Sinursuran: Respeto | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰
sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Respeto

RESPECT begets respect. No kayatmo ti marespeto, rumbeng nga ammom met ti rumespeto. Dayta a pannursuro, nabayagen a naitukit iti isipna. Nabayag metten nga ipakpakatna daytoy iti inaldaw a panagbiagna.

Nga isu latta met ti ibisikna iti klasena no adda gundawayna. Iti pannakaiduma unay dagiti ubbing ita iti panawenda, saan a dina yad-adal ti kaadda koma ti respeto iti puso ken isip ti tunggal adalanda.

Nadlawanna la unay nga iti lugar a nakaipuruakanna, kasla karkardayo dagiti napintas nga aw-awid a kupikop koma ti maysa nga ubing wenno indibidual.

Manon a daras a nasaksianna no kasano ti kaawan respeto dagiti ubbing kadakuada a mannursuro. Iti naunday a panawenen a panangad-adalna iti taray dagiti pasamak, nakitana a nagramut daytoy iti nakapsut a pundasion ti kinatao dagiti ubbing. Saan a nasapa a naitukit iti isipda ti kinapateg dagiti nabalitokan a sursuro.

Mabalin a namunganay daytoy iti kaawan ti panawen dagiti nagannak kadagitoy nga ubbing a naitalek kadakuada. Wen, ta kaaduan kadagiti nagannak ti makumikom iti panggedanda: talon, karayan ken baybay.

Ken naobserbarna pay a nakaro ti kaawan respeto dagiti ubbing kadagiti kas kenkuana a ganggannaet iti dayta nga ili— isuda a naipuruak laeng dita, isuda a nagtaud iti sabali nga ili. Nupay iti panagkunana, ipapaayna amin a kabaelanna tapno maalana ti rikna dagiti adalanda. Ngem kurang ket kurang latta ti igamna a mamagbaliw iti ugali dagiti ubbingda!

Ngem ania ngarud, adda ditan ti parikut, masapul a sanguenda nga adipen ti tisa. Paset ti trabahoda.

Ituloyna latta a dayawen, respetaren dagiti nadumaduma a kinatao dagiti ubbing a naitalek kadakuada. No addanto malintegna kadagitoy, uray maysa laeng, umanayen dayta a ragsakna.

Respeto, simmangbay manen iti isipna dayta iti agdama a mapaspasamak iti pagilian. Kasla kayatna a panunoten a mapukpukawen daytoy uray kadagiti pangnamnamaan a lider. Nalipatanda metten ti kayat a sawen dayta a balikas.

Saandan a respetaren dagiti umili a nakautanganda iti bilegda. Imbes nga agserbida a sipupuso, paserserbianda ketdi. Pagbalbalinenda ti posisionda a tiketda tapno “kumawenda” ti pondo wenno ania man a mabalin koma a pagnam-ayan dagiti umili.

Saandan a mapanunot dagiti umili kadagiti pampandayenda a linteg. Pagarigan koma dayta RTL wenno Rice Tarrification Law. Pudno a kumita wenno gumanansia ti gobierno iti taripa a makolektana kadagiti kompania nga agangkat ti bagas iti sabali a pagilian ngem kayatna met a sawen a mairarem dagiti ordinario nga umili, kangrunaan dagiti mannalon.

Iti kaadu ti bagas a mayimport iti pagilian, awan papananna no di bumaba ti presio dagiti bukod nga apit dagiti kailian a mannalon. A pakalugianda la unay.

No agtultuloy a kastoy, saan a bumurong a bumassit a bumassit ti bilang dagiti mayat nga agsukay iti daga, napanunotna. Inayon pay ti kinapudno a saan nga umub-ubing dagiti mannalon ti pagilian. Iti pamilia a nagtaudan ni mannalon, addanto pay ngata mayat a sumaruno kenkuana no kastoy metten ti agdama a mapaspasamak?

Isu a para kenkuana, nasken koma met kitaen dagiti agdama a lider dagiti nakautanganda iti bileg. Respetarenda ti kalintegan dagitoy nga agbiag a siwawayawaya iti bukodda a daga. Saana a dayta marabrabngis ti dayawda, ti kalinteganda nga agbiag— nga aramid pay dagiti kadaraanda— gapu iti kaawan ti respeto kadakuada.

Kas met makipagili wenno makipagnaed iti daytoy a lubong, kunkunana iti nakemna, ammo koma ti tunggal maysa a respetuen ti nakaparsuaan. Ipangag ti ararawna.

