PITIK: Taldiap-Napalabas – 2

Awan makatawen a nagisuroak iti Quirino, Ilocos Sur ngem daytoy a panawen ti ibilangko a kamarisan a paset ti biagko. Ibinsabinsakto no apay a nagbalin ti Quirino a dakkel a paset iti biagko.

Tawen 1967 idi simmang-atak iti Quirino. Damok ti sumang-at iti maysa nga upland municipality. Diak impagarup a narigat ti dalan. Manipud Vigan, napankami iti Dardarat, Tagudin, Ilocos Sur a nagurayanmi iti six-by-six a lugan nga agbiahe agingga iti Quirino, Ilocos Sur. Daytoy laeng ti paglugananmi a mapan iti Quirino.

Nasapa a bigat idi agrubbuat ti luganmi. Napekpek ti lugan kadagiti kargamento a ginatang dagiti biahero nga ilakoda iti Quirino ken Cervantes. Idi maammuan ti drayber a damomi ti sumang-at iti Quirino, iti sango ti intedna a pagtugawanmi. Ni Anti ti imbagak nga agtugaw iti sango ket nagtugawak iti uneg, iti nagbaetan ti dua a nataengan a babbai.

Manipud iti Suyo, Ilocos Sur, nangrugi a sumang-at ti lugan iti kasla naibaut nga uleg a kalsada. Madamdama, nakangaton ti lugan. Akikid ti kalsada ket no tumaliawka iti baba, nakaun-uneg a derraas ti makita. Agarigengennak no kua a makakita kadagiti nagdadakkel a bato iti baba. Namak payen no
maikarungokong ti lugan iti derraas, nakunkunak iti nakemko.

Nangaldawkami iti Cayus. Daytoy ti pannakatapaw ti bantay sakbay nga agsalog agingga iti Cervantes. Nalamiis ditoy a paset. Kinapudnona, saleng ti kaaduan a makita ditoy.

Nakariknaak iti panagbain idi iruarmi ti balonmi. Pinirito a manok, tallo a pinirito nga ikan, ken kamatis ti balonmi ken ni anti idinto a naglukat iti sardinas ti drayber ken nalingta nga itlog, kamote wenno patatas laeng ti inruar dagiti dadduma a padami a pasahero.

Impabagik ti dadduma a balonko kadakuada ket nakibingayak iti sardinas a balonda. Kasla nagpipiknikkami. Ayna, nagtibong ti tig-abko apaman a nakainumak iti nalamiis a danum nga aggapu iti ubbog.

Ditoy ti nangrugian ti nasinged a panagpagayammi ni George, ti drayber ti six-by-six truck. Nagbalin a maysa kadagiti mapagtalkan a kabarkadak iti panaggianko iti Quirino. Isu ti nagbalin a kadkaduak a napan nagtapat, nanabsabong ken napan kadagiti inuman, pagraragsakan ken dadduma pay a pasken. Kayariganmi ti agkabsat, a no sadino ti yan ti maysa, adda a presente ti maysa.

Kaunaan a masungad a purok ti Namitpit, Quirino (Angaki ti awagna idi un-unana) no aggapuka iti Cervantes, Ilocos Sur.

Nupay ninamnamak a saan a dakkel a pagadalan ti Namitpit Elementary School a pakaidestinuak, nakariknaak latta iti pannakaupay idi makitak ti langa ti pagadalan a pagisuruak. Nasayaat met ti pagkuartoan dagiti adda iti manipud iti maikamaysa agingga iti maikalima a grado ngem sabali ti pagkuartuan ti maikanem a grado. Nagatep iti pan-aw ken nagdiding iti natidtid a kawayan. Saan a desk ti pagtugawan dagiti adalak no di naririt nga atiddog a kayo a naimula ti sakana iti daga a pannakasuelo metten ti kuarto.

Kumpleto nga elementaria ti pagadalan ngem multi-grade iti primaria. Agtipon iti maysa a kuarto ti maikamaysa ken maikadua a grado. Agtipon met ti kuarto ti maikatlo ken maikapat a grado.

Limakami laeng a mangisursuro. Maikalima ni Manong Baring (Rafael), pannaka-head teacher ti pagadalan. Grade VI ti isurok.

Agdagup laeng iti sangapulo ket lima dagiti adalak. Sangapulo ket dua ti tawen ti kaubingan idinto a duapulo ket tallo ti tawen ti kabaketan. Kaduanna kadakuada ti agtawen iti sangapulo ket pito agingga iti duapulo. Iti ababa a pannao, babbaro ken babbalasangen dagiti adalak. Apagsurok laeng a duapulo ti tawenko.

Ditoy ti nakapaliiwak ti dakkel a tarigagay dagiti ubbingko (agtutubo) a makaturpos uray iti elementaria laeng. Kinapudnona, nasurok a kagudua kadakuada ti aggapu iti purok a Bucnit, aganay a lima a kilometro ti kaadayona iti Namitpit. Iti Lunes, nasurok a dua oras a pagnaen dagiti estudiantek manipud iti Bucnit agingga iti Namitpit, awitdan ti abastoda iti
makalawas a bagas, kamote, daing ken dadduma pay. Aggianda iti balay dagiti kabagianda bayat ti panagbasada. Aggawidda iti malem ti Biernes.

Natakuatak a dakkel a problema ti aramatenda iti pagadalan, kas iti libro, notebook, lapis, papel ken dadduma pay. Ngarud, iti naminsan nga isasalogko, gimmatangak kadagitoy ket dagitoy ti insukatko iti bagas, masilawanda a lames, wenno masigayanda a billit.

Saannak a maaw-awanan idi iti karne ti billit-pagay agsipud ta naburnok ti masigayanda iti kataltalonan. No ar-arigen, limapulo agingga iti sangagasut a billit-pagay a nadutdotanen ti linawas nga imaro dagiti adalak. Ipritok dagitoy agingga iti nasarangsang ket no mapettakan iti kamatis a nalaokan iti lasona, mamuttitakon iti bussogko.

Nalames pay idi dagiti dan-aw ken waig iti Namitpit. Mamindua wenno mamitlo iti makalawas nga adda umayda isukat a lames. Ipritok met dagitoy wenno isigangko iti barukbos ti salamagi wenno lingtaek iti suka. Umdas no kuan a sidak iti makalawas.

Kasta met nga iti tiempo ti panagani, umayda isukat ti nabulnosda nga irik iti daing, tinapa, aramang a naibilag ken dadduma pay.

Kadagidi a panawen, simple ti biagko a kas maestro. Ngem iti baet ti kinasimplena, adda pannakapnek a mariknak agsipud ta iti babaen ti nanumo a kabaelak, adda maitulongko kadagiti adalak ken kadagiti lumugar. Nasayaat ti langenlangenmi kadagiti adalak iti pagadalan. Ibilangdak, saan a kas pannakaamada iti uneg ti pagadalan no di maysa a kabsat, a madadaan a pagpatulonganda iti problemada iti panagadalda ken… uray pay iti ayat.

Babbaro ken babbalasangen dagiti adalak ket masipsiputak no kua dagiti pinnarimrim, apagbingi nga isem ken panagpipinnetpet iti dakulap no kasdiay a namnamaenda nga awan ti makakita.

Agpayso, iti karabian ti panagturposda, tallo nga asmang ti nagtataray. Napawingiwingak laengen idi madamagko.

Sakbay a naggawidak, inawisdak a dumar-ay iti kasarda!

(Adda tuloyna)