Dagiti Arrabas iti Kabaybayan

Sarita ni Romeo Licudine

(Umuna a paset)

“Anti..Anti! Nabongbong kan’ ni Ankel Berong idiay taaw!” impukkaw dagiti ubbing a lallaki iti ruar ti paraangan da Manang Dorang.

Kasla nakangngeg a tuleng ni Manang Dorang iti  padamag dagiti ubbing. Dina payen inwarsi dagiti labutab ti sabon kadagiti imana, impunasna lattan iti gayadan ti maris kape a paldana. Binagkatna ti tagibina a babai nga agtawen iti dua nga agay-ayam iti uneg ti kribna ket kasla binunarenen dagiti sakana nga agturong iti igid ti baybay. Agbanbanugbog ti barukongna iti aglalabbet a danag iti naipadamag kenkuana. Arinsangiten ta dina ammo no sibibiag pay nga itakdangda ti asawana.

Agluloken dagiti tumengna iti nerbiosna iti pannakakitana iti panangipayapay ni Canor ti iggemna a gaud nga adda pay laeng idiay taaw. Iti masikiganna, nakitana ti panagap-apura ni Berting ken dagiti uppat a kalugaranda a lallaki a mangisalsalog ti de-motor a bilogda iti baybay. Pinagandarda ti makina. Madamdama, insiweten ti de-motor a bilog a nagpataaw.

I.

NABAYAGEN nga ibagbaga ni Manang Dorang ken ni Mang Berong nga isardengnan ti agusar iti bongbong iti panagkalapna.  Malaksid nga illegal, napeggad ti kasta a wagas ti panagkalap, nakunana.  Ngem nasubeg ni Mang Berong. Saanna nga inkankano ti pammagbaga ti asawana. Pambarna a bassit ti makalapanna no agusar ti iket ket saan nga umdas a pangsuportana iti pamiliana. Liman dagiti putotda.

Masansan ti panagbongbong ni Mang Berong nangruna iti agsapa a nalinak ti baybay. Dina inkaso ti reklamo dagiti adda daklisna iti lugarda a Pattiqui ken iti kabangibang ti lugarda.

Kaykayat ni Mang Berong ti agbongbong ta isut’ panggulpianna iti panagkalapna. Isu ti mabigbig a mammatok iti lugarda a Pattiqui. Agtayag iti lima kadapan ken tallo a pulgada. Nabayog ti barukongna a binagayan ti nasabang nga abagana. Pamugoten  ti kudilna a pinangisit ti naapgad a danum ti baybay iti kababatok iti lansad ti taaw. Isu ti para batok ni Tata Felix no tiempo iti panangipon idiay Pudoc West iti ili ti Tagudin. Iti asideg ti ngiwat ti karayan Amburayan ti masansan a pagsurongan ti ipon iti tinawen-tawen.

Iti panagdaklis iti ipon, masapul ti nalaing a mammatok. Sumakrud ti daklis kadagiti dadakkel a bato wenno lan-ak iti lansad ti taaw. Isu a patinayon a kadua ni Tata Felix ni Mang Berong no  panagiipon. Kabaelanna a batoken ti agsangapulo a deppa iti kaunegna a lansad ti taaw. Naminsan, saan a kabaelan dagiti tripulante ni Tata Felix ti nangbatok ti nailuneg a daklis. Babaen iti kabaelanna nga agpaut iti lansad iti mano a minutos, naakkalna ti daklis. Kasta ti trabahona no dadduma. Adda met dagiti addaan ti sadeng. Adda dagiti pungdol nga inyanud ti napigsa a bagyo. Di maliklikan dayta no napigsa ti agos ti baybay.

Iti agsapa a nalinak ti baybay, adda latta ni Mang Berong nga agwanwanawan ti pangen dagiti ikan iti baybay ti Pattiqui. Kaduana ni Canor a para gaudna ti luganda a bassit a bilog no bongbongennan ti pangen.

Adda dagiti agsapa a kellaat lattan a gumluong ti kabaybayan. No mangeg metten dagiti padana a mangngalap ti panagbettak ti dinamita, kasta unayen ti alibtakda a sumalog iti baybay a mapan makibatok ti nabongbong a pangen.

Ni Tata Doro ti maysa kadagiti adda daklisna a masemsem ken ni Mang Berong gapu iti illegal a wagas a panagkalapna. Manipud idi masumok ni Mang Berong ti agbungbong, bimmassiten ti madaklisanda.

Ammo ni Tata Doro a maiparit ti kasta a panagkalap. Ngem pagimbubulsekan met lattan ti barangay captain ti madi nga aramid ni Mang Berong. Adda pay daydi panagpulongda kadagiti polis, ngem nadaras met la a tarayan ida ni Mang Berong iti taaw ta napardas ti de-motor a bilogda ket saan a makakamat ti bilog dagiti polis.

Di matukod a panunoten ni Tata Doro no kasano a mapasardengda ni Mang Berong iti patinayon a panagdinamitana ti ikan. Adda pay madi nga ugali daytoy a siit ti karabukobda nga agdakdaklis. No adda agparang a pangen ti ikan, akayenna nga ipataaw tapno saan a magaw-at ti daklis. Sadiayton taaw ti pangbongbongan iti pangen tapno mabukodanna ti sagut ti nakaparsuaan.

Maysa a bigat a nagbongbong manen ni Mang Berong. Naranaan dagiti polis bayat nga itaktakdangda ti bilogda a nagkarga kadagiti nabongbongan a lames.

Tiniliw dagiti polis ni Mang Berong, ni Canor ken dagiti napan nakipagbatok a dadduma a mangngalap. Kinumpiskada pay dagiti nabongbongan a lames.

“Agnakemka met ngata itan!” nakuna ni Tata Felix.

(Adda tuloyna)