sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Saanka a boss… adipenka…

IF you want to be a good leader, be a good follower…

Kasta man daydi naadalna iti Regional Leadership Training sadiay siudad ti Cauayan iti probinsia ti Isabela. Adu nga student leaders iti Rehion Dos ti timmabuno kaduada dagiti kas kenkuana nga adviser wenno mamagbaga.

Nagkadua ti training— para kadakuada ken dagiti ubbingda. Maiduma dayta nga aramid iti nakaisigudan. Adda partisipasionda nga advisers. Saan a kas iti kallabes a bagida laeng a bantayan dagiti ubbingda.

Agkakalaing dagiti nangibinglay kadagiti nabalitokan a kapanunotanda. Naikkanda iti gundaway a mangibinglay met kadagiti kapadasanda. Pagiinadalanda daytoy agraman dayta partikular nga ispiker—a nangibinglay met iti nakain-inaka a kasasaadna gapu kadagiti pasamak it bukodna a pamilia. A no sabali, saanna la ketdi nga iburay.

Ngem sabali dayta nga ispikerda. Mamati la unay a no awan ti ilemmengmo kadagiti agdengdengngeg, ad-adda a maawatanda ti ibagbagam. Ad-adda a maalam ti riknada. Iti kina-speaker-na, imbilangna nga isu ti leader-da nga advisers iti dayta a taripnong. Agbalin a followers laeng dagiti mannursuro a dumdumngeg kenkuana.

Ngem kas leader, ipamatmatna kano a di isu ti kangatuan. Agpakumbaba. Agbalin a follower. Agbalin a kaagpang dagiti sursuruanna.

Iti met panagsao dayta nga speaker iti grupo dagiti lider-estudiante, impaganetgetna ti kinapateg ti kinapakumbaba a kas mangidadaulo. Ania man a mapagsasaritaan a pagannurotan iti pagadalan, isuda koma a lider-estudiante ti umuna a mangtungpal kadagitoy. Saan laeng a mangipatungpal.

Always be a good follower, annak, kunana pay.

Napnekda a dimmar-ay iti dayta a training (a talaga a training, saan a basta seminar lattan, ta adda dagiti aktibidad wenno aramid a masapul nga ubraen dagitoy a lider-estudiante a mangtenneb iti kinaliderda). Iti dayta laeng a gundaway a nariknana a saan a nasayang ti itatabunoda. Awan pagbabawyanna a nangisungsong kadagiti adbayseranna.

Isu, kas adipen ti tisa ken mamagbaga kadagiti lider-estudiante, inkarina nga annongenna ti akemna. Ken yaplayna iti biagna ti bugas ti naadalna: saanka a boss, adipenka…

Iti panagsublida iti ikub ti pagadalan a naggapuanda, impamatmatna a dagus ti panangsurotna kadagiti naadalna. Makipaset iti ipatungpal ti organisasion dagiti lider-estudiante a proyekto. Saan laeng nga agbabaon. Pagarigan dayta panangsementoda iti pathway. Indauluanna dagiti ubbing iti aramid ti maysa a karpintero. Saan a nagbabaon laeng.

Kasta met iti aglawlaw ti eskuela. No adda idi wayana, uray awan pammilin ti prinsipalda, pasapasanna ti ig-igid dagiti alad nga agraber dagiti ruotna. Uray awan makakitkita kenkuana. Agtrabaho saan a tapno madayaw ken maidaydayaw.

Iti klasena iti TLE, yunana nga ipakita no kasano ti panaggamulo iti daga. Ken makigiddan kadagiti ubbingna. Saanna laeng a patpatangan ida no agaramiddda iti pagmulaan. Adda bukodna a ramit a pagdalus.

Nagbalinen dayta a markana kadagiti ubbingda ken dagiti padana nga adipen ti tisa.

Agingga a nadlawna nga ad-adda a simminged ti prinsipalda kenkuana. Nakita siguro daytoy ti kinapakumbaba ken kinaboluntariona kadagiti aramid a para iti pagimbagan dagiti ubbing ken ti pagadalan a mismo.

Kasta a kasta ti inaramidna uray idi sabalin ti prinsipalda. Isu a naalana ti rikna dagitoy uray dida ipeksa iti sangonsango. Nariknana dayta iti pannakilangenda kenkuana.

