiti paggasolinaan, pasilidad a pakaidulinan kadagiti lana ken dagiti planta a pakaprosesuan ti krudo tapno agbalin a produkto a kas iti gasolina, diesel ken dadduma pay. Iti sabali a pannarita, minimal laengen ti akem ti gobierno iti sektor ti ekonomia ken industria ken saanen a direkta a makikumpetensia iti pribado a sektor.

Kas nadakamaten, naraatan ti dalan ti deregulasion iti pannakaipasdek ti Department of Energy idi 1992 a kangrunaan a panggepna ti pannakaipribado dagiti ahensia nga adda pakaseknanna iti enerhia ken iti deregulasion iti sektor ti power ken enerhia.

Kas paset ti privatization, inlako ti gobierno ti nabatbati pay a 40% a kukuana iti Petron.

No patien dagiti proponente iti deregulasion, pumigsa ti kumpetision kadagiti kompania ti lana agsipud ta mapilitanda a mangpasayaat iti serbisioda, banag a saanda nga aramiden iti babaen ti regulated a situasion. Iti biang dagiti proponente, iti babaen ti deregulasion, ad-adda a maawis dagiti ad-adu a players a patienda nga agtungpal iti nababbaba a presio ti produkto ti petroleo. Iti kaadda dagiti ad-adu a players iti industria, agbalin dagitoy nga agresibo iti pannakikumpetensiada tapno dardaras a mapasublida ti imbautda a puonanda. Iti kastoy a situasion, agbalin a nasalun-at ti  industria ti lana ditoy pagilian.

Ngem kasungani iti ninamnama dagiti nangiduron iti deregulasion, saan a napasamak ti nababbaba a presio ti gasolina, diesel, ken kerosene ditoy pagilian. Iti panaglabas dagiti tawen, ngimmato ketdi ti presioda.

Ti makadakes, gapu ta nawayadan nga agaramid iti kayatda agsipud ta saanen a bumiang pay ti gobierno, kapaliiwan ketdi nga idiktar lattan dagiti dadakkel a kompania ti lana ti presio dagiti produkto ti petroleo ket  sumursurot lattan dagiti babassit a players.

Kinapudnona, inannugot payen ti Deparment of Energy a saan a garantiaan ti deregulasion ti nababbaba a presio no di ti maikanatad a presio. Segun iti DOE,  sumuyop ti presio ti domestic oil agsipud ta ngimmato ti presio iti world market.

Sumangkautro, naipasa ti RA 8184 idi 1996 a mangipakat iti specific taxes kadagiti kaadduanna a produkto ti petroleo ken idi 2005 ti RA 9337 a mangipakat iti 12% value added tax iti amin a produkto ti petroleo.

Inwayat ti gobierno dagitoy tapno makapataud iti pondo tapno mapabassit ti budget deficit ken ti dumakdakkel nga utangna. Ngem kaapiring met daytoy ti ad-adda nga ingingina ti presio ti gasolina ken dadduma pay a produkto ti petroleo ditoy pagilain.

Kas pagaammotayon, iti ingangato ti presio ti produkto ti petroleo, sumurot met a ngumato dagiti magatgatang a  mangpasirot nga ad-adda iti sinturon dagiti umili.

(Adda tuloyna)