Rabii nga ingget sipnget

Sinurat ni Salvador A. Espejo

 

Ti Namitpit, Quirino, Ilocos Sur ti nakaidestinuak. Daytoy ti kaunaan a matuparmo a barrio ti Quirino no aggapuka iti Cervantes. Nasurok a pito pay a kilometro ti kaadayo ti Poblasion wenno Legleg a kunada.

Iti dayta met laeng a malem nga isasangpetko iti Namitpit, nakadakulapko ni Manong Baring (Rafael). Isu ti head teacher ti Namitpit Elementary School ken in-charge iti intero a Quirino. Ababa a lalaki, madlaw a tubo ti taga-bantay. Nupay kasta, naisem ken nabara ti panangpasangbayna kaniak.

Naisem met ni Manang Deling nga asawana ken dagiti dadduma pay a maestra a pakairamanan ni Manang Carda (nga agbalinto a katugangak). Nariknak a nasayaatto ti panaglalangenmi. Siak ti mangisuro iti Grade VI.

Naam-ammok met ni Marc. Isu ti sukatak ti puestona. Kalugarak met laeng iti Vigan. Addada iti dumaya a paset ti ili.

Iti balay da Tata Simplicio (Lang-es) ti nagtarusanmi. Ditoy ti pagkaseraan ni Marc nga isu metten ti paggianak iti panagisurok iti Namitpit. Dua kadsaaran ti balay. Nagdiding iti tabla. Adda laeng iti igid ti kalsada. Iti met ballasiw ti kalsada ti pagisuruak.

Bayat ti panaginanak, sumagmamano kadagiti agbalin nga estudiantek ti immay nangawis kaniak a tumabuno iti paskenda. Iti dayta a rabii, naammuak a mangangay dagiti adalak iti maysa a pasala. Adda pagsasanguanmi a lubilubi ken roskaldo. Agbalin metten a pammalubosda ken ni Marc. Diak ninamnama nga ikkandak dagiti estudiantek iti nabara a pannarabo.

Nupay nabannogak, tinung-edak ida. Diak kayat a paayen ida iti immuna nga awisda.

Kaadduanna kadagiti adalak ti rumbeng koman nga adda iti sekundaria. Babbaro ken babbalasangdan. Adda payen agtawen iti sangapulo ket pito. Kabaketan kadakuada ni Delia, agtawen iti 23, inauna ngem siak iti tallo a tawen.

Nagbalin a nakallalagip daydi a rabii. Ngem saan a gapu ta naragsak ti pannakasangailik kadagiti estudiantek. Kinapudnona, saan pay ketdin a natuloy ti ragragsak. Saankami a nakadar-ay ken ni Marc iti pasala. Ngamin, maysa nga insidente ti napasamak a dandani nakaisagmakan ti maysa a biag – ni Marc.

Iti dayta a sardam, kalkalpasmi a nangrabii, ket agtutungtongkami kada Tata Simplicio ken Lelang Gamay, ti inana, ken ni Marc idi adda naggapo. Tallo a lallaki ken maysa a babai nga idi agangay naammuak a Laarni ti naganna (saantayo a dakamaten ti pudno a naganna tapno saan a maukritan manen dagiti sugat).

Gapu ta mariknak a personal a banag ti pagtutungtonganda, imbagak ken ni Anti a mapan aginanan. Simrekak metten iti kuarto a naituding a paggianak.

Inyiladko iti katre. Adu dagiti saludsod a nagay-ayuyang iti panunotko. Maibturak ngata ti aggian iti daytoy a lugar a no ar-arigen ket matuktukno ti langit? Ngem mariknak a magustuakto daytoy a lugar. Ita pay laeng ket mariknakon ti nadalus a kalbit ti pul-oy nga aggapu iti bantay. Nalagipko ti lugarmi a Cuta a nakataptapok ken agas-asimbuyok ti asuk dagiti dyip ken dadduma pay a lugan. Iti panangrugin ti sipnget a mangsallukob iti purok, immaponen dagiti manok iti kaimituan iti abagatan ti balay ken rugian metten dagiti kurarapnit ti agdakiwas.

Nagbalawak ta pumigpigsa ti anabaab iti ruar. Makaungeten ti timek ti lakay a pattapattak a ni Laarni. Addan mabukbukel a suspetsak iti gagarada ditoy kaserami ken ni Marc.

Rimmuarak iti kuartok ngem nagpatinggaak laeng iti asideg ti ridaw. Nalawag a mangegko ti pagsasaritaanda ta medio napigsa ti panagsao ti partido ti nababaian idinto a naalumamay ken ni Tata Simplicio.

“No kasta,, maestro, dimo kayat nga ibanag toy anakmi?” kellaat a sinaludsod ti ama ni Laarni.

Saan a makasungbat ni Marc.

Kellaat a timmakder ti ama ni Laarni. Ngem nagpatnga ni Tata Simplicio.

“Agtalnaka kadi ta pagpapatangantayo daytoy iti nasayaat,” inyatipana.

Nagkalma ti ama ni Laarni. Nagtugaw man met laengen.

Napagsisilpok dagiti pasamak. Masikog gayam ni Laarni. Naammuanda nga aggawiden ni Marc isu nga addada iti balay ni Tata Simplicio. Kayatda nga agbanag dagiti dua sakbay nga aggawid ni Marc. Ngem panagawatko, saan a kayat ni Marc nga ikasar ni Laarni. Dayta ti pagpungtotan ti ama ni Laarni.

Nagpatingga ti saritaan agingga iti pumarbangon nga awan ti nalawag a pannakarisut ti problema.

Sakbay a pimmanaw ti ama, kinunana: “Agyamanka, maestro, ta raemen ken dayawenmi ti bumalay a simmangbayam, no saan, addan dakes a napasamakmo!”

Napawingiwingak. No siak ti agsaad iti biang ti ama ni Laarni, diak ammo no anian ti inaramidko.

Immuneg ni Marc a mariribukan. Kinitanak.

“Ania ti aramidek?” sinaludsodna.

“No siak ti sika, iti daytoy met la a kanito, aglibasakon,” nakunak.

Iti dayta met la a parbangon, naglibas ni Marc, kaduana ti maysa nga estudiantemi a kas giyana a nalimed a nagpatulongan ni Tata Simplicio. Saanen a nagna da Marc iti kalsada nga agpa-Cervantes ta sigurado nga agpadpadaan dagiti kabagian ti babai. Sinurotda ti kalsada a sumalpot iti Tirad Pass a bumaba iti Concepcion (Del Pilar itan), limsot iti Banayoyo sa naglugan iti bus iti Santiago nga agpa-Vigan.

Ngem nagbalin met ti ballakadko kenkuana a kasla batibat a nangsidsidir iti konsensiak iti nabayag a panawen. Agingga ita, no malagipko daydi a rabii, diak magawidan a di sumiplot iti panunotko ti maysa nga ubing a naiyanak nga awanan iti ama ket maysaak kadagiti nangtulong iti awan pusona a lalaki a nangtallikud iti karina iti babai a mangipatpateg unay kenkuana a di nagpangadua a nangipabus-oy iti bagina tapno laeng maipamatmatna ti kinadarisay ti panagayatna.#