Ngem itoy manen a panagsukat ti head-da, nagbaliw a namimpinsan ti aplaw ti angin. Naidaddaduma la unay ti ugali daytoy. Kasungani dagiti immunan nga uppat a nagbalin a prinsipalda.

Iti panangsukisokda iti background ti baro a head-da, naammuanda a talaga a sungani ti galadna. Nakalabanna ti kaaduan nga iturayanna. Aglalo ti komunidad. Isu nga addada petision kenkuana. Ngem inunaanna dagitoy tapno di mamantsaan ti rekordna. Agrekues a dagus iti pannakayalisna. Naimbag ta mapatgan— ta adda met gayam asideg a kabagianna iti ngato! Isu a sakbay a rumabanga ti gurada kenkuana, panawannan dagitoy.

Isu a didan nasdaaw nga agkakabaddungalan idi madlawda dagitoy a balisungsong a galad ti head-da.

Aglalo idi kuna a mismo daytoy nga isu ti “boss-da”. Wen, boss kano! Ket masapul nga amin a garaw iti uneg ti pagadalan, masapul a maammuanna.

Husto met ketdi dayta. Isu a sinurotda nga agkakadua ti kayatna.

Pagdaksanna, ipamatmatna met nga isu laeng ti husto. Nagadu a dillawna. Agingga nga awanen ti nabati kadakuada a husto.

Nagangayanna, napungtil ti gagarda a mangipatungpal kadagiti ammoda koma a pagimbagan ti pagadalan. Addang a maibagay kadagiti ubbingda iti dayta a paset nga adayo iti kunkunada a sibilisasion, no inuudong koma a saritaan. Addang a maibagay kadagiti ubbingda ken iti komunidad ta nabayag ngarud nga addada ditan. Ammodan ti galad dagiti ubbing ken nagannak ken ti komunidad.

Ngem awan mamaay ti ideya ken opinionda. Puro mabalandra. Kapilitan nga impatungpalda ti kayat ti boss-da. Ket nadlawda a kimmayakay ti komunidad iti pagadalanda. Sabagay, maawatan ti komunidad ida. Agtungtungpalda laeng iti bilin.

Nagwaras ngaminen ti kinabalisungsong ti aramid ti mangituray kadakuada!

Boss a talaga ti pangibilanganna iti bagina. No boss, awan lugar ti kapanunotan dagiti iturayanna!

Nariknada ngarud ti kinabassitda.

Adda dagiti panawen a mapaneknekan ti boss-da ti kinabiddut ti impilitna a mapasamak. Ngem pulos a di mangngeg kenkuana ti panagdawat iti dispensar. Aglalo iti komunidad.

No agsasao, kasla isu latta ti kalaingan. Sangkadagullitna nga isu kano ti tulbek ti irarang-ay dagiti nagtaudanna a pagadalan. Kasla dida ammo nga agkakadua ti rekordna— ti pannakapetpetisionna tapno agtalawen iti pagadalan!

Iti dayta nga ipakpakita ti boss-da, nga awan payen ti panangikonsidera daytoy iti pagtaktakderanda, ti riknada nga iturayanna, nagbalindan a toxic. Banag a di koma maitutop iti maysa nga organisasion. Naimbag laeng ta agkikinnaawatanda latta nga agkakadua.

Makitkitana ita iti boss-da ti ladawan ti saan a nasayaat a mangidaulo. Ta pulos a dina kayat ti agpakumbaba. Dina kayat ti sumurot, mangtungpal iti ideya wenno opinion dagiti iturayanna. Isuna laeng ti nalaing.

Ket malagipna no kasta dagiti lider ti pagilian. Boss ti panagriknada kadagiti bagida. Isuda ti paserbian; saan nga agserbi. 

 Maliplipatanda, wenno irantada pay ketdi, nga impatugaw laeng ida dagiti umili. Utangda kadagitoy ti bilegda.

Ngem baliktad ti mapaspasamak. Isuda nga umili ti kasla nakautang kadagitoy a lider.

Naisipna, agingga a di ibiag dagiti kaaduan nga agturay (iti man dakkel wenno bassit nga organisasion) ti naadalna iti daydi a training, adayonto a magteng ti tunggal umili ti arapaapda a kinatalingenngen ti biag. Agingga a di maannugot dagitoy a boss nga adipenda laeng, awanto ti turongen ti iturayanda.