PITIK: Taldiap-Napalabas – 1

BARO A TAWEN. Ania ngata ti isangbay daytoy a tawen kadatayo?

Aniaman ti isangbayna, dagiti pannubok a paglasatantayo ken dagiti kinarigat ti biag a sagabaentayo, mangnamnamakami a malasatantayo, maiwalin ken masarkedantayo. Kas nakunamin iti immun-una a kolummi, natibker ni Filipino, saan a nalaka a maupay kadagiti pannakapaay ken pannakaitibkol. Kayarigan ni Filipino ti narra, naamnut, saan a nalaka a mabual. Aniaman dagiti krisis a pakaipasungalngalanna, agtalinaed latta a nakatakder, uray iti lutlot ti kinakurapay, alut-otenna ti sakana tapno umaddang nga agturong iti kaikarianna a lubong.

Iti daytoy umuna a kolumtayo ita a tawen, iwalintayo pay ti politika. Intayo ketdi taliawen ti napalabas, kadagiti paset a namagtagimaris ti panagbiagtayo ken nangmuli iti kinataotayo.

Nadanontayo ti agdama a kasasaadtayo kas publisher daytoy a pagiwarnak babaen ti idadalantayo iti kinamaestro.

Nagretiroak a mangisursuro sangapulo ket tallon a tawen ti napalabas. Nasapaak a nagretiro, apaglabes laeng a singkuenta ti tawenko idi. Ngem kapilitan a nagretiroak gapu ta pinili met ti anakko a babai ti agadal iti
kinadoktor. Ngem sabalinto nga estoria dayta.

Saan a kinamaestro ti talaga a kayatko a kurso. Arapaapko ti agbalin a nalatak a mannurat. Journalism ngarud ti kurso a panggepko nga alaen kalpasan ti panagturposko iti sekundaria.

Ngem narigat ti panagbiagmi ket saan a kabaelan ni nanang a pagbasaennak iti Manila.

Immuna a nagadalak iti secretarial iti Philippine College of Commerce babaen ti tulong ti kasinsinko idiay Sta. Maria, Ilocos Sur.

Naggianak iti denna ti kasinsinko idi nagbasaak iti sekundaria, iti Sta. Maria Agricultural High School. Ditoy a naipakoak iti trabaho ti talon. Ditoy a naramanak ti kinarigat ti biag ti maysa a mannalon.

Napadasak ti nagmula iti tabako, naggatud, nagpugon. Nasapa a nasursurok ti kinapateg ti matgedan.

Ngem saanko a naituloy ti panagbasak iti Manila. Naggawidak ditoy Vigan. Nagistambayak iti makatawen.

Pinadasko ti nagsurat iti ulitegko iti Amerika a nabayag a saan a nagsursurat kadakami. Diak ninamnama a subalitannak. Dita ti nangrugian ti panagsinnuratmi.

Babaen ti tulongna, intuloyko ti panagbasak iti Divine Word College of Vigan. Saanen a secretarial no di kinamaestro. Kuna ngamin ti ikitko a ti panagisuro ti kalakaan a sumrekan a trabaho.

Idi nagturpos datao iti kinamaestro, inkuyogko manipud iti pagadalan dagiti idealistiko a pampanunot ken tarigagay tapno maikur-itko ti kaipapanak a kas agdamili iti agbalin a pagwadan nga umili iti masakbayan. Imetko iti iseserrekko iti lubong ti academe nga agbalinak a maipagpannakkel a mangisursuro, addaan iti nangato a saad, mararaem iti kagimongan ken tangtangaden dagiti adalan.

Ngem nasapa a naipalay iti kaunggak a saan nga agpada ti arapaap ken iti mapaspasamak iti pudno a biag. Iti tay-ak ti edukasion, immuna a naduktalak a saan a ti ammo ti mangibayog iti maysa a maestro no di sino ti mangiduron kenkuana.

Iti competitive examination a naangay para kadakami a sumrek a mangisuro, siak ti nakagaw-at iti maikapito a kangatuan a rating. Nagkammatalekak a gapu iti kinangato ti ratingko, maysaak la ketdi kadagiti dagus a maala a mangisuro iti ilimi a Vigan.

Nagsasaruno a naipuesto dagiti immuna nga innem a kangatuan. Ninamnamak ngarud a siak metten ti sumaruno.

Ngem kalpasan ti tallo a bulan, addaak pay la nga agur-uray iti maited a puestok. Yan ti paitna, nagsasarutsot a naipuesto dagiti nababbaba ti ratingda ngem siak.

Nagbalawak. Napanko sinurnadan ti aplikasionko iti division office. Kinita ti superintendente ti listaan dagiti nakaruar iti competitive examination.

“Awan pay ti bakante ita,” kinunana. “Ngem umayka latta agpasiar ditoy
barbareng addanto sumangpet nga item.”

