Sakbay nga Agtabon ti Initko

Ababa a Nobela ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)

NABARA latta ti sang-aw ti aglawlaw nupay mangrugin a mailinged ti init kadagiti natatayag a pasdek. Agkiamkiam pay laeng dagiti kalsada. Saan a makaguanta ti labakara nga itay pay a pagpumpunasko. Mabalinen a pespesen iti pannakarusepna. Awan man la uray sangkadillaw nga arakup ti angin. Sabali a talagan ti panawen. Sobra ti pudot nupay pasado alas kuatron iti malem. Ket nupay sanayakon ti kastoy a dagaang, ta agduapulo a tawenko ditoy siudad, mariknak latta met ti panagpulkok.

Katurturposko idi iti AB Masscom idi agbakasion ni Uliteg Sergio idiay ilimi. Inawisnak ditoy siudad tapno mangged. Adda idi panagkedkedko gapu kadagiti madamdamag kem mabuybuyak iti telebision a kinakiro ti siudad. Nakaaaplayak idin iti estasion ti radio iti kabangibangmi nga ili. Yur-urayko ti awagda bareng maysaak kadagiti mapagasatan.

“Ania ti obraem ‘toy away?” kinunana. “Agiggem iti witiwit? Pinagadaldaka da inam ken amam tapno itag-aymo ti panagbiagda. Sa ita, paayem ida? Agpanunotka koma, kaanakan!”

“Saan met, uliteg,” kinunak. Imbagak nga addan inaplayak.

“No talaga nga alaendaka kadayta ibagbagam nga estasion, tinawagandaka koman.” Makabulan idin nga agur-urayak. “’Diay siudad, dakdakkel ti gundawaymo a rumang-ay. Ngem no ditoy, agkalionton ‘gita imam ken agrungrungiitton dagita dapanmo, agkarkaramutka pay laeng iti rigat…”

Napaannugotnak ni uliteg. Kimmuyogak ngarud kenkuana iti panagsublina iti siudad.

Nakastrekak met a dagus iti trabaho. Ngem underemployment. Messenger iti maysa a kompania.

“Gagangay laeng, barok,” pinangandingay ni uliteg kaniak. “Pangrugrugiam. Kastaak met idi.”

Kinadianitor kano ti immuna a trabaho ni uliteg. Napadasanna pay ti nagkargador iti fishport ‘diay Navotas. Inkagumaanna ti nag-training ket idi kuan nakastreken a sikyu iti bangko. Dayta ti trabahona a nadanonak.

Kalpasan ti dua a tawen a panagan-anus, nakastrekak a deskman iti dakkel a publikasion iti Makati. Insamirak iti rabii a lineppas ti Journalism. Ket gapu iti dedikasionko iti trabahok, naital-oak nga editor idi agangay.

Kasanguanan dayta, nagbalinak a part-time reporter iti maysa nga estasion ti radio a masarakan met laeng iti Makati.

Ngem gapu ta kayatko ti aksion, nagikkatak iti kinaeditorko. Impamaysak ti nagbalin a reporter iti radio. Agingga a naaddaanak iti bukod a programa.
Idi agangay, nakastrekak a field reporter iti telebision. Ditoyen ti nagbayagak. Adu a dokumentario ti nairuarko; ken nairamenko dagitoy kadagiti sinursuratko a sarita ken nobela.

Ngem iti panagbayagko iti trabahok, nariknak nga adda kurang ti biagko a diak masapulan iti siudad. Agingga a naikeddengko ti aglusulos tapno agawidak ‘diay Cabaybay bareng masapulak ti giwang ti biagko.

“Agluganen, kakabsat, dagiti agpa-Cagayan ta intayon!” nayawag iti espiker a naimuntar iti suli ti terminal ditoy asideg ti Welcome Rotonda. Madaldalanandakami dagiti agpa-Cubao.

Immuliak iti bus. Iti isasagpatko, kasla nakissayan ti kinataok iti panagriknak. Kastoy man met laengen ti immagibas a riknak idi panawak ti ilimi. Aklonek, nagbalin metten a paset ti biagko ti siudad. Ditoy, adu dagiti napasamak kaniak a nangbukel ken nangmuli iti kinataok.

Awanen ti panggepko nga agsubli pay ditoy siudad. Panawen met siguron tapno subadak ti rigrigat da tatang ken nanang. Baket ken lakaydan. Kayatko, pagserbiak ida kadagiti maudi nga aldawda ditoy lubong. Aglalo ket maymaysaak nga inanak. Bareng babaen kadayta, masarakak ti sapsapulek.

Adda kan’ met adiek idi ngem inagaw ti malaria idi maysan ti tawenna. Tallok laeng idi. Saan metten a napasarunuan daytoy.

Komustada ngatan da tatang ken nanang? Segun iti naudi a suratda, tallo bulanen ti napalabas, ta dida met kayat ti agselpon, napigsada pay laeng. Agmulamulada kano latta iti bangkag ken iti tambak dagiti piskeriami iti abagatan ti balay.

Kanayonko met nga isurat nga isardengda koman ti agobra iti nabantot. Ipaayanda koma met dagiti bagida iti inana total adda met ipatpatulodko kadakuada. Ngem sangkarasonda a sapulen kan’ ti bagida ti nakairuamanda a trabaho. Ta di kad’ nga iti bangkag ken piskeria ti nangalaanda ti panangpabasada kaniak?

Awan pagkunaak iti kinagaget da tatang ken nanang. Awan masayang nga orasda. Time is gold kadakuada. Saanda a kas kadagiti dadduma a kapurokanmi a no dimtengen ti malem, matipontipondan iti balay da Anti Osang nga adda laeng iti abay ti kantina tapno dita, agmalmalemda nga agkulogkulog iti bingo.

