Salaysay: Saganaan ti bales ti nakaparsuaan | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Saganaan ti bales ti nakaparsuaan

KAGIDDAN ti isasangbay ti maikainnem nga anibersario ti iduduprak ti napigsa a Bagyo Yolanda iti Pilipinas idi Nobiembre 8, 2019 a nangkettel iti nasurok a 6,000 a biag ken nangdadael ti binilion a balor ti sanikua sadiay Eastern ken Central Visayas, simrek met iti Philippine Area of Responsibility ni Bagyo Quiel a nangigubuay iti napaut a tudo kadagiti nagduduma a paset iti Luzon uray saan a simmanglad iti daga.

Ibilang dagiti dadduma nga agindeg iti Luzon a bendision ti tudo nga inyeg ni Bagyo Quiel nangruna kadagiti agindeg iti Central ken Southern Luzon aglalo dagiti mannalon ta nataraonan dagiti mulada. Naragsakan met dagiti adu a taga-Metro Manila ta ngimmato ti lebel ti danum iti Angat Dam ken dadduma pay a penned a paggapuan iti water supply a kasapulan dagiti agindeg iti siudad ta agpangpangta latta iti panagkurang ken krisis iti danum.

Ngem kadagiti nadidigra iti nakaro a layus ken panagreggaay ti daga a ginubuay ni Bagyo Quiel nga agindeg iti Cagayan Valley ken Cordillera Region, Northern Cagayan ken kabangibangda a probinsia ket ibilangda dayta a nadagsen a kalamidad a nangkettel iti sumagmamano a biag ken nangdadael iti billion ti balorna a sanikua.

Uray pay kadawyanen a matutudo ti tiempo iti Cagayan agingga iti bulan ti Disiembre, ngem adu dagiti nasdaaw ti pannakalayus dagiti adu nga ili iti Cagayan karaman dagiti paset nga asideg iti Kalinga, Apayao ken Ilocos Norte ta dagitoy ket dumna iti kabambantayan ken saan a sigud a malaplapunos iti danum.

Maibasar iti report ti National Disaster Risk Reduction Management Council (NDRRMC), dumanon iti 85,000 dagiti naapektaran nga umili a kaaduanna ket sadiay Cagayan. Pito dagiti naireport a natay; uppat kadakuada iti taga-Baggao, ken maysa iti taga- Peñablanca iti Cagayan, ken dua ti taga-Apayao. Nagsagaba dagiti 14 nga ili iti Cagayan. Naideklaran nga “under the state of calamity” ti Cagayan tapno mausar dagiti lokal a gobierno ti nailatang a calamity fund a pangtulong kadagiti nadidigra. Nagapilan ni Governor Manuel Mamba iti National Government iti tulong kadagiti nadidigra iti probinsiada. Adu dagiti naanud, narba ken nalayus a pagtaengan. Adu met a pasdek, kalsada ken imprastraktura dagiti nadadael a namagbalin a narigat ti pannakaidanon ti tulong kadagiti biktima ti bagyo kadagiti nasulinek a barangay.

Adda dagiti narabawen a paset ti Cagayan River a nalapunos gapu iti napigsa ken napaut a tudo. Adda dagiti agindeg iti ili ti Santa Praxedes, Claveria, Sanchez Mira, Pamplona, Abulug, ken Ballesteros iti Cagayan ti mangibilang a dayta a didigra ket ginubuay ti napaut ken napigsa a tudo a nadaras ti iyaadalem ti danum gapu ti pannakapukan dagiti kayo iti nalawa a paset ti kabakiran iti Cagayan ken paset ti Kalinga ken Apayao ta iti naglabas a panawen ket adda dakkel a logging concession a nangpugipog kadagiti dadakkel a kayo iti nalawa a kabakiran.

