PITIK: Siit iti Karabukob ti Asia (Maudi a paset)

MALAKSID kada Sen. Aquilino Pimentel, Trillanes ken dagiti agtuturay iti Palawan, dua nga eksperto iti linteg, kaduada ti maysa a mangibagi iti maysa a party-list ti sumupiat iti R.A. 9522 wenno ti Archipelagic Baseline Law, da Merlin Magallona ken ni Harry Roque, propesor iti College of Law ti University of the Philippines ken ni Akbayan party-list representative Riza Hontiveros-Baraquel.

Tallo laeng a lawas kalpasan ti panangpirma ni Pres. Gloria Arroyo iti Baselines Law, nangipila dagitoy iti maysa a petision para iti certiorari ken prohibision maikontra iti Baselines law ket nainaganan a respondents dagiti nangangato nga opisial ti gobierno a pakairamanan da Executive Secretary Eduardo Ermita, Foreign Affairs Secretary Alberto Romulo, Budget Secretary Rolando Andaya, National Mapping and Resource Information Authority (Namria) administrator Diony Ventura, ken ni Hilario Davide Jr., permanente a mangibagi iti Pilipinas iti United Nations.

Dagus a pinirmaan ti Presidente ti Baselines law agsipud ta kasapulan a matungpal ti gobierno ti deadline ti United Nations  a mangituding dagiti amin a miembro iti baselines iti saklawda a teritorio iti Mayo 13, 2009 wenno nasapsapa pay.

Segun kadagiti petisioner, saan a konstitusional ti baro a linteg agsipud ta binaliwanna ti depinision ti saklaw a teritorio ti pagilian kas nailanad iti Konstitusion idi 1935, 1973 ken 1987.

Iti panirigan dagiti petisioner, agsabali ti depinision no ania ti saklaw ti arkipelago ti Filipinas ken iti saklawenna a teritorio iti babaen ti Baselines law.

Dinakamat pay dagiti petisioner dagiti sumagmamano a katulagan kas iti 1898 Treaty of Paris idi insuko ti Espania ti Filipinas iti Estados Unidos kalpasan a naabak dagiti Kastila iti gubat, ti katulagan iti nagbaetan ti Espania ken Estados Unidos idi 1900 a mangiraman iti Sulu, Sibutu ken Cagayan a paset ti teritorio ti Filipinas ken ti katulagan idi 1930 iti nagbaetan ti Estados Unidos ken ti Great Britain a pannakailanad ti nagbeddengan ti pagiliantayo ken iti Akin-amianan a Borneo.

Iti biang dagiti petisioners, nalawag dagiti teritorio a saklaw ti pagilian kas nailanad ti konstitusiontayo idi 1935, 1973 ken 1987 ket saan a mabalin lattan a baliwan ti maysa laeng a linteg, kas iti R.A. 9522 ket agsipud ta binaliwanna ti depinision ti saklawen ti arkipelago ti Filipinas kas sinaguday ti Katulagan iti Paris, maysa daytoy a panagsalungasing iti Artikulo 1 ti Konstitusion.

Iti biang dagiti petisioner, rangkayen ti Baselines law ti teritorio ti pagilian ken pakapsutenna ti claim ti Filipinas iti Kalayaan Island Group kasta met iti riri ti pagilian ken ti Malaysia mainaig iti Sabah wenno North Borneo.

Madakamat ditoy nga impaabang (lease) ti Sultanate ti Sulu ti teritorio ti Sabah ken ni Gustavus von Overbeck, maysa nga Austrian a maysa a konsol-heneral idi ti Austro-Hungarian Empire iti Hongkong kas sukat dagiti armas a gatangenna. Naaramid ti katulagan babaen ti trading company a kukua ni Alfredo Dent, partner ni Overbeck a British ket di mabayag babaen ti British North Borneo Company. Malaksid kadagiti armas, nagbayad pay ni Overbeck iti sultan iti 5,000 Malaysian dollars (ringgit itan).

Ngem idi nagbalin nga independiente a pagilian ti Malaysia, nairaman ti Sabah a paset ti teritoriona. Saannan nga inibbatan uray iti baet ti panag-claim ti gobierno ken ti Sultanate ti Sulu iti Sabah a paset ti teritorio ti Filipinas.

Saan pay a narisut daytoy a dispute. Kasta met iti panangtagikua ti Filipinas, Malaysia, Taiwan ken Brunei ti paset ti Kalayaan Islands Group ken iti Vietnam ken China iti sibubukel a KIG.

Kuna dagiti petisioner nga iti pannakapirma ti Baselines law kumapsut ti  claim ti Filipinas iti Sabah ken iti KIG.

Mapadpadaanan ngarud no ania ti pangngeddeng ti Korte Suprema iti daytoy a problema a maibilang a maysa a siit iti karabukob dagiti sumagmamano a pagilian iti Asia a pakairamanan ti pagilitantayo.#