SALAYSAY: Ania, kidney, isukatmo iti bagas? (Umuna a paset)

Kidney, maisukat iti bagas? Apay  ketdin a saan? Dakkel unay ti posibilidad a mapasamak daytoy lalo kadagiti nakurapay unay a lugar iti Manila ken kadagiti kabangibangna a probinsia. Saanen a nasken a pagdedebatean pay ti kinapudnona  ta mismon a dagiti nagidonar ti nagsao a manipud iti P20,000.00 agingga iti P160,000.00 ti presio ti bato wenno kidney.

Adda dagiti tallo a kangrunaan a rason no apay a mapaspasamak ti ikakapet iti patadem. Daytoy ti pakakitaan iti pannakibakal dagiti adda iti tukot ti kasasaad ken iti kinakurang ti panangtaliaw dagiti agrebbeng kadagiti saanda a pakapidutan iti  pakairanudanda.

1. Kinarigat ti panagbiag. Uray adda kidney no awan  bagas. Uray awan ti maysa a kidney basta adda bagas.  Dakkelen a kinabaknang  ti P160,000 kadagiti sangkasapulan-sangkaapuyan wenno nababbaba pay nga agpang. Amangan no daytan ti kadakkelan a maiggamanna iti unos ti panagbiagna. Iti punto ti pannakatingiting dagiti awis ken di pannakaawis, agtinnag a no ‘ilako’ ti maysa a kidney, adda igatang iti bagas ket agbiag. No saan nga ‘ilako’, awan ti igatang iti bagas, matay met a simumulagat.  Kapilitan a kumpet ngarud iti patadem. Survival is the name of the game. Nasaysayaat ti makigasanggasat ngem ti matay a simumulagat.

Ngem ti kuestion, apay a dumteng daytoy a punto kadagiti marigrigat? Ti kinaawan iti political will a pannakidangadang ti turay iti kinakurapay ti rason. Awan dagiti nalawag nga annuroten. Saan a nalawag no kasano ken asino dagiti agnumar.

Ti ketdi nalawag, sa laeng awiden a sallabayen dagiti  nakurapay no pumudot ti tugaw. Aramaten a kas pangbaaw wenno pangadaw iti beggang tapno bumanglo manen ti panagtugaw. Nakurapay la ngaruden ti panagbiagda, maibilangda pay laeng a nisnis. Naalas no di man kaalasan nga aramid.

Hamak mang basahan,

Kung panahong ng eleksiyon

Mas mabango pa sa lotion,

Sa taong may ambisyon.

May panahon na kailangan

Ang suporta ng basahan

‘pag nagbaga ang upuan

walang pananggalang.

 (Basahan, J. Agpalo, Jr)

 

Kasla peon ti maysa a pakaitarusanna. Nupay kasta, iti pannakaaramatna, saan  met a naitag-ay ti kasasaadna no di lalo a naimameg a nagresulta iti nakaro unayen a pannakasirut iti barikesna. Kadagiti dadduma,  awanen ti irutan a barikes ta impes metten ti siket.

Ti panangsilpo iti anges ti dangadang ditoy,  isu a nasken ti ikakapet iti patadem. Nasken dayta nakersang nga addang ta awanen ti pagpilian a sabali.      

Idinto nga agaapa dagiti nakatugaw kadagiti pidpidutenda iti rabaw ken sirok ti lamisaan, awan uray anniniwan la koma ti siit kadagiti awanan.

2. Panagessem a rumang-ay ti biag. Amin  ket essemanna dayta a banag. Dagiti adda iti baba, kayatda ti ngumato. Dagiti adda iti ngato, kaykayatda pay ti agpangato.

Kadagiti naireport a naglako kadagiti kidneyda, adda dagiti limtaw a rason no apay a kimpetda iti patadem. Panagnegosio. Makaawis dayta mil de mil a bayad. Nawadwad a puonan dayta mil de mil kadagiti mayat a rumang-ay. Maysa nga iseserrek iti panangabaruanan ti kinaadda ti puonan.

Ngem kadagiti naglako, awan ti nalawag a resulta a nagun-odda  iti panaglakoda iti kidneyda. Ngamin, naaramat met laeng ti namnamaenda a puonanda iti panangpasublida iti napukaw a salun-at ti bagida.

Kadagiti dadduma, kinaawan ti ammo iti pasikutsikot ti negosio ti nangipababa met laeng kadakuada iti sigud a kasasaadda.

3. Nababa la unay ti agpang nga adal. Ta iti agdama a sistema ti edukasion, saanen a constitutional rights ti edukasion no di ket ad-addan a pribilehio. Pribilehio kadagiti addaan pagiskuelana.

Saan a  dumteng dayta a kalintegan kadagiti nakurapay. Awan payen ti igatangda iti bagas, addanto la ketdin pagenroldan?

       (Adda tuloyna)