Kadagiti naglabas a dekada, naglatak ti Cagayan Valley a paggappuan dagiti natangken a tarikayo a maaramid a muebles ken material iti pannakabangon dagiti pagtaengan. Naggapu iti tanap ti Cagayan dagiti adu a Narra ken Sagat a muebles a nailaklako kadagiti nagduduma a probinsia iti Northern ken Central Luzon.

Iti napasamak a layus iti Cagayan, nabingay ti atension ti nasional a gobierno iti pannakaipaay iti tulong kadagiti biktima iti kalamidad ta saan pay a nasolbar dagiti kasapulan dagiti rinibu a pamilia a biktima iti napigsa a ginggined sadiay Mindanao, ket adu manen dagiti biktima iti bagyo iti Luzon.

Adu dagiti mapagpaggang iti layus iti Cagayan ta simmaruno daytoy iti napasamak a ginggined sadiay Cotabato ken Davao del Sur ken del Norte a nangkettel iti adu a biag ken nagdadael iti adu a sanikua.

Dagitoy nga agsasaruno a natural a didigra ket kaibatoganna iti bales ti nakaparsuaan iti kinaranggas ken panagabuso ti tao iti lubong nga intalek ti Dios a pagnaedan dagiti amin a pinarsuana. Dagitoy a kalamidad ket pammalagip kadagiti tattao nga agtaklinda iti Namarsua ket idiandan nga abusuen ken dangran ti aglawlaw ken nakaparsuaan.

Nagbalinen nga abnormal ti panawen gapu iti Climate Change wenno Global Warming. Gapu iti pannakapukan dagiti adu a kayo a mangsipsip iti sabidong ti angin a ginubuay dagiti adu nga asuk dagiti makina ken panagpuor, nadadaelen ti Ozone Layer a manglapped iti napudot a darang ti init a pakaigapuan ti itataud ti abnormal a panawen.

Nakapigpigsan ken nakaad-adun dagiti tumataud a bagyo uray kadagiti pagilian ken lugar a saan a nakapadpadas iti dakes a tiempo.

Agsasaruno dagiti bagyo ken layus iti Pilipinas, ngem aglaklak-am iti kasla kapudot ti kalgaw a tiempo ti Australia a pakaigapuan iti nalawa a pannakauram ti kabakiran a paset iti New Southwales ken Queensland.

Maibasar iti sientipiko a panagsukisok, naduktalan a ti Pilipinas ket maibilang kadagiti kangrunaan nga aglak-am iti epekto ti Climate Change ken Global Warming gapu ta naisaad iti abay ti Pacific Ocean a pakain-inawan dagiti kaaduan a bagyo.

Saan pay a nakabangon dagiti biktima iti layus iti Cagayan Valley, ngem simmangbay manen ni Bagyo Ramon a naggubuay iti angin ken tudo iti Luzon iti tengnga iti Nobiembre. Kadagiti naglabas a dekada, no adda man bagyo a sumangbay iti pagilian kadagiti maudi a bulan iti tawen ket iti laengen Abagatan a paset ti Pilipinas, ngem itan ket agturongen iti Northern Luzon.

Segun iti Philippine Atmospheric, Geophysical, and Astronomical Services Administration (PAGASA), kadawyanen a tinawen a daldalapusen dagiti 20 a bagyo iti Pilipinas ket adda latta dagiti napigsa nga angin ken tudo a nangisangbay iti didigra. Ngem kasla saan a maad-adalan dagiti adu a Pilipino ta agtultuloy ti pannakadangran ti aglawlaw ken nakaparsuaan nangruna iti pannakapukan dagiti adu a dadakkel a kayo ken pannakasabidong ti angin iti laksid ti kaadda dagiti linteg a mangipawil kadagitoy nga aramid.

No saan a masursuro nga ipateg ken ilalaen dagiti tattao ti aglawlaw ket kumaro ti Climate Change wenno Global Warming ket dumtengto ti tiempo a sagrapen ti lubong ti nakarkaro a bales ti nakaparsuaan babaen kadagiti naranggas a didigra. ●