Saanen a mabuisan dagiti imported a libro?

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

No pannakaitag-ay ti kultura ti panagbasabasa ken panagadal ti kangrunaan a rason, napintas unay nga addang ti pannakaiserrek ti ad-adu pay a libro ditoy pagilian nga aggapu kadagiti sabsabali a nasion. No ad-adu ti maiserrek, ad-adu met ti basaen. No ad-adu ti basaen, ad-adu met ti matakuatan, maammuan a kabarbaro a banag, masukisok ken maadal ken manggubuay a mangpadas wenno mangaramid met iti kapkapnekan a pakairanudan ti sapasap.

Ti panangdegdeg iti gagar a mangammo kadagiti kabarbaro nga idea ken kapanunotan ket dakkel la unay a katulongan ti asinoman nangruna kadagiti ubbing ken agtutubo ta maengganioda a mangaramid met iti pagsayaatan ken pakairanudan ti kaaduan. Iti ababa a pannao, agbalinda a produktibo nga umili. Maiyadayoda pay kadagiti makailuod a bisio ken kadagiti negatibo a produkto ti nalidem a pampanunot, aramid ken kapanunotan.

Kangrunaanna, dagiti koma libro a para nursery, kinder ken reference books ti ilayus dagitoy nga aglako iti merkado. Ta nasken a maipaganetget kadagiti ubbing ti kinapateg ti panagbasabasa ta dakkel la unay a maitulongna iti pannakasukog ti kinataoda ken ti masakbayanda. Masukog met ti gimong a paggunggunayan kadagiti produktibo ken positibo a pampanunot.

Ngarud, makatulong unay iti irarangpaya ti kultura ti panagbasabasa ken panagadal ti direktiba a naggapu iti Department of Finance a mangibilbilin a saanen a mabuisan dagitoy a maiserrek a libro. Ibilbilin ti  Department Order No. 57-2011 a duty-free ken saan a karaman iti 12% VAT dagitoy a libro, maaramat man a para iti commercial wenno iti personal.

No mabuisan ngamin dagiti libro, nangina met ti bayadda. No nangina ti bayad ti maysa a libro, manmano met ti gumatang. No manmano ti gumatang, manmano met ti agbasa. Dagiti laeng ngatan makabael nga aggatang wenno naluklukay ti aangsanda ti agpursigi a gumatang. Lalo ket adda pay ti kultura ni Pinoy nangruna ken ni Ilokano a dina gastuen ti kuartana iti banag a saan unay a nasisita. Daytoy ti rason a naawagan ti pagilian a nation of non-readers.

Nation of non-readers? Saantayo kano a managbasabasa?

Kasta ti panirigan dagiti babaknang a nasion iti pagiliantayo. Ania ngarud ti maaramidan no isu dayta ti assessmentda? Adu met a dagiti managbasabasa, laeng ta no nangingina dagiti libro, agpanunottayo pay iti maminsangapulo a daras sakbay a dutdoten ti igatang. Tilmonen pay ti katay santo agsennaay kalpasan a makita ti bayad ti esseman a libro. Dayta kinangina ti gatad ken balor ti libro ti rason a saan a magatang ti kayat a gatangen. Agbibiagtayo iti third world country wenno nakurapay a nasion dayta ti gapuna a nairut unay ti barikes. Saan a maibilang a karaman iti badiet ti igatang iti libro.

Dagitinto pay magatang a magasintayo ken dadduma a babasaen  ket pagsisinnublatan ti sangapamilia, sangakaarrubaan, aggagayyem no diman sangapurokan.

No mabasa daydiay maysa, sublaten daydiay maysa, ipasublatnanto met iti sabali. Inton agsubli (no mapanunotda pay nga isubli) ti magasin wenno babasaen iti gimmatang, napirpirsayton daytoy wenno agkurangen dagiti panid. Daytoy a kultura ti panagbibinnulod ket nailasag iti puli; saan laeng nga iti probinsia ti pakapaspasamakanna, uray kadagiti siudad.

Ti kultura ti panagbasabasa ket addan kadatayo, ngem awan kadatayo ti panaggatang kadagiti nangingina a libro. Isu nga adda dayta kultura ti panagbibinnulod. Umir-irut met ti panagkikinnabsatan, panaggagayyem, panagkakaarruba, sangkapurokan no adda dayta nauneg a relasion gapu iti panagbibinnulod.

Ngem kadagitoyen a panawen a nagrairan dagiti wagwag wenno ukay-ukay a libro, immadu ti agbasabasa.

Dagiti libro dagiti nalalatak nga author ti magatang. Dagiti libro iti literatura a saan a kabaelan a gatangen idi ket binag-oyen itan iti panaggatang ta nakalaklaka lalo kadagiti lako kadagiti naikariton iti bangketa, kadagiti sales kadagiti bookstore wenno sadino la ditan a yan ti wagwagan wenno ukay-ukay. Lalo kadagiti na-phase out kadagiti libraries ta nagbalin metten a digital libraries dagiti dadduma no di man isu itan ti kaaduan kadagiti narang-ay a nasion.   Kas iti naisuratsurattayon,  ti kinalaka dagiti libro a babasaen idi ‘20s ti nangited iti dakkel a ganaygay iti panagbasabasa.

Nasayaat la unay dayta department order ti DOF a mangibilbilin a duty-free ken saanen a mapatawan iti buis dagiti mailako a libro ta papigsaenna pay ti essem nga agbasabasa kadagiti libro ken magasin, lalo dagiti kabarbaro, no nababa ti panaggatang kadagitoy. Namnamaen a nalaka metten ti panaglako ta saanda la ngarud nga agbuisen wenno mabuisan.

Ngem no nangina ti panaglako, diak la masigurado no maragpat ti target a kaaduan ti malakuan lalo ket adu metten dagiti ebooks a libre ken dagiti sinurat a mabasbasa a libre iti internet. Ti panaggastos iti nangina a libro ket saanen a mapanunot pay a banag.#