PITIK: Deregulasion ti lana, dina matiped panagngina ti produkto petroleo (Tuloyna)

Adda idi pagkaudan dagiti oil companies iti pondo iti panagpangato-panagpababa ti presio ti lana iti world market. Daytoy ti Oil Price Stabilization Fund. Kasla subsidy daytoy a ponduan ti gobierno nga agtaud manipud met laeng iti mapastrekna iti buis iti lana.

No agpangato ti presio ti lana iti world market, kumaud dagiti oil companies iti pondo ti OPSF a pangsullat iti pukawda a gubbuayen iti saanda a panangipangato iti presio dagiti produkto ti petroleo ditoy pagilian. Ngamin, no agpangato ti presio ti lana iti world market, sumurot a pumangato ti presio ti gasolina, diesel ken kerosene kadagiti paggasolinaan.

Iti sabali a bangir, no bumaba ti presio ti lana iti merkado ti sangalubongan, mangited met dagiti oil companies iti ‘kontribusion’ iti OPSF tapno masulnitan dagiti nakaudda idi ngimmato ti presio ti lana.

Kastoy ti akem ti OPSF iti pannakapagtalinaed ti presio a magaw-at dagiti umili. Babaen ti OPSF, makontrol ti sobra a panagpangato ti presio ti petroleum products ditoy pagilian. Yan laeng ti adatna, nadaras a maabbatan ti pondo ti OPSF gapu iti di malapdan nga itatayok ti presio ti lana iti world market. Dakkel daytoy a mangparparigat iti gobierno a puon ti idadakkel ti depisitna.

Naipasdek ti OPSF idi Oktubre 1984 babaen ti Presidential Decree No. 1956 a pinirmaan ni Pres. Ferdinand E. Marcos. Kangrunaan a panggep ti pannakaipasdekna tapno mapabassit ti epekto ti masansan a panagbaliw iti presio ti lana gapu kadagiti foreign exchange rate adjustments wenno panagpangato ti presio ti crude oil iti merkado ti lubong ken angkaten ti pagilian a produkto ti petroleo.

Ti krisis ti lana iti sangalubongan idi apagtapog ti 1970s ti nangiduron ken ni Pres. Marcos a mang-regulate iti industria ti lana. Mapapati a simmuyop ti presio ti crude oil iti world market agingga iti aganay 1,700% iti dayta a panawen.

Madakamat ditoy nga idi nasapa a 1970s, napasamak ti oil crisis gapu iti panangikeddeng dagiti agparpartuat iti lana a pagilian a maipakat ti oil embargo maikontra iti United States ken dadduma pay a pagilian a nangited iti suportada iti Israel.

Kas panangipakita dagiti pagilian nga Arabo iti igugurada iti panangsuplay ti United States kadagiti armas iti Israel, indeklara dagitoy ti pananglimitada wenno panangisardengda iti ipatulodda a lana iti US, karaman dagiti sabali pay a pagilian a nangsuporta iti Israel.

Gapu iti oil embargo, simmuyop ti presio ti lana a nakaapektaran iti nakaro dagiti babassit a pagilian nga agdepdepende iti lana a pakairamanan ti pagiliantayo.

Kas nadakamaten iti ngato, ti krisis ti lana idi 1970s ti nakaigapuan ti panang-regulate ti gobierno iti industria ti lana. Kanaig daytoy, naipasdek ti Oil Industry Commission (OIC)  idi 1970, ti Philippine National Oil Company (PNOC) idi 1973. Idi 1987, naipasdek ti Energy Regulatory Board kas sukat ti OIC.

Ti OIC ti nakaipabaklayan ti superbision iti industria ti lana  ken ti panagtalinaed ti natalingenngen a presio daytoy. Naikumit met iti PNOC ti pannigurado nga adda umdas ken agtultuloy a suplay ti lana ken tapno maakkal ti kontrol dagiti ganggannaet a kompania iti industria ti lana.

Iti pannakaipasdek dagitoy nga ahensia, saan a nalaka nga ipangato lattan dagiti oil companies ti presio ti produkto ti petroleo. Kasapulan a mangipilada iti petision iti ERB a mangkiddaw iti pannakaingato ti presio ti lana. Kasapulan met a mangiwayat ti ERB iti pulic hearings tapno maammuan no adda pagbatayan ti pannakaipangato ti presio ti lana.

Gapu iti daytoy, indagadag dagiti oil companies sipud pay idi 1980s ti pannaka-deregulate ti industria ti lana ditoy pagilian.

(Adda tuloyna)