Protesta vs. jeepney phase-out nairusuat iti Baguio

BAGUIO CITY — Timmabuno ti agarup 300 a driver ken operator manipud iti 18 nga asosasion ken dua a pederasion iti naisayangkat a tignay-protesta kontra iti pannakasukat dagiti daan a jeepney kas paset ti Public Utility Vehicle Modernization Program (PUVMP) ti gobierno nga indauloan ti Baguio-Benguet Movement Against Jeepney Phase-Out (BBMAJP).

“Bayat iti panagkonsulta kadagiti kamengmi, napagnunumoan a makipasetkami iti National Day of Action kontra iti phase-out. Saanmi a kabaelan ti strike isunga temporario laeng a tigil-pasada tapno isayangkat ti martsa ti nagkaykaysaanmi,” palawag ni Lito Wayas ti Piston-Metro Baguio ken convenor ti BBMAJP.

Segun kenkuana, saan a pudno ti ibagbaga ti gobierno a dagiti agproprotesta kontra ti PUV Modernization ket saaanda kayat a mapabaro dagiti pampubliko a lugan.

“Sino kadi ti saanna kayat a pumintas ti luganna? No dakami, kayatmi ti modernisasion ngem saan nga iti pamuspusan nga idurduron ti gobierno ta saanmi kabaelan ti gumatang ti minilion ti balorna a unit,” palawagna.

Kuna pay ni Wayas, ti ikkan koma ti atension dagiti opisial ket ti rehabilitasion dagiti sigud a lugluganda. Kiddawda a maikkanda iti tulong pinansial tapno maipatungpalda dagiti kasapulan a modipikasion ken pannakaisimpa ti luganda segun iti naikeddeng a pagganurutan ti gobierno.

“No kasapulan a sukatan ti makina tapno agbalin a ‘Euro 4 compliant’, diay makina lang koma a ti masukatan saan a diay intaramente a lugan. Adu met dagiti makabael a shop ditoy Benguet a mangsimpa kadagiti luganmi bayat a maisigsigurado nga umannatup dagitoy kadagiti kalsada iti Cordillera,” innayonna.

Bayat ti panakaisayangkat ti protesta iti siudad, saan unay a naapektaran ti serbisio para kadagiti pasahero. Adda laeng dagiti sumagmamano a lugar a nabayag nga aguray dagiti aglugan gapu iti basbassit a bilang ti nagpasada.

Pabor kadagiti korporasion

Iti programa a naaramid iti Igorot Park kalpasan ti martsa, inlawlawag ni Josefino Bautista, maysa kadagiti lider ti BBMAJP a ti PUVMP ket mas pabor kadagiti dadakkel a korporasion ken kooperatiba nga addaan kabaelan a mangmanehar iti adu a lugan (fleet management).

“Daytoy a modernisasion ket para iti babaknang, para kadagiti dadakkel a kompania ti lugan ta isuda ti agnumar iti panangpuersa kaniami ti gobierno a gumatang iti lugan,” kinunana iti Tagalog.

Impalawagna nga iti sidong ti PUVMP, mapunas ti amin nga individual franchise ket maipatungpal ti fleet management system. Malaksid daytoy, paset ti pagannurutan ti pannangipaay dagiti operator kadagiti garahe, close-circuit tv kadagiti lugan, wifi ken dadduma pay.

Segun iti Department of Transportation (DoTr) Order 2017-011 wenno Omnibus Franchising Guidelines a nairuar idi June 19, 2017, ti mapalubusan laeng a mangala ti prankisa ket dagiti korporasion ken kooperatiba nga addaan ti 15 wenno ad-adu pay a lugan. Kasta met a saanen a maipalubos dagiti daan a jeep nga agpasada ken magna kadagiti kangrunaan a kalkalsada.

“No matuloy daytoy, apektado met lang dagiti pasahero ta kapilitan a ngumato ti bayad tapno makabayad dagiti operator iti bangko a nagutanganda,” kuna ni Bautista.

Innayonna a saan nga agpatingga daytoy iti panangipaima kadagiti korporasion ti serbisio ti transportasion. Inyunay-unayna a kas kadagiti napalabas a programa ti gobierno iti pribatisasion, ti sumaruno ket ti deregulasion wenno panangikkaten ti kontrol iti panangipangato dagiti negosiante iti pasahe.

Kuna ti LTFRB, dagiti lugan nga iyan-anunsioda para iti PUVMP ket mayat para iti aglawlaw gapu ta dagitoy ket ‘Euro 4 compliant.’ Kasta pay a natalged ken komportable a pagluganan dagiti pasahero. Ti ‘Euro 4’ ket maysa kadagiti tukad ti Emission Standards ti European Union a manglimitar iti kaadu dagiti makasabidong a kemikal nga ipugpugso ti maysa a lugan.

Saan a magtengan

“No ipapatida daytoy a programa, adu ti maawanan iti pagsapulan. Kadagiti met mangpadas, sigurado nga ipangatoda ti nasurok 100% ti plete manipud iti agdama nga P8.50 isu a dakkel met ti epektona iti publiko aglalo kadagiti minimum wage ti aw-awatenda a sweldo,” palawag ni Wayas.

Iti inaramid a panagsukisok ti Piston-Metro Baguio ken Alliance of Jeepney Operators and Drivers Associations in BLISTT (Baguio, La Trinidad, Itogon, Sablan, Tuba, Tublay), Inc., nakitada a saan a magtengan ti maysa nga operator ti presio dagiti yunit ti PUV nga iprompromot ti gobierno.

Segun kaniada, ti kadawyan a mapastrek ti maysa nga operator-driver ket P9,000-13,000 iti binulan. Saan pay a naikkat ditoy ti gastos para iti panangmentenar ti lugan a kadawyan nga ak-aklonen ti makinbagi ti jeep. Nakabasar daytoy iti tallo a kangrunaan a rota iti Metro Baguio a relatibo a dakkel ti mapaspastrekda manipud iti panagpasada.

Kabayatanna, dagiti lugan nga inaprubaran ti DoTr a maisukat kadagiti jeepney ket agbalor iti P1.6-P2.2 milion ti maysa. Panggep ti PUVMP a sukatan ti ‘Euro 4 compliant’ dagiti agarup 250,000 jeepney iti pagilian.

Tapno maipatungpal daytoy, mangipaay ti gobierno ti subsidio a P80,000 kada yunit ken panangisigurado iti pautang ti bangko nga addaan innem a porsiento (6%) nga interes. Mabayadan daytoy iti uneg ti pito a tawen a dumanon iti P800 iti inaldaw wenno P24,000 iti binulan. ●