SALAYSAY: Ania, kidney, isukatmo iti bagas? (Maikadua a paset)

Saan a dumanon  ti sistema ti edukasion a mismo kadagiti nakurapay. Kadagiti laeng makaasideg iti kusina ti maugingan. Kadagiti dakulap dagiti babasaen ti pakakitaan wenno kadagiti lapayag dagiti radio wenno telebision  ti pakangngegan iti addang dagiti rumbeng nga agtignay. Ngem ti agdadata a kinapudno, aniaman a gannuat, saan nga agdur-as no awan ti badiet.

Ngarud, gapu iti kinababa la unay ti adal dagiti awanan, saanda a maawatan ti kaipapanan wenno saan a nasayaat nga ibunga ti inda panangilako iti kidneyda. Saanda a maawatan ti posible a panagngabit ti  biagda.

Iti sabali a punto, saan a mababalaw ti kinaawan dayta a pannakaawatda agsipud ta ti laonen ti buksit iti agdama ken ti ipalaonto manen iti kabigatanna ti nakaisentroan ti utekda.    

    
Nasken ngarud ti pannakaidatag ti solusion kadagita  naagapad a tallo a rason.

1. Nasiken a programa a posible a solusion para iti pannakaipangato iti agpang ti panagbiag. Daydiay agpang nga agpangato a rumang-ay a saan ket nga agpangato nga agpang ti kinakurapay. Ad-adu koma dagiti aramid ngem kadagiti waragawag kadagiti annuroten wenno gannuat a mangidur-as iti panagbiag.

Dakkel nga addang ti pannakaidanon a mismo kadagiti maseknan dagiti basic needs wenno kangrunaan a kasapulanda. Ngem  itoy agdama a krisis a di pay masibbolen ti kinangato dagiti gagatangen, nakarkaro ti sasaaden ti  biag. Nupay adda dagiti waragawag a tignay, saan a madlaw wenno saan a marikna ti epektona. Isu a kasapulan ti napaspasnek ken nasolsolido pay nga addang. Daydiay addang a sensirado,  saan a gapu laeng iti kinaadda ti bukod a pagimbagan.

2. Manipud kadagiti nakurapay a disso ti siudad, lalo iti Metro Manila dagiti nagilako iti kidneyda. Dakkel nga awis dagiti maidiaya a trabaho iti siudad. Kabayatan ti kinaadda dagiti permanente ken 3-6 a bulan a trabaho kadagiti siudad, awan ti kasta kadagiti rural areas. Saan a dumanon idiay away dagiti trabaho. Iti siudad laeng ti yan dagita a diaya. Iti dayta a punto, dagiti taga-away, mapan ken agdudupudopda iti siudad. Ngem saan a nagmata dagita nga arapaapda. Ad-adda a kimmaro ti sasaadenda iti biag.

Asino aya ti saan a mangayat iti irarang-ay? Ti adatna, no makaay-ayo laeng a waragawag, maysa nga allilaw a kas kalasag kadagiti maibarsak a nalungsot a kamatis wenno panangpabanglo iti tugaw nga agal-alingasaw, dagita a waragawag iti kinaadu ti trabaho. 

Ngarud, ad-adu koma ti maited a trabaho para kadagiti maseknan nga adda iti  tukot ti pilid a saan  ket a mapili dagiti maikkan iti importansia ken pangipaayan iti tulong. Adda koma  met bagi dagiti adda iti tukot a nakakukot. Adda koma met madilamutan dagiti awanan. Tapno agmata dayta a banag, nasken a dagiti mismo a maseknan ti makaawat kadayta a serbisio,  saan  ket a maidalan pay iti pinnolitikaan. Saan a kasapulan ti pinnolitikaan itoy a gundaway.

3. Baliwan ti sistema ti panangipatungpal ti panangiyawat kadagiti umili ti maikanatad nga edukasion. Saan a dumanon kadagiti mismo a maseknan ti maipatpatungpal a sistema iti agdama. Isu nga adu latta dagiti saan a makaadal gapu itoy a sistema. Nasken ti kongkreto a sistema a saan a pulos a maarang. Nupay adda makunkuna nga ayuda wenno subsidy iti edukasion kadagiti nakurapay, saan a  nagdiretso iti ima dagiti agsapulan no di ket naarang ken naawid iti sabali a direksion. Saan pay ket ngata nga ammo ti kaaduan dayta lima ribu a subsidia iti tunggal estudiante. Adda dayta a tinawen a maibadiet iti edukasion ngem saan nga iti ima dagiti agsapulan ti nakatnaganna no di  nagpatingga laeng kadagiti agipatpatungpal nga agiinnuna a mapan mangsisip iti pundo.
Dumanon koma a mismo ti ayuda kadagiti agkasapulan.#