Nagurayak manen iti tallo a bulan. Napaliiwko nga adda manen dagiti naipuesto nga adayo a nababbaba ti ratingda ngem siak.

“Nagkapuykan, pari,” kinuna ti maysa a kaklaseak a nakastrek ti puesto nga immuna ngem siak. “Inka agtamed ken ni gobernador wenno mayor.”

Saanko nga intaltalek ti ballakad ti gayyemko. Nangnamnamaak a makastrekak babaen ti bukodko a kualipikasion, saan ketdi a babaen ti bendision ti maysa a politiko.

Ngem dandanin makatawen, awan pay ti pakaipuestoak. Masansan nga awan bakante ti ibaga ti superintendente wenno ti plantilla officer no mapanak iti division office agdamag.

“Awan ti bakante, kunayo, ket adda met dagiti nailugar a nababbaba ti ratingna ngem siak,” nakunak pay ketdin iti plantilla officer. “Saanyo a
sursuroten ti kriteria ti panagilugaryo kadagiti mangisuro.”

“Ne, dinak suruan!” pabaribar a sungbat ti plantilla officer.

Nangeddengak iti dayta met la a darikmat. Bay-amon ti prinsipio! nakunak iti nakemko.

Napanak iti balay ti ulitegko a kapitan ti barangay. Imbagak ti gagarak.

“Nabayagen nga ur-urayenka nga umasideg,” adda pay pammabalaw ti ulitegko. “Bay-am ta inton bigat, kuyogenka ken ni gobernador.

Kabigatanna, nagkuyogkami ken ni uliteg a nagturong iti kapitolio. Damok ti umadak iti pagarian ti gobernador.

Adu ti sangaili ti gobernador. Kaaduanna dagiti politiko nga adda kayatda a dawaten iti didiosen ti probinsia.

Kalpasan ti maysa nga oras, insenias ti sekretario ti yuunegmi.

Nagdaydayawkami. Iniseman ti gobernador ni uliteg. Dinamagna no ania ti masapulmi.

“Daytoy man kaanakak, gob,” kinuna ni uliteg. “Barbareng no maipuestom a mangisuro.”

Kinita ti gobernador ti listaan dagiti kualipikado a mangisuro.

“Nagngato gayam ti naalam,” kinitanak. “Apay a tattaka la nga immay?”

Namrayak laengen ti immisem. Kasano nga ibagak a diak ngamin kayat ti umasideg iti politiko?

“Pangnamnamaan met la ti kaanakam, Pedro?” tinaliaw ti gobernador ni uliteg.

“Wen, sangsangkamaysakami idiay Cuta a sumupsuporta kenka, gob,” kinuna ni uliteg.

“Ala, adda pay dua a puesto. Itedkon kenka ti maysa,” kinunana. “Ay, no saan la a napateg kaniak ni Manong Pedro, awan koman ti nabagim, barok.”

Nagtelepono ti gobernador iti superintendente. Apagbiit ti panagpatangda.

“Inkan iti division office,” kinunana. “Mangrugikan nga agisuro inton umay a lawas.”

“Agyamanak unay, gob,” nakunak.

Imetmi ti rekomendasion ni gob, nagturongkami ken ni uliteg iti division office.

“A, sika gayam ti intelepono ni gob,” nakuna ti superintendente idi iyawatko
ti rekomendasion.

Pinaayaban ti superintendente ti plantilla officer.

“Kitaem man no adda pay pangilugaram ken ni Mr. Espejo,” kinunana.

“Awanen, ma’am,” insungbat ti plantilla officer idinto nga inlingedna ti
mirugrogna. “Na-fill-upan aminen.”

“Ibirokam ket protegee ni gob daytoy,” imbilin ti superintendente.

Tinaliawnak ti plantilla officer. Pinerrengko met. Immuna a nangibaba iti matana.

Inukag ti plantilla officer ti librona. Adda kano nakadulin a puesto iti ili a Quirino.

“Anusam pay la ti maipalladaw iti Quirino,” kinuna ti superintendente. “Mabalin
a maiyaliskanto met laeng kalpasan ti dua a tawen.”

“Urayen a, ma’am, basta adda puestok,” nakunak.

Naaramid ti adviceko. Kinuna ti superintendente nga itedko ti advice iti district supervisor ti Cervantes-Quirino District.

Maragsakannak a saan bayat ti panagawidmi ken ni uliteg.

Maragsakannak ta addan pagsapulak ket makasubadak met laengen ken ni Nanang iti rigatna a nangisaksakad iti panagbasak.

Ngem dakdakkel ti liday nga immapon iti kaunggak. Iti pannakaiserrekko a mangisuro, kayariganna a natalian metten ti tengngedko. Naitanem metten ti nabayag a kinupkupikopak a prinsipio.

Nakautangak iti naimbag a nakem iti maysa a politiko. Ammok a dumtengto ti aldaw a singirenna ti pautangna kaniak.#