Malidayan man ta uray sadino ti papananna a lugar, nagdakkelan a parikut ti basura. Saan nga umisu ti pannakaidalimanek dagitoy. Iti laengen pagadalanda, mamin-anon nga ibagada kadagiti ubbingda ti maitutop nga aramiden kadagiti basurada tapno saan nga agbalin a perwisio iti aglawlaw.

Ngem anian, aya, ta kasla awan mamaay ti yad-adalda. Apagbiit a madadael dagiti magatang a tallo (a nadumaduma ti marisda) a pagbasuraan a pakaipempenan koma dagiti marunaw, di marunaw ken delikado a basura.

No ania la unay ti pangisit dagiti ubbingda kadagiti ramit a makitada iti uneg ti kuartoda. Pagaayamanda daytoy agingga a madadael. Ikugtarda pay no awan ti makakitkita kadakuada.

Maysa pay, saanda a pulos a matungtungpal ‘tay makunkuna a panamaglalasin (segregation) kadagiti basura. Inton iballengda, iti naaramid a pagbasuraan iti likud, aglalaokton dagiti nadumaduma a klase ti basura.

Respeto, maob-obserbarna pay ti pannakapukpukawen daytoy kadagiti agtutubo iti ilida. Ita ta nasementon ti lipit iti dumna ti pantok ti baybay, nagruar metten dagiti motorsikloda a nakaar-ariwawa. Pawengwengenda a husto. Naka-muffler (a nupay maiparit, saanda met latta a matiltiliw) dagitoy. Dagiti dadduma, inrantada payen nga inikkat ti tambutso. Di kad nakaar-ariwawa ti aglawlaw a parnuayenda.

Natured ti pakinakem dagitoy nga agtutubo a kasta ti ar-aramidenda ta awan met dagiti opisial wenno otoridad a mangsita kadakuada.

Gapu iti dayta a mapaspasamak, marirriribuk ti lugarda. Uray kayatna koma met ti rumidep no kasta nga agsiesta, maburibor gapu iti naringgor nga uni a parnuayen dagiti motorsiklo dagiti awanan respeto nga agtutubo.

ITA a Piesta Dagiti Natay, ammona nga adda manen dita ti kaawan ti respeto dagiti dadduma a kailianna. Nabayagen a maipawil ti aginum iti kamposanto no kasta a sarungkaranda dagiti pimmusayen nga ipatpategda iti biag.

Ngem kasla iranrantada pay ketdi a salungasingen ti linteg. Kasano, saan a kasta kainget ti nasao a linteg.

Agbalin a disso ti ragragsak ti naulimek a lugar a nakaidulinan dagiti ipatpateg iti biag. Pagdaksanna, kalpasanna, agkaraiwara manen dagiti basura iti aglawlaw. Saan manen a narespeto ti nakaparsuaan. Kasta metten dagiti immun-una a kakabsat.

No adda pay laeng nga agpayso dagiti karkarmada iti aglawlaw, ayatenda ngata dayta a ragragsak ken kinaariwawa nga ipapaay kadakuada?

Mapalpaliiwna pay, maaw-awan ti respeto iti tunggal maysa no kasta a dumteng ti nakatoka a padi a mangimisa kadagiti natay. Agiinnuna dagiti kailianna a mangguyod iti padi tapno dagiti minatayda ti mayuna a maikararagan.

Kangrunaan a mangab-abak ditoy dagiti adda ibagbagana iti sosiedad. Maipapaigid dagiti babassit. Malemton no madanon ti batangda.

Mabalbalusingsing ti sistema ti first come, first serve. Uray pay adda makunkuna a listaan dagiti nagkiddaw a maikararagan, saan a masursurot. Kasano, no inkararagan ti padi ti maysa a natay, guyoden metten dagiti adda iti asideg tapno isudan ti mayuna.

Awanen ti panangrespeto iti tunggal maysa.

Adu ti pakaim-imatangan ti kinaawan ti respeto iti aglawlaw. Ngem inkarina nga agingga iti kabaelanna, biagenna daytoy a nabalitokan nga ugali tapno saanto a makabaddek iti rikna ti asino man.

Ta no awan ti respeto, awan pagturongan ti asino man. Uray pay ti pagilian. Agtalinaedto latta nga adda iti baba ken naatap ti kappia.

Ikarkararagna a sapay la koma ta saan nga ag-rest in peace ita a Piesta Dagiti Natay ti respeto iti puso ti tunggal maysa. Biagen koma kas iti panangibiag iti Namarsua iti kinatao. Ta maulit manen, respect begets respect!