Kuna pay da tatang ken nanang: no dika agsalukag, matayka a simumulagat; ti makaturog, makamukat! Ket dagitoy ti nagbalin a sarmingko iti inaldaw-aldaw a panagbiagko.

DIAK napupuotan ti pannakairidepko. Pasado alas singkon idi malukagak. Inwalinko ti kortina iti tawa iti abayko. Un-unorenmi gayamen ti haywey a nangbeltak kadagiti nalawa a kataltalonan a sumrek iti ilimi.

Nariknak lattan ti bimmangon a napalaus a segga ken iliw. Kayatko pay ketdin a pasiweten koma ti drayber tapno makadanonkamin iti terminal. Kayatkon a makita ken maapungol dagiti nagannak kaniak. Mabaddekak man met laengen ti nakayanakak nga ili. Iti kinaundayko idiay siudad, mabilbilang kadagiti ramayko ti panagbakasionko.

Iti ididissaagko, nakitak a dagus da tatang ken nanang. Kaduada ni Kasinsin Raul nga adda traysikelna. Agkakaparaangankami no ar-arigen.

Diak naterred dagiti luak idi arakupennak ni nanang. Puraw aminen a buokna; ngem nupay kuribetbeten madlaw a nasaranta latta iti edadna a sisentay singko. Kasta met ni tatang. Gapu la ketdi iti kinasustansia ti ipapaunegda a taraon ken ti kanayon a pannakawatwat ti bagbagida iti bangkag. Ta di kad’ maysa a kita ti ehersisio ti panagmulamula? Malaksid itoy, liwliwa ti itden dagiti nagbubun-as a mulada.

“Anakko, aya…” aganug-ogen ni nanang.

“Huston, ‘nang,” inay-ayamko ti buokna. “Kababain kadagiti mangkitkita kadatayo…”

“Wen met ngamin sika a bakbaketan,” inyisem ni tatang.

“Pagbainak koma?” immusiigna ketdi. “Hamman met a dakes ti ar-aramidek, a! Mai-liwak man met laeng iti anakta…”

“Ket aganug-ogkan?” di latta mapulsot ti isem ni tatang.

Ngem linibbian laeng ni nanang.

Tinulongak ni Kasinsin Raul a nangikarga kadagiti gargaretko iti traysikelna.

“Kumusta ti biag ‘diay siudad, kasinsin?” inamadna idi agtartarayen ti luganmi nga agturong iti barangaymi a Cabuyonan.

“Kasdiay latta, kasinsin, a riribuk amin a bakrang,” kinunak. “Kas mabuybuyayo iti telebision, kanigid-kanawan ti rally, panagholdap, pammapatay, puor ken aksidente.”

“Saan met la ngarud a paatiw ti ilitayo, a, kasinsin.”

“Ay, wen, a. Awan iti kas iti bukod nga ili.” Immangesak iti nauneg. “Mano gayamen ti anakyo ken ni Manang Rosie?”

“Taltallo pay la ngarud, ‘insin!” kinunana. “Nakepoyak sa, kunkunak ngarud!” Nagkatawa. “Ngem husto, yan-andingayko met laeng no kua ta nagrigat gayam ti agpabasa.”

“Apay, manot’ tawenen, ‘ya, ‘diay inaunaan?”

“Kinsenan, a! Agportyirton!”

“Kitaem laeng, ‘nia, ‘insin? Agpadata la idi a kutokuto ti salonan. Ngem itan…”

Nagkakatawakami.

Kas pay laeng iti dati ti dalan. Aspaltado. Ti ketdi nakakadkadlaw, awanen dagidi dadakkel a kayo iti agsumbangir nga abaga ti kalsada. Nalawagen a masaripatpatan ti Bantay Ambuan iti abagatan dagiti kataltalonan. Napawingiwingak iti naimatangak. Kalbon daytoy.

Naragsak dagiti kabagianmi a nasangpetak. Maysamaysa ti nangabrasa kaniak. Kailiwdak la unay, mariknak. Di mapulsot ti pinnadamag ken kinnomusta. Kinasaritak ni Kasinsin Raul nga agsubli idiay plasa ta gumatang iti pansit a mapagsasanguan. Pangur-urayan, pinalukatak ti sangalata a biskuit. Nangbaonak iti gimmatang iti pagpabulon.

NASAPAAK a nagriing kadayta nga aldaw. Mapankami agpipiknik ‘diay baybay.

“Adda pay la daklis, kasinsin?” sinaludsodko ken ni Kasinsin Charlie nga anak ni Anti Saling nga inaunaan da tatang. Magmagnakami iti lipit nga agtunged idiay baybay. Immuna itayen dagiti ubbing a kadduami ta isaganada kano pay ti paggiananmi. Inlugan met ni Kasinsin Raul dagiti makan ken masapsapulmi. Sumarsarunonto.

“Adda pay laeng, kasinsin!” insungbatna. “Tallo pay ketdin, a!”

“Immadu met gayamen,” intungtung-edko. Idi pumanawak, maymaysa la ti daklis. “Adu ket ngata ti maala ta immadudan?”

“Idi, a, kasinsin. Ita, narigat payen a sukat ti gasolina ti mapaglakuanda kadagiti maalada.”

“Gasolina?” nasdaawak.

“Wen. Saanen a kas idi a de-gaud ti barangay. Demotorda aminen. Saan laengen a dagiti agsigay.”

Napatung-edak. “Ngem apay a kunam a narigat payen a sukat ti gasolinada ti maal-alada?”

“Maammuamto, kasinsin…”.

(Maituloyto)